Ketojenik diyet, karbonhidrat alımını günde yaklaşık 20-50 grama indiren, enerjinin büyük bölümünü yağdan sağlayan bir beslenme modelidir. Vücut bu koşullarda glikoz yerine yağ yakmaya yönelir ve ketozis adı verilen metabolik duruma geçer. Kilo kaybı ve kan şekeri kontrolü açısından dikkat çekici sonuçlar bildirilmiştir. Ancak kalp ve damar sağlığı söz konusu olduğunda tablo tek yönlü değildir.
Kısa vadede ne oluyor?
Ketojenik beslenmeye geçen kişilerde ilk aylarda sık görülen değişiklikler genellikle olumlu yöndedir. Kilo kaybı belirgindir; bunun bir bölümü su kaybından kaynaklansa da yağ dokusunda gerçek azalma da olur. Açlık kan şekeri ve insülin düzeyleri düşer; tip 2 diyabet veya insülin direnci olan bazı hastalarda ilaç ihtiyacı azalabilir. Trigliserit değerleri belirgin şekilde geriler ve HDL yani iyi kolesterol yükselme eğilimi gösterir.
Bu tablo, diyetin kalp için toptan faydalı olduğu izlenimini yaratabilir. Sorun tam olarak burada başlar.
Kritik nokta: LDL kolesterol
Ketojenik diyet uygulayanların önemli bir bölümünde LDL kolesterol yükselir. Bazı çalışmalarda bu artış yüzde 20 düzeyine ulaşmaktadır. LDL, ateroskleroz yani damar sertliği sürecinin merkezindeki parametredir ve kardiyoloji açısından tek başına en önemli hedeflerden biridir.
Kardiyovasküler risk verileri ne gösteriyor?
Düşük karbonhidratlı, yüksek yağlı beslenme modellerini inceleyen gözlemsel çalışmalarda, bu diyeti uygulayanlarda göğüs ağrısı, koroner girişim, kalp krizi ve inme gibi kardiyovasküler olayların sıklığında artış bildirilmiştir. Bazı analizlerde risk artışı iki katın üzerinde raporlanmıştır.
Bu verilerin sınırlarını doğru okumak gerekir. Gözlemsel çalışmalar nedensellik kanıtlamaz; diyeti seçen kişilerin başka özellikleri de sonucu etkiliyor olabilir. Ayrıca “ketojenik diyet” başlığı altında birbirinden çok farklı beslenme biçimleri yer alır: zeytinyağı, balık ve yeşil yapraklılara dayanan bir uygulama ile işlenmiş kırmızı et ve tereyağına dayanan bir uygulama aynı şey değildir. Yağın miktarı kadar kaynağı da önemlidir.
Yine de tablo şudur: kısa vadeli metabolik iyileşme ile uzun vadeli damar sağlığı her zaman aynı yöne işaret etmemektedir.
Yağın kaynağı, miktarından önemli
Ketojenik diyet tartışmalarında en sık atlanan nokta budur. Enerjinin yüzde yetmişini yağdan almak tek başına bir anlam taşımaz; o yağın nereden geldiği damar sağlığı açısından belirleyicidir. Doymuş yağ ağırlıklı bir uygulama ile tekli doymamış yağ ağırlıklı bir uygulama, aynı makro dağılıma sahip olsalar bile lipid profilinde farklı sonuçlar üretir.
Tercih edilmesi gerekenler
- Zeytinyağı ve zeytin
- Yağlı balıklar (somon, uskumru, sardalya)
- Ceviz, badem, fındık
- Avokado
- Yeşil yapraklı sebzeler
Sınırlanması gerekenler
- İşlenmiş kırmızı et ve şarküteri ürünleri
- Tereyağı ve kuyruk yağı ağırlıklı kullanım
- Yüksek oranda doymuş yağ içeren hazır ürünler
- Trans yağ içeren paketli gıdalar
Lif alımı da ayrı bir başlıktır. Karbonhidrat kısıtlaması çoğu zaman sebze ve baklagil tüketiminin de azalmasına yol açar; bu durum hem bağırsak sağlığını hem de kolesterol dengesini olumsuz etkiler. Ketozisi bozmayan yeşil sebzelerle günlük lif alımını korumak, bu beslenme modelinin en çok ihmal edilen ama en kolay düzeltilebilen tarafıdır.
Kimler uzak durmalı?
Önerilmeyen durumlar
- Bilinen koroner arter hastalığı
- Yüksek LDL kolesterol veya ailesel hiperkolesterolemi
- Kalp yetmezliği ve ritim bozuklukları
- Böbrek veya ileri karaciğer hastalığı
- Gebelik ve emzirme dönemi
Hekim gözetiminde düşünülebilir
- İnsülin direnci veya tip 2 diyabet
- Obezite ve buna bağlı metabolik sorunlar
- Dirençli epilepsi (nöroloji takibiyle)
- Karaciğer yağlanması
İkinci gruptaki kişiler için bile diyet tek başına bir tedavi değildir. İlaç kullanıyorsanız, özellikle diyabet ve tansiyon ilaçları, doz ayarı gerekebilir. Bu ayarı kendi başınıza yapmayın.
Denenecekse hangi değerler izlenmeli?
Hekiminiz bu beslenme modelini uygun görürse, körlemesine ilerlememek için belirli parametrelerin düzenli takibi gerekir. Aşağıdaki değerler başlangıçta, üçüncü ayda ve sonrasında hekiminizin belirleyeceği aralıklarla kontrol edilmelidir.
- Lipid profili: LDL, HDL, trigliserit, total kolesterol
- Kan şekeri: açlık glukozu ve HbA1c
- Organ fonksiyonları: karaciğer ve böbrek testleri
- Tansiyon: düzenli ev ölçümleri
- Elektrolitler: özellikle ilk haftalarda
LDL değerinizde belirgin bir artış görülürse, bu diyetin sizin için uygun olmadığının işareti olabilir. Böyle bir durumda diyeti sürdürüp sürdürmeme kararı laboratuvar sonucunuza ve genel kardiyovasküler riskinize bakılarak verilir.
Özetle
Ketojenik diyet, belirli hasta gruplarında kilo ve kan şekeri kontrolü açısından işe yarayabilen güçlü bir araçtır. Ancak kalp sağlığı açısından herkes için güvenli bir tercih değildir. LDL kolesterolde görülen artış ve kardiyovasküler olay verileri, özellikle halihazırda risk taşıyanlarda ciddiye alınmalıdır.
Kalp ve damar sağlığında en çok kanıtı olan adımlar değişmedi: sigarayı bırakmak, düzenli fiziksel aktivite, kilo kontrolü, işlenmiş gıda ve tuz tüketimini azaltmak, tansiyon, şeker ve kolesterol değerlerini takip etmek. Hangi beslenme modelini seçerseniz seçin, bu temeller yerini korur.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Beslenme düzeninizde değişiklik yapmadan, özellikle bilinen bir kalp hastalığınız varsa veya düzenli ilaç kullanıyorsanız, mutlaka sizi izleyen hekime danışın.