Açık kalp ameliyatında göğüs kemiği ortadan açılır ve ameliyat sonunda çelik tellerle birleştirilir. Teller kemiği bir arada tutar, ancak kaynamayı sağlayan telin kendisi değil, kemiğin iyileşmesidir ve bu haftalar sürer.
Bu yazı, o dönemde kolların nasıl kullanılacağını anlatır. Kurallar can sıkıcı görünebilir, ancak amacı basittir: kemiğin düzgün kaynaması.
Temel kural: kollarınızla itmeyin, çekmeyin
Göğüs kemiğini zorlayan hareketler, kolları gövdeden uzağa iten ya da gövdeye doğru çeken hareketlerdir. Kural şöyle özetlenebilir: kollarınızı bacaklarınızın yerine kullanmayın.
Zorlayan hareketler:
- koltuktan ya da yataktan kollarla itip kalkmak
- ağır kapı itmek ya da çekmek
- ağır bir şey kaldırmak ya da taşımak
- iki kolu aynı anda omuz hizasının üzerine kaldırmak
- kolları geriye doğru zorlamak
- bir kolu vücudun karşı tarafına doğru uzatmak
- yerdekini alırken öne uzanmak
- bir şeyi kendinize doğru sertçe çekmek
- ıkınmak
Günlük hayatta pratik çözümler
- Yataktan kalkarken yuvarlanma tekniğini kullanın. Önce yana dönün, bacakları yatak kenarından sarkıtın, gövdeyi bacakların ağırlığından yararlanarak doğrultun. Kollarla itmeyin.
- Koltuktan kalkarken öne kayın ve bacaklarınızı kullanın. Yüksek ve sert koltuklar bunu kolaylaştırır.
- Öksürürken ve hapşırırken göğsünüze yastık bastırın. Bu, hem ağrıyı azaltır hem kemiği korur. Öksürmekten kaçınmayın; akciğerin temizlenmesi gerekir.
- Sık kullandığınız eşyaları bel hizasına indirin. Yüksek raflara uzanmanız gerekmesin.
- Giysileri kolay giyilecek biçimde seçin. Önden düğmeli ya da geniş yakalı.
- Saç yıkarken zorlanıyorsanız yardım isteyin. Kolları uzun süre yukarıda tutmak yorucudur.
- Kabızlığı önleyin. Ikınma göğüs kemiğini zorlar; lif, sıvı ve gerekiyorsa hekiminizin önerdiği destek.
- Araba kullanmayın. Ani direksiyon hareketi ve emniyet kemerinin baskısı nedeniyle; süreyi cerrahınız belirler. Yolcu koltuğunda otururken kemerin altına küçük bir yastık koyabilirsiniz.
- Çocuk ve torun kucağına almayın. Bunu önceden konuşmak, kırgınlığı önler.
- Evcil hayvanınızın tasmasını çekmeyin. Ani çekişler kemiği zorlar.
Yapılabilecek hareketler
Bu kısıtlamalar hareketsiz kalmanız gerektiği anlamına gelmez. Aksine hareket gereklidir:
- Yürüyün. Kollar serbest sallanabilir; bu kemiği zorlamaz.
- Omuzlarınızı yavaşça hareket ettirin. Ekibinizin verdiği hareketleri düzenli yapın; tamamen hareketsiz kalmak omuz sertliğine yol açar.
- Duruşunuza dikkat edin. Öne kapanmak, ağrı nedeniyle sık görülür ve zamanla sırt ağrısı yapar. Dik durmaya çalışın.
- Nefes egzersizlerinizi aksatmayın. Derin nefes almak ağrı verse de gereklidir.
- Hafif ev işleri yapın. Toz almak, sofrayı hazırlamak gibi.
Ne kadar sürecek?
Göğüs kemiğinin kaynaması genellikle haftalar sürer ve bu süre kişiye göre değişir. Diyabet, obezite, sigara kullanımı, kemik erimesi ve kortizon kullanımı kaynamayı yavaşlatabilir.
Kendi sürenizi cerrahınızdan alın. Genel bir sayı vermek yerine, taburcu olurken şu üç soruyu sorun ve yanıtı yazılı isteyin:
- En fazla kaç kilo kaldırabilirim?
- Bu kısıtlamalar kaç hafta sürecek?
- Ne zaman araba kullanabilirim ve ne zaman işe dönebilirim?
Uyarı işaretleri
Kemiğin kaynamasında sorun olduğunu düşündüren bulgular vardır. Bunları bilmek önemlidir, çünkü erken müdahale edilirse çözümü kolaydır.
- göğüs kemiğinde belirgin hareket hissi; öksürürken ya da dönerken
- göğüsten gelen tıkırtı ya da çıtırtı sesi
- giderek artan göğüs kemiği ağrısı
- yara yerinde şişlik ya da akıntı
- ateş
Hafif bir hassasiyet ve zaman zaman duyulan çok hafif bir ses beklenebilir; ancak belirgin hareket hissi bekletilmemelidir.
Hekiminizi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa aynı gün başvurun:
- göğüs kemiğinde belirgin hareket ya da ayrılma hissi
- göğüsten gelen tıkırtı sesinin artması
- yara yerinde artan kızarıklık, şişlik ya da akıntı
- ateş
- göğüs kemiği ağrısının giderek artması
- ağır bir şey kaldırdıktan sonra göğüste ani ağrı
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- göğüste baskı, sıkışma tarzında yeni ağrı
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- yara yerinden bol kanama ya da akıntı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- hızlı ve düzensiz kalp atışıyla birlikte halsizlik
- bilinç bulanıklığı
Sık sorulan sorular
Ne kadar ağırlık kaldırabilirim?
Sınır merkezlere ve hastanın durumuna göre değişir; bu yüzden genel bir sayı vermek doğru olmaz. Taburcu olurken kendi sınırınızı öğrenip yazılı alın. Pratik bir ölçüt olarak, iki kolla taşımanız gereken her şey muhtemelen sınırın üzerindedir.
Göğsümden tıkırtı sesi geliyor, normal mi?
Ara sıra duyulan çok hafif bir ses ilk haftalarda görülebilir. Ancak sesin belirginleşmesi, sıklaşması ya da yanında hareket hissi olması normal değildir ve bekletilmeden bildirilmelidir.
Ne zaman yan yatabilirim?
Başlangıçta sırtüstü yatmak daha rahattır. Yan yatmaya geçiş zamanı kişiye göre değişir; genellikle ağrı azaldıkça mümkün olur. Yan yatarken göğse bir yastık sarılmak rahatlatır. Zamanını ekibinize sorun.
Bu kurallar bittikten sonra ne yapabilirim?
Kemik kaynadıktan sonra kısıtlamalar kademeli olarak kalkar ve normal aktivitelere dönülür. Ancak geçiş ani olmamalıdır; ağırlığı yavaş yavaş artırın. Kardiyak rehabilitasyon bu geçişi güvenli biçimde planlar.
Kadınlarda ek bir önlem gerekir mi?
Göğüs bölgesindeki ağırlık kemiğe binen yükü artırabilir; bu nedenle destekleyici ve önden kapanan bir sutyen kullanılması önerilebilir. Bu konuyu çekinmeden ekibinize sorun; pratik çözümleri vardır.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Kısıtlamaların süresi ve ağırlık sınırı cerrahınıza aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz, kilo ve süre verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Association for Cardio-Thoracic Surgery, ameliyat sonrası bakım kılavuzu
- European Society of Cardiology, kardiyak rehabilitasyon bilimsel bildirisi
- Türk Kalp ve Damar Cerrahisi Derneği, ameliyat sonrası izlem uzlaşı raporu