Ev ölçümleri, tansiyon takibinin en değerli parçasıdır. Muayenehanede yapılan tek bir ölçümden daha çok bilgi verir, çünkü günlük yaşamdaki gerçek tabloyu yansıtır.
Ancak yanlış teknikle yapılan ölçüm, yanlış tedaviye yol açar. Bu yazıda doğru yöntemi ve en sık yapılan hataları anlatıyoruz.
Cihaz seçimi
- Koldan ölçen cihazları tercih edin. Bilekten ve parmaktan ölçen cihazlar daha çok hataya açıktır. Bilekten ölçüm ancak kol ölçümü mümkün değilse ve doğru teknikle kullanılır.
- Manşon boyutu doğru olsun. Bu en sık atlanan noktadır. Kola göre dar bir manşon değeri olduğundan yüksek, çok geniş bir manşon ise düşük gösterir. Kol çevrenizi ölçüp uygun boyu alın.
- Cihazınızı yılda bir kontrol ettirin. Yere düştüyse ya da sonuçlar tutarsızsa daha erken.
- Cihazınızı kontrole götürün. Muayenehanede aynı anda karşılaştırma yapılabilir.
Ölçüm öncesi
- Ölçümden yarım saat önce kahve, çay, sigara ve enerji içeceğinden kaçının.
- Egzersiz yaptıysanız bekleyin.
- Tuvalete gidin. Dolu mesane değeri yükseltir.
- Beş dakika sessizce oturun. Bu süre kısaltılmamalıdır.
- Sakin bir ortam seçin. Televizyon ve telefon kapalı olsun.
Ölçüm sırasında
- Sırtı destekli bir sandalyede oturun. Koltukta yayılarak oturmayın.
- Ayaklarınız yere tam bassın. Bacak bacak üstüne atmayın.
- Kolunuz kalp hizasında ve desteklenmiş olsun. Masaya koyun; havada tutmayın.
- Manşonu çıplak kola takın. İnce bir giysi üzerinden olabilir, kalın giysi olmaz. Kolu sıvamak da manşonu sıkıştırdığı için hatalıdır.
- Manşonun alt kenarı dirsek çukurunun biraz üzerinde olsun.
- Ölçüm sırasında konuşmayın ve hareket etmeyin.
- İki ölçüm yapın. Aralarında bir iki dakika bekleyin ve ortalamasını alın. Fark büyükse üçüncü bir ölçüm yapın.
Ne zaman ve ne sıklıkla?
- Sabah: uyandıktan sonra, ilaçlarınızı almadan ve kahvaltıdan önce.
- Akşam: yatmadan önce, yemekten en az bir saat sonra.
- Tanı ya da tedavi değişikliği dönemlerinde genellikle birkaç gün üst üste ölçüm istenir.
- Tansiyonu kontrol altında olanlarda her gün ölçmek gerekmez; hekiminizin belirlediği aralıkta, birkaç günlük seriler yapmak yeterlidir.
Gün içinde defalarca ölçmek çoğu kişide kaygıyı artırır ve kaygı da tansiyonu yükseltir. Bu döngüye girmemek için ölçüm sıklığını hekiminizle netleştirin.
Kaydetmek
- Tarih, saat, iki sayı ve nabzı yazın.
- Hangi koldan ölçtüğünüzü belirtin.
- O gün olağandışı bir durum varsa not düşün: uykusuzluk, ağrı, hastalık, stres.
- İlaç saatinizi de yazın; ilaç öncesi mi sonrası mı ölçtüğünüz önemlidir.
- Tek bir yüksek değeri değil, tabloyu götürün.
Sık yapılan hatalar
- Yüksek çıkınca hemen tekrar ölçmek. Ardışık ölçümler genellikle düşer; bu düşüşe bakarak "geçti" demek yanıltıcıdır. İki ölçüm arasında bekleyin.
- Yalnızca kötü hissedince ölçmek. Bu, sistematik olarak yüksek bir tablo çıkarır.
- Sadece iyi çıkan değerleri kaydetmek.
- Ölçüme göre ilaç almak ya da almamak. Bu çok yaygın ve riskli bir davranıştır; ilaç düzeni ölçüme göre değil, hekim planına göre yürür.
- Yakınlarıyla değer karşılaştırmak. Hedefler kişiye özeldir.
- Manşon boyutunu hiç kontrol etmemek.
Acil durum: 112'yi arayın
Çok yüksek bir ölçümle birlikte aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- şiddetli baş ağrısı ve görme bozukluğu
- göğüste baskı tarzında ağrı
- ani başlayan nefes darlığı
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
- bilinç bulanıklığı ya da nöbet
- çok düşük ölçümle birlikte bayılma ve soğuk terleme
Sık sorulan sorular
Hangi koldan ölçmeliyim?
İlk değerlendirmede her iki koldan ölçülür. Aralarında belirgin fark varsa yüksek çıkan koldan devam edilir. Bu bilgiyi bir kez öğrenip sonraki tüm ölçümleri aynı koldan yapın.
Akıllı saatler tansiyon ölçebilir mi?
Bazı cihazlar tahmini değer verir, ancak doğruluğu manşonlu ölçüm kadar güvenilir değildir. Tanı ve tedavi kararları için manşonlu, doğrulanmış cihazlarla yapılan ölçümler kullanılır.
Ölçümlerim çok değişken, cihazım mı bozuk?
Tansiyonun gün içinde değişmesi normaldir. Ancak aynı oturumda arka arkaya yapılan ölçümler arasında büyük farklar varsa teknik hata, uygun olmayan manşon ya da düzensiz ritim akla gelir. Cihazınızı kontrole götürün.
Ritim bozukluğum var, ev cihazı doğru ölçer mi?
Atriyal fibrilasyon gibi düzensiz ritimlerde otomatik cihazlar yanılabilir. Bu durumda cihazın düzensiz ritim uyarısı verip vermediğine bakın ve ölçümü birkaç kez tekrarlayın. Hekiminiz gerekirse elle ölçüm önerir.
Yirmi dört saatlik ölçüm ne zaman gerekir?
Ev ve muayenehane ölçümleri arasında uyumsuzluk varsa, beyaz önlük etkisi düşünülüyorsa, tedaviye rağmen kontrol sağlanamıyorsa ya da gece tansiyonunun değerlendirilmesi gerekiyorsa istenir. Bu karar hekiminize aittir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Ölçüm sıklığınızı ve hedef değerinizi hekiminiz belirler. Ölçüm sonucuna bakarak ilaç almayı atlamayın ya da fazladan ilaç almayın.
Kaynaklar
- European Society of Hypertension, ev kan basıncı ölçümü uzlaşı raporu
- European Society of Cardiology, hipertansiyon tanı ve tedavi kılavuzu
- Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği, ölçüm rehberi