Kalpte dört kapak vardır. Görevleri basittir: kanın tek yönde akmasını sağlamak. Her atımda açılıp kapanırlar. Bu düzen bozulduğunda iki tür sorun ortaya çıkar.
İki temel sorun
- Darlık. Kapak yeterince açılmaz. Kalp, daralmış bir açıklıktan kan pompalamak zorunda kalır ve zamanla kalınlaşır.
- Yetmezlik. Kapak tam kapanmaz, kan geriye kaçar. Kalp aynı kanı tekrar tekrar pompalamak zorunda kalır ve zamanla genişler.
Aynı kapakta ikisi birden bulunabilir. En sık etkilenenler aort ve mitral kapaklardır.
Üfürüm ne demek?
Üfürüm, steteskopla duyulan ek bir sestir. Kanın kapaktan geçerken düzgün akmayıp türbülans oluşturmasıyla ortaya çıkar. Ancak önemli bir noktayı bilmek gerekir: her üfürüm hastalık anlamına gelmez.
- Masum üfürümler yapısal bir sorun olmadan duyulur. Çocuklarda, gençlerde, gebelikte, ateşli hastalıklarda ve kansızlıkta sık görülür.
- Anlamlı üfürümler kapakta yapısal bir sorunu gösterir.
Ayrımı yapan tetkik ekokardiyografidir. Ağrısız ve ışın içermeyen bir incelemedir; kapakların yapısını, hareketini ve kaçak miktarını gösterir.
Belirtileri
Kapak hastalıkları çoğu zaman yıllarca sessiz ilerler. Vücut yavaş yavaş uyum sağladığı için kişi kısıtlamayı fark etmez; "yaşlanıyorum" diye yorumlar. Belirtiler ortaya çıktığında:
- Eforla artan nefes darlığı. En sık ilk belirtidir.
- Çabuk yorulma ve halsizlik.
- Efor sırasında baş dönmesi ya da bayılma. Özellikle aort darlığında önemlidir ve acildir.
- Göğüste baskı hissi.
- Çarpıntı.
- Ayak bileklerinde şişlik, yatınca nefes darlığı.
- Öksürük, bazen gece artan.
Belirtinin ortaya çıkması genellikle bir dönüm noktasıdır; bu aşamada değerlendirme hızlanır.
Nedenleri
- Yaşa bağlı dejenerasyon ve kireçlenme. Günümüzde en sık neden.
- Romatizmal kalp hastalığı. Çocuklukta geçirilen ve tedavi edilmemiş boğaz enfeksiyonlarının sonucu; ülkemizde hâlâ görülür.
- Doğuştan kapak yapısı farklılıkları. Örneğin aort kapağının iki yaprakçıklı olması.
- Kalp krizi sonrası kapak destek yapılarının zedelenmesi.
- Kalbin genişlemesine bağlı ikincil yetmezlik.
- Kapak enfeksiyonu.
Takip ve tedavi
Kapak hastalığında tedavi, hastalığın derecesine ve belirtilere göre planlanır:
- Hafif ve orta düzeyde, belirtisiz hastalarda genellikle düzenli takip yapılır. İlaçlar kapak sorununu düzeltmez; eşlik eden tansiyon, ritim ve kalp yetmezliği için kullanılır.
- Ağır kapak hastalığında girişim gündeme gelir: kapağın onarılması ya da değiştirilmesi.
- Girişim yöntemi cerrahi olabileceği gibi, uygun hastalarda kasıktan girilerek yapılan işlemler de olabilir. Aort kapağı için bu yöntemi TAVI yazımızda anlattık.
Takip aralığı, kapak hastalığının türüne ve derecesine göre değişir. Hafif olgularda aralık uzun, ağır olgularda kısadır. Kendi aralığınızı hekiminizden öğrenin ve aksatmayın; belirti çıkmadan yapılan değerlendirmeler, doğru zamanlamayı sağlar.
Kapak hastalığı olanlar için pratik başlıklar
- Ağız ve diş sağlığı. Diş eti iltihabı, kapak enfeksiyonu riskini artırır. Düzenli diş kontrolü, bu hastalarda tedavinin parçasıdır.
- İşlem öncesi bildirim. Diş çekimi ve bazı girişimlerden önce koruyucu antibiyotik gerekebilir. Kapak hastalığınızı ya da protez kapağınızı mutlaka söyleyin.
- Protez kapak taşıyanlarda kan sulandırıcı. Mekanik kapaklarda bu tedavi hayati önemdedir ve kesinlikle kendi kararınızla bırakılmamalıdır.
- Gebelik planı. Ağır kapak hastalığı gebelikte risk oluşturur; plan önceden konuşulmalıdır.
- Egzersiz. Çoğu hastada uygun düzeyde hareket önerilir, ancak ağır darlıkta kısıtlama gerekebilir.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- efor sırasında bayılma ya da bayılacak gibi olma
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı, yatarken nefes alamama
- göğüste baskı tarzında ağrı
- hızlı ve düzensiz çarpıntı ile birlikte halsizlik
- kapak hastalığı olan kişide birkaç gün süren açıklanamayan ateş; kapak enfeksiyonu olabilir
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
Sık sorulan sorular
Üfürümüm var, endişelenmeli miyim?
Öncelikle ekokardiyografi ile değerlendirilmesi gerekir. Pek çok üfürüm masumdur ve takip gerektirmez. Anlamlı bulunursa derecesine göre takip planı çıkarılır. Tek başına üfürüm duyulması panik nedeni değildir.
Kapak hastalığı ilaçla düzelir mi?
Hayır. İlaçlar kapaktaki yapısal sorunu düzeltmez; belirtileri hafifletir ve eşlik eden sorunları yönetir. Ağır kapak hastalığının kesin tedavisi onarım ya da değişimdir.
Ameliyat için beklemek zararlı mı?
Zamanlama önemlidir. Çok erken girişim gereksiz risk taşır, çok geç kalmak ise kalp kasında kalıcı hasar bırakabilir. Bu nedenle düzenli takip yapılır; karar belirtiler, kapak derecesi ve kalbin boyutlarına göre verilir.
Mekanik kapak mı, biyolojik kapak mı?
İkisinin de avantajı vardır. Mekanik kapaklar uzun ömürlüdür ancak ömür boyu kan sulandırıcı gerektirir. Biyolojik kapaklar kan sulandırıcı gerektirmeyebilir ama zamanla yıpranır. Karar; yaş, gebelik planı, kanama riski ve hasta tercihiyle birlikte verilir.
Kapak hastalığı ile spor yapabilir miyim?
Hafif olgularda genellikle kısıtlama yoktur. Orta ve ağır olgularda, özellikle aort darlığında yoğun ve yarışmacı sporlar kısıtlanır. Uygun düzeyi hekiminiz belirler.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Takip aralıkları ve girişim kararı kişiye özeldir. Protez kapak taşıyorsanız kan sulandırıcı tedavinizi asla kendi kararınızla bırakmayın.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology ve EACTS, kalp kapak hastalıkları yönetimi kılavuzu
- European Society of Cardiology, enfektif endokardit kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, kapak hastalıkları uzlaşı raporu