TAVI, aort kapağının göğüs açılmadan, damar yoluyla değiştirilmesi işlemidir. Adı kısaltmadır ve Türkçede sıkça ameliyatsız kapak değişimi olarak anılır. Yeni kapak katlanmış hâlde bir kateterin ucuna yerleştirilir, genellikle kasıktaki atardamardan ilerletilir ve eski kapağın yerine konumlandırılıp açılır.
Başlangıçta yalnızca ameliyat olamayacak kadar riskli hastalara uygulanan bu yöntem, biriken kanıtlarla birlikte daha geniş bir hasta grubunda seçenek hâline gelmiştir.
Neden gerekli? Aort darlığı
Aort kapağı, kalbin vücuda kan pompaladığı çıkış kapısıdır. Yaşla birlikte kireçlenip sertleşebilir ve yeterince açılamaz hâle gelir; buna aort darlığı denir. Kalp, daralmış bir kapıdan kan göndermek için giderek daha çok zorlanır.
Klasik üç belirti şunlardır:
- Nefes darlığı, önce eforla sonra dinlenmede
- Eforla gelen göğüs ağrısı
- Bayılma ya da efor sırasında bayılacak gibi olma
Bu belirtiler ortaya çıktığında tablo artık "izlenecek" bir aşamada değildir. Belirti veren ciddi aort darlığında beklemek, ciddi risk taşır. Bu, hastaların en sık yanıldığı noktadır: yıllarca sessiz kalan hastalık, belirti verdiğinde hızla ilerleyebilir.
Kimlere yapılır?
TAVI ile cerrahi kapak değişimi arasındaki seçim, kalp ekibi tarafından yapılır. Kardiyolog, kalp cerrahı ve gerektiğinde anestezi uzmanı birlikte değerlendirir. Bakılanlar:
- Yaş ve beklenen yaşam süresi. İleri yaşta TAVI daha sık tercih edilir.
- Cerrahi risk. Akciğer hastalığı, böbrek yetmezliği, kırılganlık, daha önce geçirilmiş kalp ameliyatı gibi durumlar.
- Damar yapısı. Kasık damarları kateterin geçmesine uygun mu? Değilse başka giriş yolları değerlendirilir.
- Kapağın ve aort kökünün yapısı. Bilgisayarlı tomografiyle ayrıntılı ölçülür.
- Eşlik eden kalp sorunları. Aynı anda bypass ya da başka bir kapak işlemi gerekiyorsa cerrahi öne çıkabilir.
- Hastanın önceliği. İyileşme süresi, yaşam biçimi ve beklentiler.
Kararı anlamadan onaylamak zorunda değilsiniz; ikinci görüş almak her zaman hakkınızdır.
İşlem nasıl geçer?
- Öncesinde ayrıntılı görüntüleme yapılır; kapağın ölçüleri milimetrik olarak planlanır.
- Genellikle kasıktaki atardamardan girilir. Uygun değilse omuz altı ya da başka giriş yolları kullanılabilir.
- İşlem çoğu hastada sedasyon altında yapılır; genel anestezi her zaman gerekmez.
- Katlanmış kapak, kateterle eski kapağın yerine ulaştırılır ve görüntü eşliğinde konumlandırılıp açılır.
- Yeni kapağın çalışması ve kaçak olup olmadığı hemen kontrol edilir.
İşlem çoğu hastada birkaç saatin altında tamamlanır. Hastanede kalış süresi, açık cerrahiye göre genellikle belirgin biçimde daha kısadır ve pek çok hasta birkaç gün içinde taburcu olur.
Riskler
TAVI, göğüs açılmadan yapılıyor olması nedeniyle "risksiz" sanılır; bu doğru değildir. Başlıca risk başlıkları:
- Kalp pili gereksinimi. Yeni kapağın yerleştiği bölge, kalbin doğal ileti yollarına komşudur. Bu yollar etkilenirse kalıcı kalp pili gerekebilir. Bu, TAVI'nin cerrahiye göre daha sık görülen komplikasyonudur ve işlem öncesi mutlaka konuşulmalıdır. Kalp piliyle yaşamı ayrı bir yazıda ele aldık.
- Damar yaralanması ve kanama. Giriş yerindeki damarlar kullanılan malzemeye göre zorlanabilir.
- İnme. Seyrek görülür ancak ciddi bir risktir.
- Kapak çevresi kaçak. Yeni kapağın kenarından geri kaçak olabilir; derecesi önemlidir.
- Böbrek etkilenmesi. Kullanılan kontrast maddeye bağlı; ayrıntısı kontrast madde yazımızda.
- Ritim bozuklukları.
Riskin büyüklüğü kişiden kişiye belirgin biçimde değişir. Hekiminizden genel oran değil, sizin durumunuz için tahmini risk isteyin.
TAVI sonrası yaşam
- Toparlanma. Göğüs kemiği açılmadığı için iyileşme açık cerrahiye göre çok daha hızlıdır. Pek çok hasta kısa sürede yürüyüşe başlar.
- İlaçlar. Pıhtı önleyici tedavi düzeni kişiye göre belirlenir; ayrıca varsa tansiyon, kolesterol ve kalp yetmezliği tedavileri sürer. Kendi başınıza kesmeyin.
- Ritim takibi. İşlem sonrası ilk dönemde ileti sorunları açısından izlem yapılır.
- Diş bakımı ve enfeksiyon. Yapay kapağı olan hastalarda ağız sağlığı önemlidir. Diş işlemi öncesinde kapağınız olduğunu mutlaka söyleyin; koruyucu tedavi gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.
- Kontroller. Kapağın çalışması ekokardiyografi ile düzenli olarak değerlendirilir.
- Egzersiz. Kademeli olarak artırılır; mümkünse kalp rehabilitasyon programıyla.
Acil durum: 112'yi arayın
- bayılma veya bayılacak gibi olma
- dinlenmede geçmeyen ya da hızla artan nefes darlığı
- baskı tarzında göğüs ağrısı
- çok yavaş veya çok hızlı nabızla birlikte baş dönmesi
- giriş yerinde durmayan kanama ya da bacakta ani soğukluk, morarma, şiddetli ağrı
- yüzde kayma, tek taraflı güçsüzlük, konuşma bozukluğu
- açıklanamayan ateş ve titreme; yapay kapağı olanlarda enfeksiyon açısından önemlidir
Sık sorulan sorular
TAVI gerçekten ameliyatsız mı?
Göğüs kafesi açılmaz ve kalp durdurulmaz; bu yönüyle açık cerrahiden çok farklıdır. Ancak yine de girişimsel bir işlemdir, hazırlık gerektirir ve riskleri vardır. "Ameliyatsız" ifadesi "risksiz" anlamına gelmez.
Yeni kapak kaç yıl dayanır?
TAVI'de kullanılan kapaklar biyolojik yapıdadır ve yıllar içinde yıpranabilir. Dayanıklılık süresi kapağın türüne ve hastaya göre değişir; bu nedenle özellikle daha genç hastalarda uzun vadeli plan kalp ekibiyle konuşulur. Düzenli ekokardiyografi takibi bu yüzden önemlidir.
TAVI mi cerrahi kapak mı daha iyi?
Herkes için geçerli bir cevabı yoktur. Yaş, cerrahi risk, damar yapısı, eşlik eden kalp sorunları ve beklenen yaşam süresi belirleyicidir. Karar kalp ekibi tarafından ve sizinle birlikte verilmelidir.
İşlemden sonra kalp pili takılma ihtimalim ne kadar?
Bu, TAVI'nin bilinen ve cerrahiye göre daha sık görülen bir sonucudur. Olasılık kullanılan kapak tipine, kalbinizin ileti sistemine ve kapağın yerleşimine göre değişir. Kendi durumunuz için tahmini oranı işlem öncesi hekiminize sorun.
Aort darlığım var ama şikâyetim yok, hemen işlem gerekir mi?
Şart değil. Belirti vermeyen hastalarda darlığın derecesine ve kalbin durumuna göre izlem yapılabilir. Ancak nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma ortaya çıktığında beklemek uygun değildir; bu belirtileri gecikmeden bildirin.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. TAVI ile cerrahi arasındaki seçim tamamen kişiye özeldir ve kalp ekibi kararıdır. Buradaki bilgilere dayanarak tedaviyi ertelemeyin veya ilaç değişikliği yapmayın.
Kaynaklar
- Türk Kardiyoloji Derneği, kalp kapak hastalıkları önerileri
- European Society of Cardiology ve EACTS, kalp kapak hastalıkları kılavuzu
- European Association of Percutaneous Cardiovascular Interventions, TAVI uzlaşı raporları