Anjiyografi Böbreğe Zarar Verir mi? Kontrast Madde ve Böbrek

Anjiyografi sırasında damarların görünür olmasını sağlayan sıvıya kontrast madde denir. Damar içine verilir, görüntüler alınır ve ardından büyük ölçüde böbrekler yoluyla vücuttan atılır. Böbrekler bu maddeyi süzmek zorunda kaldığı için, işlem sonrası böbrek fonksiyonlarında geçici bir bozulma görülebilir. Buna kontrast nefropati ya da kontrast ilişkili böbrek hasarı denir.

Bu, gerçek ama sıklıkla abartılan bir risktir. Son yıllardaki çalışmalar, riskin daha önce düşünüldüğü kadar yüksek olmadığını göstermiştir. Böbrek fonksiyonları normal olan kişilerde olasılık düşüktür. Buna karşılık sıfır değildir ve belirli gruplarda gerçekten dikkat gerektirir.

Kimler daha riskli?

• Böbrek fonksiyonları zaten düşük olanlar. En önemli risk faktörü budur.
• Diyabeti olanlar, özellikle böbrek etkilenmesi de varsa.
• İleri yaştaki hastalar.
• Kalp yetmezliği olanlar ve vücut sıvısı azalmış kişiler.
• Sıvı kaybı yaşayanlar: kusma, ishal, aşırı idrar söktürücü kullanımı.
• Böbreği zorlayabilecek ilaç kullananlar. Bazı ağrı kesiciler ve antibiyotikler bu gruptadır.
• Yüksek miktarda kontrast gerektiren uzun işlemler ve kısa aralıkla tekrarlanan işlemler.

Kreatinin ve eGFR ne anlama gelir?

Kreatinin, kas metabolizmasının bir ürünüdür ve böbrekler tarafından süzülüp atılır. Böbrek süzme kapasitesi azaldığında kanda birikir ve değeri yükselir. Ancak kreatinin tek başına yanıltıcı olabilir: kas kütlesi az olan ince yapılı bir kişide değer normal görünse bile böbrek fonksiyonu düşük olabilir.

Bu nedenle asıl bakılan eGFR denen hesaplanmış süzme hızıdır; yaş, cinsiyet ve kreatinin birlikte kullanılarak hesaplanır ve böbrek fonksiyonunu daha doğru yansıtır.

"Kreatininim yüksek, anjiyo olamam" sonucuna kendiniz varmayın. Yüksek kreatinin işlemin yapılamayacağı anlamına gelmez; daha dikkatli yapılacağı anlamına gelir.

Böbrekler nasıl korunur?

Alınan önlemler kişiye göre planlanır. Başlıcaları:

• Yeterli sıvı verilmesi. En etkili ve en çok kanıtı olan önlemdir. Riskli hastalarda işlem öncesi ve sonrasında damardan sıvı verilir. Diğer hastalarda ise ağızdan sıvı alımı önerilir. Kalp yetmezliği ya da böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması olan hastalarda miktarı hekiminiz belirler; "bol su iç" tavsiyesi bu grupta doğru değildir.
• Kontrast miktarının en aza indirilmesi. Deneyimli ekipler gereken en düşük hacimle çalışır. Bu, riski azaltmanın en doğrudan yoludur.
• Riskli ilaçların gözden geçirilmesi. Böbreği zorlayabilecek bazı ilaçlar işlem çevresinde geçici olarak kesilebilir. Bazı şeker ilaçları da bu kapsamda değerlendirilir. Bu kararı yalnızca hekiminiz verir.
• İşlemlerin arasına zaman bırakılması. Kısa aralıkla tekrarlanan kontrastlı tetkikler riski artırır; mümkünse aralık verilir.
• İşlem sonrası kontrol. Riskli hastalarda böbrek fonksiyonları belirli bir süre sonra tekrar bakılır.

Sonuç ne olur?

Kontrast ilişkili böbrek etkilenmesi geliştiğinde tablo genellikle geçicidir. Böbrek fonksiyonları birkaç gün içinde bozulur, ardından çoğu hastada kendiliğinden düzelir. Sürekli diyaliz gerektiren kalıcı hasar seyrektir ve genellikle böbrek fonksiyonları zaten ileri derecede bozuk olan hastalarda görülür.

Yine de bu tabloyu önemsiz saymamak gerekir; işlem sonrası böbrek fonksiyonlarında bozulma yaşayan hastaların uzun vadeli seyri de daha yakından izlenir.

Böbrek hastalığım var, anjiyo olmalı mıyım?

Bu soru bir denge sorusudur ve cevabı "hayır" değil, "birlikte hesaplanır" olmalıdır.

Bir tarafta kontrast maddenin böbreğe getireceği risk vardır. Diğer tarafta ise tanı konulmadığında ya da tedavi geciktiğinde ortaya çıkacak kalp riski vardır. Devam eden göğüs ağrısı olan bir hastada anjiyografiden kaçınmak, böbreği korumak adına kalbi riske atmak anlamına gelebilir.

Bu dengeyi kuran şey, işlemin ne kadar gerekli olduğudur. Aciliyeti yüksek durumlarda işlem yapılır ve böbrek koruyucu önlemler eş zamanlı uygulanır. Planlı durumlarda ise alternatif yöntemler değerlendirilebilir. Karar sizinle birlikte verilmelidir; tereddüt ediyorsanız ikinci görüş almak hakkınızdır.

Diyaliz hastaları

Düzenli diyalize giren ve kendi idrar üretimi kalmamış hastalarda tablo farklıdır; korunacak bir böbrek fonksiyonu kalmadığı için kontrast bu açıdan aynı endişeyi yaratmaz. Diyaliz programının işlemle nasıl uyumlanacağını nefroloji ve kardiyoloji birlikte planlar.

İşlem sonrası ne yapmalı?

• Hekiminiz aksini söylemediyse sıvı alımınıza devam edin; miktarı ona sorun.
• Kesilen ilaçlarınıza ne zaman yeniden başlayacağınızı taburculukta netleştirin.
• Böbrek kontrolü istendiyse tahlil tarihini atlamayın.
• İdrar miktarında belirgin azalma, bacaklarda şişlik veya nefes darlığı olursa hekiminize bildirin.