Planlı anjiyografi ve stent işlemlerinin ertelenmesinin en sık nedeni tıbbi bir engel değildir; çoğu zaman eksik hazırlıktır. Yanlış saatte yemek yenmiş, kesilmesi gereken bir ilaç kesilmemiş ya da eve dönüşü sağlayacak kimse ayarlanmamıştır.
Bu yazı, işlem gününe kadar yapmanız gerekenleri sırayla topluyor. İşlemin kendisini anjiyografi yazımızda anlattık.
Her şeyden önce: kendi merkezinizin talimatını alın
Aşağıdakiler genel çerçevedir. Aç kalma süresi, hangi ilacın kesileceği ve saat kaçta geleceğiniz merkezden merkeze değişir. Randevu alırken bunları yazılı olarak isteyin; bir sonraki başlıkta ne soracağınızı bulacaksınız.
Randevu alırken sorulacaklar
- Kaçta gelmeliyim, kaç saat aç kalmalıyım?
- Su içebilir miyim, ne zamana kadar?
- Hangi ilaçlarımı işlem sabahı almalıyım, hangilerini kesmeliyim?
- Kan sulandırıcı kullanıyorum, ne yapmalıyım?
- Şeker ilacı ya da insülin kullanıyorum, sabah dozunu nasıl ayarlamalıyım?
- İşlem öncesi tahlil gerekiyor mu, ne zaman yaptırmalıyım?
- Aynı gün taburcu olma ihtimalim var mı, yanımda kim bulunmalı?
- Yanımda hangi belgeler olmalı?
Aç kalma
İşlemden önce belirli bir süre yeme içmenin kesilmesi istenir. Amaç, sakinleştirici verildiğinde ya da beklenmedik bir durumda mide içeriğinin akciğere kaçmasını önlemektir.
- Süreyi merkeziniz belirler. Katı gıda ve berrak sıvı için farklı süreler verilebilir.
- İlaçlarınızı almanız gerekiyorsa genellikle çok az suyla almanıza izin verilir; bunu önceden sorun.
- Sigara içmeyin. Damar spazmına yol açabilir.
- Sakız çiğnemeyin, şeker emmeyin. Bunlar da mide salgısını artırır.
- Diyabetiniz varsa aç kalma ayrı bir dikkat gerektirir. Şeker düşmesini önlemek için ilaç ve insülin planınızın hekiminizle önceden ayarlanması gerekir. Kan şekeri ölçüm cihazınızı yanınıza alın.
İşlem öncesi ilaç kesilir mi?
En çok kafa karıştıran başlık bu. Net kural şudur: hangi ilacın kesileceğine yalnızca hekiminiz karar verir. Kendi başınıza ilaç kesmek, ilaç almaktan çok daha tehlikeli olabilir.
Üzerinde mutlaka konuşulması gereken gruplar:
- Kan sulandırıcılar. Kullandığınız her pıhtı önleyici ilacı adıyla bildirin. Bazıları işlem öncesi bir süre kesilir, bazıları devam eder. Bu karar tamamen kişiye özeldir.
- Şeker ilaçları ve insülin. Aç kalınacağı için doz ayarı gerekir. Ayrıca bazı şeker ilaçlarının, kullanılan kontrast madde nedeniyle işlem çevresinde geçici olarak kesilmesi istenebilir; buna böbrek fonksiyonlarınıza bakılarak karar verilir.
- İdrar söktürücüler. Sıvı dengesi ve böbrekler açısından işlem günü atlanabilir; hekiminize sorun.
- Tansiyon ilaçları. Çoğu zaman devam edilir; hangisinin sabah alınacağını netleştirin.
- Bitkisel ürünler ve takviyeler. Bir kısmı kanamayı artırabilir. "İlaç sayılmaz" diye atlamayın, listenize yazın.
Tahliller ve alerji
- Böbrek fonksiyonları ve kan sayımı genellikle işlem öncesi istenir. Böbrek değerleri, kontrast maddenin nasıl kullanılacağını etkiler; ayrıntısı kontrast madde yazımızda.
- Alerji öykünüzü mutlaka bildirin. Özellikle daha önce kontrast maddeye tepki verdiyseniz, işlem öncesi koruyucu önlem alınabilir. İlaç ve lateks alerjilerinizi de söyleyin.
- Gebelik ihtimali varsa mutlaka bildirin; işlemde röntgen ışını kullanılır.
Refakatçi ve ulaşım
Bu madde sıkça hafife alınır ve işlemin ertelenmesine yol açar. Sakinleştirici verildiği için işlem sonrası araç kullanamazsınız. Yanınızda sizi eve götürecek bir kişinin bulunması gerekir. Aynı gün taburcu olsanız bile ilk gece yalnız kalmamanız önerilir.
Yanınızda ne olmalı?
- Kimlik ve varsa sevk belgeleriniz
- Kullandığınız tüm ilaçların yazılı listesi, takviyeler dâhil; mümkünse kutularıyla
- Eski EKG, ekokardiyografi, efor testi ve kan tahlili sonuçlarınız
- Daha önce anjiyografi olduysanız o işlemin kaydı ve raporu
- Kalp pili veya ICD'niz varsa cihaz kartınız
- Bir gecelik ihtiyaçlarınız: rahat kıyafet, terlik, kişisel bakım malzemeleri
- Gözlük, işitme cihazı gibi yardımcı araçlarınız
- Şeker ölçüm cihazınız, kullanıyorsanız
İşlem günü
- Rahat, önden düğmeli kıyafet tercih edin.
- Takı, saat ve piercing takmayın; ojeyi çıkarın (parmak ucundan oksijen ölçümü yapılır).
- Vücut losyonu ve krem sürmeyin.
- Giriş yeri bölgesi (bilek ya da kasık) temiz olmalıdır; tıraş gerekiyorsa merkez tarafından yapılır.
- Değerli eşyanızı evde bırakın.
- Onam formunu okuyun. Anlamadığınız bir bölüm varsa imzalamadan önce sorun; bu hakkınızdır.
Acil durum: 112'yi arayın
İşlemi beklerken aşağıdakilerden biri olursa randevuyu beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- dinlenirken başlayan ya da geçmeyen göğüs ağrısı
- şikâyetinizin daha az eforla ortaya çıkmaya başlaması
- ani ve dinlenmede geçmeyen nefes darlığı
- bayılma veya bayılacak gibi olma
Bunlar tablonun değiştiğini gösterebilir; ayrıntısı anjina pektoris yazımızda.
Sık sorulan sorular
Anjiyo öncesi kaç saat aç kalmalıyım?
Süre merkezden merkeze ve işlemin türüne göre değişir; katı gıda ile berrak sıvı için farklı süreler verilebilir. Kendiniz karar vermeyin, randevu alırken net saat isteyin.
Sabah tansiyon ilacımı alayım mı?
Çoğu tansiyon ilacı işlem sabahı alınır, ancak bazı ilaçlar için farklı talimat verilebilir. Hangilerini alacağınızı önceden yazılı olarak öğrenin ve listeyi yanınızda getirin.
Kan sulandırıcı kullanıyorum, kesmeli miyim?
Bu kararı asla kendiniz vermeyin. Bazı hastalarda tedavi devam eder, bazılarında belirli bir süre kesilir. Kullandığınız ilacın adını hekiminize mutlaka bildirin ve talimatı ondan alın.
Refakatçi bulamadım, işlem yapılır mı?
Aynı gün taburcu planlanan işlemlerde genellikle yapılmaz, çünkü işlem sonrası araç kullanamazsınız ve ilk saatlerde yanınızda biri olması gerekir. Bu durumu önceden merkezinize bildirin; alternatif bir plan yapılabilir.
Kontrast maddeye alerjim var, işlem yapılamaz mı?
Çoğu durumda yapılabilir. Öykünüz bilindiğinde işlem öncesi koruyucu önlem alınabilir ve gerekirse farklı bir plan yapılır. Bu yüzden alerji öykünüzü mutlaka önceden bildirin.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Aç kalma süresi ve ilaç talimatları kişiye ve merkeze göre değişir. Buradaki bilgilere dayanarak ilaç kesmeyin; bağlayıcı talimatı işlemi yapacak ekipten alın.
Kaynaklar
- Türk Kardiyoloji Derneği, girişimsel kardiyoloji uygulama önerileri
- European Society of Cardiology ve EACTS, miyokardiyal revaskülarizasyon kılavuzu
- European Society of Anaesthesiology, işlem öncesi açlık önerileri