Anjiyografi sonrası elinize kısa bir rapor verilir ve içinde tanımadığınız kısaltmalarla yüzdeler yazar: "LAD proksimal %70 darlık" gibi. Eve gidip bu cümleyi aramaya başladığınızda ortaya çıkan bilgi yığını çoğu zaman kaygıyı artırmaktan başka işe yaramaz.
Bu yazının amacı raporunuzu kendi başınıza yorumlamanızı sağlamak değil. Amaç, hekiminizin anlattığını daha rahat takip etmeniz ve doğru soruyu sorabilmeniz.
Raporda hangi damarlar geçer?
Kalbi besleyen üç ana damar vardır ve raporda genellikle kısaltmalarıyla yazılır:
- LAD (sol ön inen arter). Kalbin ön yüzünü ve kasın büyük bölümünü besler. En kritik damar kabul edilir.
- Cx (sirkumfleks arter). Kalbin yan duvarını besler.
- RCA (sağ koroner arter). Kalbin alt ve sağ bölümünü besler.
- LMCA (sol ana koroner). LAD ve Cx'in çıktığı ortak gövdedir. Buradaki bir darlık, tek başına iki damarı birden etkilediği için ayrı bir öneme sahiptir.
Ayrıca darlığın damarın neresinde olduğu belirtilir:
- Proksimal: damarın başlangıç bölümü. Buradaki darlık daha geniş bir kas alanını etkiler.
- Mid: orta bölüm.
- Distal: uç bölüm. Genellikle daha küçük bir alanı etkiler.
Yüzde tam olarak neyi ölçer?
Yüzde, damarın darlık bölgesindeki çapının, hemen yanındaki sağlıklı bölüme göre ne kadar azaldığını gösterir. "%70 darlık", o noktada damar çapının yaklaşık yüzde yetmiş oranında daraldığı anlamına gelir.
Kabaca kullanılan eşikler şöyledir:
- %50'nin altı: genellikle "belirgin olmayan" kabul edilir. Damar hastalığı vardır ancak akımı ciddi biçimde kısıtlaması beklenmez. Bu, "sorun yok" demek değildir; ilaç tedavisi ve risk faktörü kontrolü gerekir.
- %50 ile %70 arası: ara bölge. Bu darlığın gerçekten akımı kısıtlayıp kısıtlamadığı görüntüye bakarak söylenemez; ek değerlendirme gerekir.
- %70 ve üzeri: genellikle "belirgin darlık" kabul edilir ve şikâyetle birlikte değerlendirilerek girişim gündeme gelebilir.
- %100: damar tamamen tıkalıdır. Bu her zaman acil bir durum anlamına gelmez; eski bir tıkanıklıkta vücut zamanla yan yollar (kollateral) geliştirmiş olabilir.
Yüzde tek başına karar vermez
Aynı "%70" ifadesi iki hastada tamamen farklı sonuçlara yol açabilir. Çünkü karar verilirken şunlar birlikte değerlendirilir:
- Şikâyetiniz var mı? Eforla gelen göğüs ağrısı olan biriyle hiçbir şikâyeti olmayan birinin durumu aynı değildir.
- Darlık hangi damarda ve neresinde? Ana damarın başındaki bir darlık, uç bir dalın darlığından çok daha önemlidir.
- Kaç damar tutulmuş?
- Kalbin pompa gücü ne durumda?
- Diyabet gibi eşlik eden hastalıklar var mı?
Ara bölgedeki darlıklar: FFR ve benzeri ölçümler
Anjiyografi bir görüntüdür; damarın nasıl göründüğünü söyler ama kanın gerçekten ne kadar zorlandığını doğrudan ölçmez. Özellikle %50 ile %70 arasındaki darlıklarda göz kararı yanıltıcı olabilir.
Bu nedenle işlem sırasında darlığın içinden ince bir tel geçirilerek basınç ölçülebilir. FFR ve benzeri yöntemler, darlığın kalp kasına giden akımı gerçekten kısıtlayıp kısıtlamadığını sayısal olarak gösterir.
Bunun pratik faydası büyüktür: ölçüm sonucunda gereksiz stentten kaçınılabilir ya da göze önemsiz görünen bir darlığın aslında akımı kısıtladığı ortaya çıkabilir. Raporunuzda böyle bir ölçüm varsa, hekiminizin kararı yalnızca yüzdeye değil bu sonuca da dayanıyor demektir.
Sık geçen diğer ifadeler
- "Koroner arterler normal." Damarlarda belirgin darlık saptanmadı.
- "Plak var, kritik darlık yok." Damar sertliği başlamış ancak akımı kısıtlayan darlık yok. Bu, ilaç tedavisi ve risk faktörü kontrolü gerektiren bir bulgudur.
- "Kritik darlık." Akımı ciddi biçimde kısıtladığı düşünülen darlık.
- "Total oklüzyon." Damar tamamen tıkalı.
- "Kollateral gelişimi var." Vücut, tıkalı bölgeye alternatif yan yollar oluşturmuş.
- "Ektazi." Damarın normalden geniş olması.
- "Miyokardiyal köprüleşme." Damarın bir bölümünün kalp kasının içinden geçmesi; çoğu kişide sorun oluşturmaz.
Rapor okumak, tedavi kararı vermek değildir
Anjiyografi raporunun kendisi bir tedavi planı içermez. "%70 darlık" yazması, otomatik olarak stent takılacağı anlamına gelmez. Aynı şekilde "%60" yazması, hiçbir şey yapılmayacağı anlamına da gelmez.
Muayenede sormanız gereken sorular şunlar:
- Bu darlıklardan hangisi şikâyetimden sorumlu?
- Benim durumumda seçenekler neler? İlaç tedavisiyle devam etmek mümkün mü?
- Girişim yapılırsa neyin düzelmesini bekleyebilirim?
- Karar vermek için ne kadar zamanım var?
Sunulan seçeneği anlamadıysanız ya da tereddüt ediyorsanız ikinci görüş almak hakkınızdır. Bunun için anjiyografi kaydını (yalnızca yazılı raporu değil) istemeyi unutmayın.
Acil durum: 112'yi arayın
Raporunuzu yorumlamaya çalışırken şikâyetiniz varsa öncelik oradadır. Aşağıdakilerden biri olursa hemen 112'yi arayın:
- birkaç dakikadan uzun süren baskı tarzında göğüs ağrısı
- dinlenirken başlayan ya da dinlenmekle geçmeyen ağrı
- soğuk terleme, bulantı, kola veya çeneye yayılan ağrı
- ani nefes darlığı, bayılma
Ayrıntısı göğüs ağrısı yazımızda.
Sık sorulan sorular
Yüzde 70 tıkanıklık ameliyat gerektirir mi?
Tek başına hayır. Bu oran genellikle "belirgin darlık" kabul edilir, ancak yapılacak işlem darlığın hangi damarda ve neresinde olduğuna, kaç damarın tutulduğuna, şikâyetinize ve kalbinizin pompa gücüne göre belirlenir. Bazı hastada ilaç, bazısında stent, bazısında bypass uygun olur.
Yüzde 40 darlık çıktı, sorun yok mu?
Akımı ciddi biçimde kısıtlaması beklenmez ama "damarım temiz" anlamına gelmez. Damar sertliği başlamıştır ve ilerlememesi için kolesterol, tansiyon, şeker kontrolü ve sigaranın bırakılması önemlidir.
Damarım tamamen tıkalı ama şikâyetim yok, nasıl olur?
Tıkanıklık yavaş geliştiyse vücut zamanla yan yollar geliştirmiş olabilir; bu sayede o bölge bir ölçüde beslenmeye devam eder. Böyle bir tıkanıklığın açılıp açılmayacağı ayrı bir karardır ve şikâyetinize göre değerlendirilir.
Raporumdaki yüzdeleri başka bir hekime gösterebilir miyim?
Elbette, ancak yalnızca yazılı rapor yeterli olmaz. İkinci görüş için anjiyografi görüntü kaydını da istemeniz gerekir; ikinci hekimin görüntüleri kendi gözüyle değerlendirmesi önemlidir.
Aynı görüntü için iki hekim farklı yüzde söyledi, hangisi doğru?
Görsel değerlendirmede hekimler arasında farklılık olabilmesi bilinen bir durumdur; bu zaten FFR gibi ölçümlerin geliştirilme nedenidir. Sınırda kalan darlıklarda bu tür bir ölçüm tabloyu netleştirebilir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Anjiyografi raporu tek başına bir tedavi planı değildir ve internetteki eşik değerlerle karşılaştırılarak yorumlanamaz. Kararınızı sizi muayene eden hekimle birlikte verin.
Kaynaklar
- Türk Kardiyoloji Derneği, kronik koroner sendrom ve girişimsel kardiyoloji önerileri
- European Society of Cardiology, kronik koroner sendromlar kılavuzu
- European Society of Cardiology ve EACTS, miyokardiyal revaskülarizasyon kılavuzu