Kalp krizi denince akla göğsünü tutup çöken bir insan gelir. Oysa krizlerin azımsanmayacak bir bölümü bu sahneye hiç benzemez. Kişi o gün hastaneye gitmez, belki yorgunluğunu işe ya da hazımsızlığa verir; kalp krizi aylar veya yıllar sonra başka bir nedenle çekilen bir EKG'de ortaya çıkar. Buna sessiz kalp krizi denir.
En yaygın yanılgı, "sessiz" kelimesini "hafif" sanmaktır. Doğru değildir. Sessiz kalp krizinde de bir damar tıkanır ve kalp kasının bir bölümü zarar görür. Fark, hasarın olmaması değil, zamanında fark edilip tedavi edilmemesidir. Bu yüzden uzun vadeli sonuçları genellikle daha iyi değil, daha kötüdür.
Neden "sessiz" kalıyor?
Aslında çoğu sessiz kalp krizi tamamen belirtisiz değildir. Belirtiler vardır ama ya çok silik kalır ya da kalple ilişkilendirilmez. Kişi ertesi gün işine gider; "dün bir tuhaftım" diye hatırlar.
Bu durum bazı gruplarda belirgin biçimde daha sık görülür:
- Diyabeti olanlarda. Uzun süreli şeker yüksekliği ağrıyı ileten sinirleri etkileyebilir; ağrı hafif hissedilir ya da hiç oluşmaz. Bu yüzden diyabet, sessiz kriz açısından en önemli başlıktır.
- İleri yaşta. Tek belirti halsizlik, bilinç bulanıklığı ya da ani nefes darlığı olabilir.
- Kadınlarda. Belirtiler daha sık olarak yorgunluk, bulantı, çene ya da sırt rahatsızlığı biçiminde ortaya çıkabilir.
- Kronik böbrek hastalığı olanlarda ve daha önce kalp hastalığı geçirmiş kişilerde.
Geriye dönüp bakınca fark edilen işaretler
Sessiz kalp krizi geçirdiği sonradan anlaşılan kişiler, o döneme dair genellikle şunları anlatır:
- birkaç gün süren, sebebi açıklanamayan yoğun yorgunluk
- mide yanması ya da hazımsızlık gibi hissedilen göğüs rahatsızlığı
- daha önce rahatça çıkılan merdivende yeni başlayan nefes darlığı
- çenede, sırtta, omuzda ya da kolda kısa süreli, tarif edilmesi zor bir rahatsızlık
- nedensiz soğuk terleme ya da bulantı
- gece uykudan uyandıran, kısa süren bir sıkıntı hissi
Bu listeyi doğru okuyun
Yukarıdaki belirtiler çok yaygındır ve büyük çoğunluğu kalp kaynaklı değildir. Yorgunluk uykusuzluktan, hazımsızlık yediğiniz yemekten olabilir. Bu listenin amacı sizi korkutmak değil; yeni başlayan, ısrarcı ve eforla ilişkili olanları önemsemeniz gerektiğini söylemek. Özellikle risk faktörü taşıyorsanız bu ayrımı kendiniz yapmaya çalışmayın.
"Kalp krizi geçirdim mi, nasıl anlarım?"
Dürüst cevap şudur: evde anlayamazsınız. Bu, internetten belirti listesi okuyarak çözülecek bir soru değildir. Geçmiş bir hasarı gösteren yöntemler bellidir:
- EKG. Geçirilmiş bir hasarın kalıcı izleri EKG'de görülebilir. Sessiz krizlerin çoğu zaten başka bir nedenle çekilen bir EKG'de yakalanır.
- Ekokardiyografi. Kalp kasının bir bölümü hasar gördüyse, o bölgenin kasılması diğerlerinden farklı olur; kalp ultrasonu bunu gösterebilir.
- Kardiyak MR. Gerektiğinde eski hasarın yerini ve büyüklüğünü en net gösteren yöntemdir.
- Efor testi ve görüntüleme yöntemleri. Damarlarda devam eden bir sorun olup olmadığını değerlendirmek için kullanılır.
Bu tetkiklerin hangisinin size gerektiğine muayene sonrası hekiminiz karar verir. Kontrol sürecinin nasıl işlediğini kalp kontrolü yazımızda anlattık.
Sessiz kriz saptanırsa ne olur?
Bu, "geçmiş olsun, artık bir şey yapılamaz" denecek bir durum değildir. Tam tersine, önemli bir bilgidir: kalp damarlarınızda hastalık olduğu ortaya çıkmıştır ve bundan sonrası ikinci bir olayı önlemekle ilgilidir.
Genellikle şu başlıklar gündeme gelir:
- damarların durumunun değerlendirilmesi ve gerekirse ileri tetkik
- tansiyon, kolesterol ve kan şekerinin hedeflere göre düzenlenmesi
- sigaranın bırakılması
- koruyucu ilaç tedavisinin başlanması ve düzenli kullanılması
- kalp rehabilitasyonu ve kademeli bir egzersiz planı
Sonrasındaki dönemin nasıl yönetildiğini kalp krizi sonrası ilk yıl yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Acil durum: 112'yi arayın
Sessiz kalp krizi geçmişte olan bir olaydır; şu an yaşadığınız belirtiler ise acil olabilir. Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- birkaç dakikadan uzun süren baskı, sıkışma ya da ağırlık tarzında göğüs ağrısı
- kola, çeneye, boyuna, sırta veya mideye yayılan ağrı
- soğuk terleme, bulantı ya da solgunlukla birlikte olan rahatsızlık
- dinlenmede geçmeyen ani nefes darlığı
- bayılma veya bilinç bulanıklığı
Emin değilseniz de arayın. Ayrıntısı göğüs ağrısı yazımızda.
Sık sorulan sorular
Sessiz kalp krizi normal kalp krizinden daha mı hafiftir?
Hayır. Kalp kasındaki hasar aynı mekanizmayla oluşur. Fark, zamanında tedavi edilmemesidir; bu nedenle uzun vadeli sonuçları genellikle daha iyi değil, daha kötü olabilir.
EKG'm normal çıktı, sessiz kriz geçirmemiş olurum değil mi?
Normal bir EKG olasılığı azaltır ama tek başına kesin dışlamaz. Şüphe sürüyorsa ekokardiyografi ya da gerektiğinde kardiyak MR gibi yöntemlerle değerlendirme yapılabilir. Karar hekiminizindir.
Diyabetim var, ne yapmalıyım?
Diyabet sessiz kriz açısından en önemli risk grubudur. Düzenli kardiyoloji takibi, kan şekeri ve kolesterol kontrolü ve yeni ortaya çıkan yorgunluk ya da nefes darlığını hafife almamak önemlidir. Takip aralığını hekiminiz belirler.
Kalp krizi geçirdiğimi yıllar sonra öğrendim, geç mi kaldım?
Geçmiş hasar geri alınamaz, ancak bundan sonrasını değiştirmek mümkündür. Risk faktörlerinin kontrolü ve koruyucu tedavi, ikinci bir olayın olasılığını belirgin biçimde azaltır.
Yorgunluğum ve hazımsızlığım var, kalp krizi mi geçiriyorum?
Bu belirtilerin büyük çoğunluğu kalp kaynaklı değildir. Ancak yeni başladıysa, eforla artıyorsa ya da risk faktörü taşıyorsanız değerlendirilmelidir. Şiddetli veya terleme, bulantı ve nefes darlığı eşlik ediyorsa bekleyip yorum yapmayın, 112'yi arayın.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Geçirilmiş bir kalp krizi ancak muayene ve tetkiklerle saptanabilir. Buradaki bilgilere dayanarak teşhis koymayın, ilaç başlamayın veya kullandığınız ilacı bırakmayın.
Kaynaklar
- Türk Kardiyoloji Derneği, akut koroner sendrom kılavuzları
- European Society of Cardiology, miyokard infarktüsünün evrensel tanımı
- European Society of Cardiology, kronik koroner sendromlar kılavuzu