Ekstrasistol Nedir? Kalbin Atlaması Hissi Tehlikeli mi?

Ekstrasistol, kalbin normal sırasının dışında erken gelen bir vurusudur. Kardiyolojide en sık duyulan şikâyetlerden birinin arkasında bu vardır: "Kalbim bir an durdu, sonra göğsüme bir yumruk gibi vurdu."

İlginç olan şu: hissettiğiniz şey aslında "atlama" değildir. Kalp durmaz. Olan şey, erken gelen bir vurunun ardından ritmin kendini toparlaması için kısa bir ara vermesi ve bu aradan sonraki vurunun normalden daha güçlü olmasıdır. Kalp o sırada daha fazla kanla dolduğu için bir sonraki atım belirgin biçimde hissedilir. Yani rahatsız eden asıl şey, atlanan vuru değil, sonrasındaki güçlü vurudur.

Ne kadar yaygın?

Beklenenden çok daha yaygın. Uzun süreli ritim kayıtları yapıldığında, hiçbir kalp hastalığı olmayan sağlıklı kişilerin büyük bölümünde de ekstrasistol saptanır. Yaşla birlikte sıklığı artar. Çoğu insan bunları hiç hissetmez; bazıları ise tek bir vuruyu bile fark eder.

Hissetmek, daha ciddi olduğu anlamına gelmez. Duyarlılık kişiden kişiye değişir.

Tetikleyiciler

Ekstrasistolleri artırdığı bilinen ya da sık bildirilen etkenler:

• Uykusuzluk ve yorgunluk. En sık gözden kaçan tetikleyici budur.
• Stres ve kaygı.
• Kafein ve alkol. Kişiye göre değişen bir duyarlılık söz konusudur; ayrıntısını kafein ve alkol yazımızda ele aldık.
• Sigara ve enerji içecekleri.
• Elektrolit bozuklukları, özellikle potasyum ve magnezyum düşüklüğü.
• Tiroid bezinin fazla çalışması.
• Kansızlık (anemi).
• Bazı ilaçlar, soğuk algınlığı ilaçları ve bazı astım ilaçları dâhil.
• Ateşli hastalıklar ve sıvı kaybı.

Bu listeye bakıp hepsini birden kesmeye çalışmayın. Daha işe yarar yöntem, birkaç hafta boyunca kısa bir günlük tutmaktır: ne zaman oldu, o gün ne kadar uyudunuz, ne içtiniz. Kendi tetikleyicinizi böyle bulursunuz.

Ne zaman masum, ne zaman araştırılmalı?

Ekstrasistollerin büyük çoğunluğu, yapısal olarak sağlam bir kalpte zararsız kabul edilir. Belirleyici olan, ekstrasistolün kendisinden çok altta yatan kalbin durumudur.

Genellikle masum sayılan durum

• kalp muayenesi, EKG ve ekokardiyografi normalse
• bayılma öyküsü yoksa
• ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü yoksa
• şikâyet dinlenirken oluyor ve eforla azalıyorsa

Araştırılması gereken durumlar

• Bayılma ya da bayılacak gibi olma
• Efor sırasında artan ya da eforla ortaya çıkan ekstrasistoller
• Bilinen bir kalp hastalığının varlığı (geçirilmiş kalp krizi, kalp yetmezliği, kapak hastalığı)
• Ailede genç yaşta açıklanamayan ani ölüm öyküsü
• Göğüs ağrısı ya da nefes darlığının eşlik etmesi
• Holterde çok yüksek oranda ekstrasistol saptanması; çok sık ekstrasistol uzun vadede kalbin pompa gücünü zayıflatabilir

Tanı

• Muayene ve öykü. Şikâyetin ne zaman, hangi durumda olduğu.
• EKG. O anda ekstrasistol varsa türünü gösterir.
• Holter. Gün içindeki sayıyı, yüzdeyi ve dağılımı verir; en değerli tetkiktir. Ayrıntısı Holter yazımızda.
• Ekokardiyografi. Kalbin yapısı ve pompa gücü değerlendirilir. Bu, "masum mu değil mi" sorusunun cevabında belirleyicidir.
• Kan tahlilleri. Tiroid, kan sayımı, elektrolitler.
• Efor testi. Ekstrasistolün eforla artıp azalmadığını gösterir.

Tedavi

Yaklaşım kademelidir:

1. Güven verme ve tetikleyicilerin azaltılması. Yapısal olarak sağlam bir kalpte, şikâyetin zararsız olduğunu bilmek çoğu hastada rahatlama sağlar. Uyku düzeni, kafein ve alkolün azaltılması ilk basamaktır.
2. Düzeltilebilir nedenin tedavisi. Tiroid, anemi, elektrolit bozukluğu ya da sorumlu bir ilaç varsa önce bu ele alınır.
3. İlaç tedavisi. Şikâyet yaşam kalitesini bozuyorsa gündeme gelir. İlaç seçimi kişiye özeldir; bu yazıda ilaç adı ve doz verilmez.
4. Ablasyon. Çok sık ekstrasistolü olan, kalbin pompa gücü etkilenmiş ya da ilaca yanıt vermeyen seçilmiş hastalarda uygulanır. Ayrıntısı ablasyon yazımızda.

Kaygı döngüsü: hafife alınmayacak bir başlık

Ekstrasistolün en zor tarafı çoğu zaman tıbbi değil, yaşanan deneyimdir. Kişi bir atlama hisseder, korkar, dikkatini kalbine yoğunlaştırır; kaygı arttıkça adrenalin artar, adrenalin arttıkça ekstrasistol artar ve bir döngü kurulur. Sonunda kişi gün boyu kalbini dinler hâle gelir.

Bu döngüyü kırmanın en etkili yolu, tetkiklerle kalbin sağlam olduğunun gösterilmesi ve bunun hastaya açıkça anlatılmasıdır. Kaygı belirgin düzeydeyse destek almak, gereksiz bir adım değil tedavinin bir parçasıdır.