Taşikardi, kalp hızının dinlenme durumunda beklenenin üzerine çıkmasıdır. İlk sorulması gereken soru şudur: kalp neden hızlanıyor? Çünkü hızlanmanın büyük bölümü, kalbin kendi hastalığından değil, vücudun bir ihtiyacından kaynaklanır.
İki temel grup
1. Uygun hızlanma
Kalp, vücudun artan ihtiyacına yanıt olarak hızlanır. Bu durumda ritim düzenlidir ve neden ortadan kalkınca hız normale döner. Nedenler:
- egzersiz, heyecan, stres, kaygı
- ateş ve enfeksiyon
- kansızlık
- susuz kalma ve kan kaybı
- tiroid bezinin fazla çalışması
- ağrı
- kafein, nikotin, alkol, enerji içecekleri
- bazı ilaçlar: soğuk algınlığı ilaçları, astım ilaçları, tiroid ilacı, bazı antidepresanlar
- gebelik
- kalp yetmezliği ve akciğer hastalıklarının kötüleşmesi
Bu grupta tedavi, kalbe değil nedene yöneliktir. Kansızlığı olan birinde nabzı yavaşlatmaya çalışmak doğru değildir; kansızlığı düzeltmek gerekir.
2. Ritim bozukluğuna bağlı hızlanma
Burada sorun kalbin elektriksel sistemindedir. Ayırt edici özellikler:
- Ani başlangıç ve ani bitiş. "Bir düğmeye basılmış gibi" tarif edilir.
- Genellikle çok yüksek hızlara çıkması.
- Efor ya da heyecanla ilişkisiz olabilmesi.
- Bayılma, göğüs ağrısı ya da nefes darlığının eşlik edebilmesi.
Bu grupta düzenli hızlı ritimler (üst odacık kaynaklı taşikardiler) genellikle iyi seyirlidir ve ablasyonla kalıcı olarak tedavi edilebilir. Düzensiz olanlar için atriyal fibrilasyon yazımıza bakabilirsiniz.
Alt odacıklardan kaynaklanan hızlı ritimler ise daha ciddidir; özellikle kalp hastalığı olanlarda acil değerlendirme gerektirir.
Atak sırasında ne yapılabilir?
Düzenli ve üst odacık kaynaklı taşikardilerde, hekiminiz size bazı basit yöntemler öğretebilir. Bunlar yalnızca hekiminiz uygun gördüyse ve size tarif ettiyse uygulanmalıdır.
- Derin nefes alıp ıkınma benzeri bir manevra yapmak.
- Yüzü soğuk suya batırmak ya da yüze soğuk uygulamak.
- Oturup ya da uzanıp sakinleşmeye çalışmak.
Boyuna masaj yapmayı kendi başınıza denemeyin. Bu manevra bazı kişilerde tehlikelidir ve yalnızca sağlık kuruluşunda uygulanır.
Atak geçmiyorsa, bayılma hissi varsa ya da göğüs ağrısı eşlik ediyorsa manevra denemeyle vakit kaybetmeyin.
Değerlendirmede neler yapılır?
- EKG. Mümkünse atak sırasında çekilmesi tanıyı doğrudan koyar.
- Holter. Gün boyu kayıt; ayrıntısı holter yazımızda.
- Olay kaydedici cihazlar. Seyrek atakları yakalamak için.
- Kan testleri. Kansızlık, tiroid, elektrolitler.
- Ekokardiyografi. Yapısal bir kalp hastalığı olup olmadığını gösterir.
- Elektrofizyolojik çalışma. Gerekirse ritmin kaynağını haritalamak için.
En değerli belge, atak sırasında çekilmiş bir EKG'dir. Bu nedenle atak sırasında en yakın sağlık kuruluşuna başvurmak, tanıyı aylarca hızlandırabilir.
Nabzınızı doğru sayın
- Oturun ve birkaç dakika dinlenin.
- Bileğin baş parmak tarafına, iki parmağınızın ucuyla hafifçe bastırın.
- Bir dakika boyunca sayın; kısa süre sayıp çarpmak, düzensiz ritimde yanıltır.
- Düzenli mi, düzensiz mi olduğunu da not edin. Bu bilgi hız kadar değerlidir.
- Ölçümden önce kahve içmeyin ve sigara kullanmayın.
Akıllı saat ölçümleri fikir verir ancak tanı koydurmaz. Cihaz normal gösteriyor diye şikâyetinizi göz ardı etmeyin.
Dinlenme nabzınızı bilin
Kendi normalinizi bilmek, bir sorunu erken fark etmenin en pratik yoludur. Dinlenme nabzınız kişiye göre değişir ve pek çok etkenden etkilenir:
- Kondisyon. Düzenli spor yapanlarda dinlenme nabzı belirgin biçimde düşük olabilir; bu sağlıklı bir bulgudur.
- İlaçlar. Nabzı yavaşlatan ilaçlar kullanıyorsanız beklenen değer farklıdır.
- Yaş.
- Ateş, sıvı kaybı ve kansızlık. Nabzı geçici olarak yükseltir.
- Uyku düzeni ve stres.
Bir hafta boyunca her sabah, yataktan kalkmadan nabzınızı sayıp not ederseniz kendi normal aralığınızı öğrenmiş olursunuz. Bu değerin sonradan kalıcı biçimde yükselmesi ya da düşmesi, hekiminize götürebileceğiniz somut bir bilgidir.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- çarpıntı ile birlikte bayılma ya da bayılacak gibi olma
- göğüste baskı tarzında ağrı
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- uzun süren, geçmeyen çok hızlı çarpıntı
- çarpıntı sırasında bilinç bulanıklığı
- kalp hastalığı olan bir kişide yeni başlayan hızlı çarpıntı
Sık sorulan sorular
Nabzım 100'ün üzerinde, tehlikeli mi?
Tek başına bir sayı yeterli bilgi vermez. Ateş, heyecan, kahve, hareket ya da kansızlık varsa hızlanma beklenen bir durumdur. Önemli olan hızın dinlenmede de sürmesi, düzensiz olması ya da baş dönmesi ve göğüs ağrısının eşlik etmesidir.
Çarpıntım hep gece oluyor, neden?
Gece sessizlikte kalp atışları daha çok fark edilir; ayrıca yatar pozisyon ve akşam alınan kafein, alkol ya da ağır yemek de rol oynayabilir. Uyku apnesi de gece çarpıntısının sık gözden kaçan nedenlerindendir.
Beta bloker kullanmalı mıyım?
Bu, taşikardinin türüne ve nedenine bağlıdır. Kansızlık ya da tiroid kaynaklı hızlanmada asıl tedavi nedene yöneliktir. İlaç kararını hekiminiz verir; bu yazıda ilaç adı ve doz verilmez.
Kaygıdan olabilir mi?
Olabilir ve sıktır. Ancak kaygı tanısı, kalp kaynaklı nedenler ve tiroid gibi durumlar dışlandıktan sonra konur. Ayrıca ritim bozukluğu atakları da yoğun kaygı hissi oluşturabilir; ikisi birbirine karışabilir.
Ablasyon ile kalıcı çözüm mümkün mü?
Düzenli üst odacık kaynaklı taşikardilerin bir bölümünde ablasyon yüksek başarı oranıyla kalıcı çözüm sağlayabilir. Uygunluk, ritmin türüne ve elektrofizyolojik değerlendirmeye bağlıdır.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Buradaki manevraları yalnızca hekiminiz size tarif ettiyse uygulayın. Çarpıntının nedeni EKG ve testlerle belirlenir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, supraventriküler taşikardi kılavuzu
- European Society of Cardiology, ventriküler aritmiler ve ani kardiyak ölüm kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, aritmi uzlaşı raporu