Atriyal fibrilasyon, erişkinlerde en sık görülen ciddi ritim bozukluğudur. Kalbin üst odacıkları düzenli kasılmak yerine hızlı ve düzensiz titreşir. Sonuçta nabız hem hızlanır hem de düzensizleşir.
Kendisi çoğu zaman hayati tehlike oluşturmaz. Asıl önemi inme riskini artırmasıdır ve bu risk, uygun tedaviyle büyük ölçüde önlenebilir.
Belirtileri
- Düzensiz çarpıntı. Göğüste "çırpınma", "takla atma" ya da "kaçak atım" hissi.
- Nefes darlığı.
- Halsizlik ve çabuk yorulma. Bazen tek belirtidir.
- Baş dönmesi, bayılacak gibi olma.
- Göğüste rahatsızlık hissi.
- Efor kapasitesinde düşme.
Önemli bir gerçek: hastaların bir bölümünde hiçbir belirti olmaz. Bu kişilerde tanı, başka bir nedenle çekilen EKG'de ya da inme geçirildikten sonra konur. Bu nedenle nabzını zaman zaman elle kontrol etmek, basit ama değerli bir alışkanlıktır.
Neden inme riski artıyor?
Üst odacıklar düzgün kasılmadığında kan bir bölgede yavaşlar ve durgunlaşır. Durgun kan pıhtı oluşturmaya eğilimlidir. Bu pıhtı koparsa dolaşımla beyne gidebilir ve inmeye yol açar.
Bu nedenle atriyal fibrilasyon tanısı konduğunda ilk sorulardan biri şudur: bu hastada kan sulandırıcı gerekli mi? Karar, yaş, cinsiyet, tansiyon, diyabet, kalp yetmezliği ve geçirilmiş inme gibi başlıklardan oluşan bir risk değerlendirmesiyle verilir.
Konuyu atriyal fibrilasyon ve inme riski yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Tedavinin üç başlığı
- Pıhtı önleme. En önemli başlıktır. Aspirin bu amaçla yeterli değildir; uygun hastalarda kan sulandırıcı tedavi kullanılır. Ayrıntısı kan sulandırıcı rehberimizde.
- Hız kontrolü. Ritim düzensiz kalsa bile kalp hızının makul düzeyde tutulması. Şikâyetleri azaltır ve kalbin yorulmasını önler.
- Ritim kontrolü. Normal ritmi geri kazandırma ve koruma çabası. İlaçla, elektriksel çevirme ile ya da ablasyon işlemiyle yapılabilir; EPS ve ablasyon yazımızda anlattık.
Hangi yolun seçileceği; yaşınıza, şikâyetlerinizin şiddetine, kalbinizin durumuna ve ne kadar süredir bu ritimde olduğunuza göre değişir.
Tetikleyiciler
Ataklarınızın ne zaman başladığını not ederseniz kendi tetikleyicilerinizi fark edebilirsiniz. Sık bildirilenler:
- Alkol. En iyi belgelenmiş tetikleyicidir; azaltmanın atak sıklığını düşürdüğü gösterilmiştir.
- Uykusuzluk ve tedavi edilmemiş uyku apnesi. Bu ikincisi çok önemlidir; ayrıntısı uyku apnesi yazımızda.
- Aşırı kafein ve enerji içecekleri.
- Ağır ve geç saatte yenen yemekler.
- Yoğun stres.
- Enfeksiyon ve ateşli hastalıklar.
- Tiroid bezinin fazla çalışması.
- Elektrolit bozuklukları. Düşük potasyum ve magnezyum.
- Fazla kilo. Kilo vermenin atak yükünü azalttığı gösterilmiştir.
Kendi kaydınızı tutun
Kontrole giderken şunları yazılı götürmek tedaviyi doğrudan etkiler:
- atağın ne zaman başladığı ve ne kadar sürdüğü
- kendiliğinden mi geçtiği, yoksa müdahale mi gerektiği
- o gün alkol, kafein, uykusuzluk ya da hastalık olup olmadığı
- atak sırasında ölçebildiyseniz nabız ve tansiyon
- bayılma, göğüs ağrısı ya da nefes darlığının eşlik edip etmediği
Akıllı saat kayıtları da yardımcı olabilir, ancak tanı için tek başına yeterli değildir; EKG ile doğrulanması gerekir.
Atak tipleri
Atriyal fibrilasyon herkeste aynı biçimde seyretmez. Tedavi planı, hangi tipte olduğunuza göre de şekillenir:
- Kendiliğinden geçen tip. Ataklar başlar ve müdahale olmadan kısa sürede sonlanır. Bu tipte ritim kontrolü seçenekleri daha çok gündeme gelir.
- Kendiliğinden geçmeyen tip. Ritmin normale dönmesi için ilaç ya da elektriksel çevirme gerekir.
- Kalıcı tip. Ritim sürekli düzensizdir. Bu durumda genellikle hız kontrolü ve pıhtı önleme öne çıkar.
Önemli bir nokta: tipin değişmesi olağandır. Zamanla ataklar sıklaşabilir ve kalıcı hâle gelebilir. Bu nedenle erken dönemde tetikleyicileri kontrol altına almak, kilo vermek ve uyku apnesini tedavi etmek yalnızca şikâyeti değil, hastalığın seyrini de etkiler.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük; inme belirtisi olabilir
- çarpıntı ile birlikte bayılma ya da bayılacak gibi olma
- göğüste baskı tarzında ağrı
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- saatlerce süren, geçmeyen hızlı çarpıntı
- ani ve şiddetli karın ağrısı ya da bir bacakta ani soğukluk ve renk kaybı
Sık sorulan sorular
Her çarpıntı atriyal fibrilasyon mu?
Hayır. Çarpıntının pek çok nedeni vardır: ekstra atımlar, kaygı, kansızlık, tiroid sorunları, kafein ve ilaçlar. Ayrım EKG ile yapılır. Ekstra atımları ilgili yazımızda ele aldık.
Ritmim düzeldi, ilacı bırakabilir miyim?
Kan sulandırıcı tedavi kararı ritmin o anda düzgün olmasına değil, inme risk düzeyinize göre verilir. Ritim düzelmiş görünse bile atakların sessizce tekrarlaması sıktır. İlacınızı kendi kararınızla bırakmayın.
Aspirin yeterli mi?
Atriyal fibrilasyonda inmeyi önlemek için aspirin genellikle yeterli bulunmamıştır. Uygun hastalarda kan sulandırıcı tedavi kullanılır. Kararı hekiminiz verir.
Ablasyon kesin çözüm mü?
Seçilmiş hastalarda şikâyetleri belirgin biçimde azaltır ve yaşam kalitesini artırır. Ancak her hastada kalıcı sonuç vermez; bir kısmında işlem tekrarlanabilir. Ayrıca ablasyon sonrası kan sulandırıcı ihtiyacı, risk düzeyine göre devam edebilir.
Spor yapabilir miyim?
Genellikle evet; düzenli orta düzeyde hareket önerilir ve yararlıdır. Çok uzun süreli dayanıklılık sporlarının atriyal fibrilasyon sıklığını artırabildiği bildirilmiştir. Uygun düzeyi hekiminizle belirleyin.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tedavi kararları kişiye özeldir ve burada ilaç adı ile doz bilgisi verilmemiştir. Kan sulandırıcı tedavinizi kendi kararınızla değiştirmeyin.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, atriyal fibrilasyon tanı ve tedavi kılavuzu
- European Heart Rhythm Association, ablasyon uzlaşı raporu
- Türk Kardiyoloji Derneği, atriyal fibrilasyon uzlaşı raporu