Horlama çoğu evde bir şaka konusudur. Oysa horlamanın bir bölümü, uykuda tekrar tekrar duran solunumun işaretidir. Buna obstrüktif uyku apnesi denir ve kalp açısından hafife alınmaması gereken bir durumdur.
Uykuda soluk her durduğunda kandaki oksijen düşer, vücut kişiyi kısa süreliğine uyandırır ve stres tepkisi devreye girer. Bu, gecede onlarca hatta yüzlerce kez tekrarlanabilir.
Kalbe zararı nasıl oluyor?
- Gece boyunca tekrarlayan oksijen düşüşleri. Kalp kası ve damar duvarı bu dalgalanmadan zarar görür.
- Sürekli devrede kalan stres tepkisi. Uykuda düşmesi gereken tansiyon düşmez; buna gece düşüşü olmayan tansiyon denir ve kalp açısından daha risklidir.
- Ritim bozukluğuna zemin. Özellikle atriyal fibrilasyon uyku apnesi olanlarda daha sık görülür ve tedavi edilmezse yapılan girişimlerin başarısı düşer.
- Göğüs içi basınç değişiklikleri. Kapalı hava yoluna karşı yapılan solunum çabası, kalp odacıklarını zorlar.
- İnsülin direnci ve kilo artışı. Uykusuzluk iştah hormonlarını bozar; kilo artışı apneyi kötüleştirir. Bu, kendini besleyen bir kısır döngüdür.
- Dirençli hipertansiyon. Üç ilaca rağmen kontrol edilemeyen tansiyonda uyku apnesi sık bir sebeptir; bunu dirençli hipertansiyon yazımızda anlattık.
Hangi horlama şüphelidir?
Her horlama uyku apnesi değildir. Aşağıdaki bulgular şüpheyi artırır:
- Yanınızdaki kişinin soluğunuzun durduğunu görmesi, ardından boğulur gibi nefes almanız
- düzensiz, kesilip yeniden başlayan gürültülü horlama
- gece sık uyanma, boğulma hissiyle uyanma
- gece sık idrara çıkma
- sabah baş ağrısı ve ağız kuruluğuyla uyanma
- dinlenmemiş uyanma, gün boyu süren uykululuk
- direksiyon başında ya da toplantıda uyuklama
- dikkat ve hafıza sorunları, sinirlilik
Riski artıranlar
- fazla kilo, özellikle boyun çevresinin kalınlığı
- ileri yaş
- burun tıkanıklığı, geniz eti, büyük bademcikler, çene yapısı
- alkol ve yatıştırıcı ilaç kullanımı; kas gevşemesini artırır
- sigara
- tiroid bezinin az çalışması
Tanı nasıl konur?
Tanı, uykuda solunumun kaydedilmesiyle konur. Şikâyet ve muayene tek başına yeterli değildir; "horluyorum ama nefesim durmuyor" ifadesi güvenilir bir dışlama değildir, çünkü kişi kendi duraklamalarını fark etmez.
Testin nasıl yapıldığını ve kimlerin yaptırması gerektiğini uyku apnesi testi yazımızda ayrıntılı anlattık.
Tedavi kalbe ne kazandırır?
- Cihaz tedavisi. Uyku sırasında hava yolunu açık tutan basınçlı hava cihazları en yerleşik tedavidir. Düzenli kullanıldığında gündüz uykululuğu belirgin biçimde azalır, tansiyonda düşüş sağlanır ve ritim bozukluğunun tekrarlama olasılığı azalır.
- Kilo verme. Apnenin şiddetini azaltan en etkili yaşam düzeni değişikliğidir.
- Yatış pozisyonu. Bazı hastalarda sırtüstü yatmaktan kaçınmak belirgin fayda sağlar.
- Alkolü ve yatıştırıcıları azaltmak. Özellikle akşam saatlerinde.
- Ağız içi aparey ve cerrahi seçenekler. Seçilmiş hastalarda değerlendirilir; karar uyku ve kulak burun boğaz hekimlerine aittir.
Burada da dürüst olmak gerekir: cihaz tedavisinin gündüz uykululuğu, tansiyon ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisi nettir. Kalp krizi ve ölüm oranları üzerindeki etkisi ise beklendiği kadar güçlü bulunmamıştır ve bunun önemli bir nedeni, hastaların cihazı yeterince kullanmamasıdır. Yani düzenli kullanım, tedavinin kendisi kadar önemlidir.
Cihaza alışamıyorum diyenler için
Cihaz kullanımında en sık sorunlar maske kaçağı, burun kuruluğu, yüzde iz ve klostrofobi hissidir. Bunların büyük bölümü çözülebilir sorunlardır: maske tipi değiştirilebilir, nemlendirici eklenebilir, basınç ayarı gözden geçirilebilir.
Cihazı bırakmadan önce mutlaka takip eden hekiminize başvurun. Sessizce bırakmak, hem uyku hem kalp açısından kazanılmış her şeyi geri verir.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- uykudan göğüs ağrısı ya da ağır nefes darlığıyla uyanma
- yatınca nefes alamama, oturmak zorunda kalma
- hızlı ve düzensiz çarpıntı ile birlikte bayılacak gibi olma
- dudaklarda ve parmak uçlarında morarma
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
Sık sorulan sorular
Zayıfım, bende uyku apnesi olur mu?
Olabilir. Kilo en güçlü risk etkenidir ama tek etken değildir. Çene ve hava yolu yapısı, burun tıkanıklığı, bademcik ve geniz eti büyüklüğü zayıf kişilerde de apneye yol açabilir.
Horlamıyorum ama gündüz çok uykuluyum, apne olabilir mi?
Evet, olabilir. Özellikle kadınlarda ve ileri yaşta belirtiler daha sönük olabilir; horlama belirgin olmayabilir. Gündüz uykululuğu, sabah baş ağrısı ve dinlenmemiş uyanma tek başına değerlendirilmeyi hak eder.
Cihazı ömür boyu mu kullanacağım?
Cihaz apneyi tedavi eder, ortadan kaldırmaz; kullanıldığı sürece etkilidir. Ancak belirgin kilo kaybı ya da düzeltilebilir bir yapısal sorunun giderilmesi durumunda ihtiyaç azalabilir. Bu değerlendirme tekrar test ile yapılır.
Uyku apnesi tansiyonumu gerçekten yükseltir mi?
Evet. Özellikle gece tansiyonunun düşmemesi ve sabah yüksek ölçümler tipiktir. İlaca rağmen kontrol edilemeyen tansiyonda uyku apnesi araştırılması gereken nedenlerden biridir.
Ameliyat olacağım, uyku apnem olduğunu söylemeli miyim?
Mutlaka söyleyin. Uyku apnesi, anestezi ve ameliyat sonrası solunum yönetimini doğrudan etkiler. Cihaz kullanıyorsanız hastaneye götürmeniz istenebilir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Uyku apnesi tanısı uyku testiyle konur; belirtilere bakarak kendinize tanı koymayın ya da internetten cihaz temin etmeyin. Cihaz ayarları kişiye özeldir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, hipertansiyon tanı ve tedavi kılavuzu
- European Respiratory Society, obstrüktif uyku apnesi kılavuzu
- Türk Toraks Derneği, uyku ilişkili solunum bozuklukları raporu