Uyku Apnesi ve Tansiyon Arasındaki Bağlantı

Uyku apnesi, uykuda solunumun tekrar tekrar durup yeniden başlaması durumudur. Genellikle bir "horlama sorunu" sanılır ve eşin şikâyeti olarak görülür. Oysa kardiyoloji açısından bakıldığında apne, tansiyonun en sık atlanan nedenlerinden biridir.

İlişki tek yönlü bir tesadüf değildir: uyku apnesi olanlarda hipertansiyon sıklığı belirgin biçimde yüksektir ve özellikle ilaçlara direnç gösteren tansiyonda apne olasılığı ciddi biçimde artar. Bu yüzden dirençli hipertansiyonda uyku apnesi araştırması standart bir adım hâline gelmiştir.

Apne tansiyonu neden yükseltir?

Mekanizma anlaşıldığında tablo netleşiyor. Uykuda solunum durduğunda şu zincir işler:

1. Kandaki oksijen düzeyi düşer, karbondioksit yükselir.
2. Beyin bunu tehlike olarak algılar ve kişiyi kısa süreliğine uyandırır; genellikle kişi bunu hatırlamaz.
3. Bu uyanma sırasında stres hormonları salgılanır; nabız ve tansiyon aniden yükselir.
4. Solunum yeniden başlar, kişi uykuya döner ve döngü tekrarlar.

Bu döngü ağır vakalarda gece boyunca yüzlerce kez tekrarlayabilir. Sonuçta damar sistemi her gece defalarca ani basınç yüklerine maruz kalır. Zamanla bu etki geceyle sınırlı kalmaz ve gündüz tansiyonuna da yansır.

Gece tansiyonu düşmüyorsa

Sağlıklı bir kişide tansiyon uykuda belirgin biçimde düşer. Uyku apnesi olanlarda bu düşüş kaybolabilir, hatta tansiyon gece yükselebilir. Bu durum, 24 saatlik tansiyon Holterinde görülebilen önemli bir bulgudur ve tek başına ek bir risk göstergesi kabul edilir.

Sabah tansiyon yüksekliği de bu tablonun tipik yansımasıdır: gece boyunca süren uyarılma, sabah saatlerinde yüksek değerler olarak karşımıza çıkar.

Kimde şüphelenilmeli?

• Yüksek sesli, düzensiz horlama ve horlamanın aralarla kesilmesi
• Tanıklı nefes durması. Eşin ya da yakının "nefesin duruyor" demesi en değerli bilgidir
• Gece boğulma hissiyle uyanma
• Sabah yorgun uyanma, dinlenmemiş hissetmek
• Sabah baş ağrısı ve ağız kuruluğu
• Gündüz aşırı uykululuk. Toplantıda, televizyon karşısında, hatta direksiyonda uyuklama
• Gece sık idrara çıkma
• Dikkat dağınıklığı, unutkanlık, sinirlilik
• Dirençli hipertansiyon, sabah yüksekliği ya da gece tansiyonun düşmemesi
• Kilo fazlası, kalın boyun çevresi
• Atriyal fibrilasyon ve açıklanamayan ritim bozuklukları

Bu belirtiler varsa, tansiyonunuz normal olsa bile araştırma gerekir. Apnenin etkileri yalnızca tansiyonla sınırlı değildir.

Tanı nasıl konur?

Horlama ve gündüz uykululuk tanı koydurmaz; şüphe uyandırır. Kesin tanı uyku testiyle konur.

• Polisomnografi. Uyku laboratuvarında bir gece boyunca solunum, oksijen düzeyi, kalp ritmi, beyin dalgaları ve vücut hareketleri kaydedilir. En kapsamlı yöntemdir.
• Evde uyku testi. Seçilmiş hastalarda daha basit bir cihazla evde uygulanabilir. Hangisinin uygun olduğuna hekiminiz karar verir.

Sonuçta apnenin ağırlığı, gece boyunca saatte kaç kez solunum durakladığına ve oksijenin ne kadar düştüğüne bakılarak derecelendirilir.

Tedavi ve tansiyona etkisi

CPAP

En etkili tedavi, uyku sırasında hava yolunu açık tutan basınçlı hava veren cihazdır. Tansiyon üzerindeki etkisi konusunda dürüst olmak gerekir:

• Çalışmalar, düzenli kullanıldığında tansiyonda anlamlı ancak mütevazı bir düşüş gösterir. Etki, özellikle dirençli hipertansiyonu olanlarda ve gündüz uykululuğu belirgin kişilerde daha belirgindir.
• Tek başına tansiyon ilaçlarının yerini almaz. "Cihazı kullanıyorum, ilaç bırakabilirim" demek doğru değildir.
• Etkinin ortaya çıkması için cihazın gecenin büyük bölümünde ve düzenli kullanılması gerekir. Düzensiz kullanımda fayda görülmez.
• Tansiyondan bağımsız olarak gündüz uykululuğu, yaşam kalitesi ve trafik güvenliği açısından faydası açıktır.

Diğer yaklaşımlar

• Kilo verme. Apnenin ağırlığını belirgin biçimde azaltabilir; bazı hastalarda tek başına yeterli olur.
• Yatış pozisyonu. Sırtüstü yatmakta belirginleşen apnede yan yatmak yardımcı olur.
• Alkol ve sakinleştiricilerden kaçınma. İkisi de üst hava yolu kaslarını gevşetip apneyi ağırlaştırır. Akşam alkolü, ertesi sabahki tansiyon yüksekliğinin sık bir nedenidir.
• Ağız içi aygıtlar. Seçilmiş hafif-orta vakalarda kullanılabilir.
• Cerrahi. Belirli anatomik sorunlarda değerlendirilir.
• Sigaranın bırakılması ve burun tıkanıklığının tedavisi.

Tansiyon tedavisinin kendisi de sürer. Dirençli hipertansiyonda izlenen yolu ayrı bir yazıda anlattık.