Uyku apnesi tanısı muayeneyle konmaz. Kişi kendi solunum duraklamalarını fark etmez, yanındaki kişinin gözlemi ise ne kadar sık olduğunu ve oksijenin ne kadar düştüğünü söyleyemez. Bu yüzden uykuda yapılan bir kayıt gerekir.
Kardiyoloji açısından bu test önemlidir, çünkü tedavi edilmeyen uyku apnesi tansiyonu yükseltir, ritim bozukluğu riskini artırır ve kalp yetmezliğinin seyrini kötüleştirir. Konunun kalp tarafını uyku apnesi ve kalp yazımızda anlattık.
Kimlere önerilir?
- Yüksek sesli, düzensiz horlama ve yanındaki kişinin solunum duraklaması görmesi
- Boğulur gibi uyanma ya da gece sık uyanma
- Gündüz aşırı uykululuk, direksiyon başında uyuklama
- Sabah baş ağrısı, ağız kuruluğu ve dinlenmemiş uyanma
- İlaca rağmen kontrol edilemeyen tansiyon; ayrıntısı dirençli hipertansiyon yazımızda
- Atriyal fibrilasyon, özellikle tedaviye rağmen tekrarlıyorsa
- Kalp yetmezliği ya da geçirilmiş inme
- Gece sık idrara çıkma ve nedeni açıklanamayan gece ritim bozuklukları
- Obezite, özellikle boyun çevresi kalın olanlarda
- Ameliyat öncesi değerlendirme, anestezi güvenliği açısından
Bu listede olmanız test yapılacağı anlamına gelmez; kararı hekiminiz verir. Ancak bu şikâyetleri yaşıyorsanız kontrolde kendiniz dile getirin, çünkü çoğu hasta bunları söylemeyi akıl etmez.
Testin iki türü
Evde yapılan test
Küçük bir cihaz size verilir, akşam kendi yatağınızda takarsınız. Genellikle solunum çabası, hava akımı, oksijen düzeyi, nabız ve horlama kaydedilir.
- Avantajı: kendi ortamınızda uyursunuz, sıra beklemesi genellikle daha kısadır.
- Sınırı: beyin dalgaları kaydedilmediği için gerçekte ne kadar uyuduğunuz bilinmez. Bu, apne sıklığının olduğundan düşük çıkmasına yol açabilir.
- Uygun olduğu durum: apne olasılığı yüksek ve ek karmaşık bir hastalığı olmayan kişiler.
Uyku laboratuvarında yapılan test
Bir gece uyku laboratuvarında kalırsınız. Yukarıdakilere ek olarak beyin dalgaları, göz hareketleri, kas aktivitesi ve bacak hareketleri de kaydedilir.
- Avantajı: en ayrıntılı bilgiyi verir, uyku evrelerini gösterir, diğer uyku bozukluklarını da yakalar.
- Sınırı: yabancı ortamda uyumak bazı kişileri zorlar, randevu süresi uzayabilir.
- Uygun olduğu durum: kalp yetmezliği, ciddi akciğer hastalığı, nörolojik hastalık, evde testin sonuçsuz kaldığı durumlar ve başka bir uyku bozukluğundan şüphelenilmesi.
Teste hazırlık
- Test gününde öğleden sonra kahve ve çay içmeyin.
- Alkol almayın; solunum duraklamalarını artırarak sonucu değiştirir.
- Gündüz uyumayın, gece daha kolay uyursunuz.
- Saçınıza jöle, sprey ve krem sürmeyin; sensörlerin tutunmasını zorlaştırır.
- Rahat, önden düğmeli bir pijama tercih edin.
- İlaçlarınızı normalde olduğu gibi alın, aksi söylenmediyse. Uyku ilacı kullanıyorsanız mutlaka bildirin.
- Evde test yapıyorsanız cihazın nasıl takılacağını yerinde öğrenin ve gerekirse not alın.
Sonuç ne anlama gelir?
Raporda genellikle saat başına düşen solunum olayı sayısı, oksijenin ne kadar ve ne kadar süre düştüğü, horlama süresi ve pozisyonun etkisi bildirilir.
Değerlendirmede yalnızca olay sayısına bakılmaz. Kalp açısından şunlar da önemlidir:
- Oksijenin ne kadar düştüğü ve düşük kaldığı süre. Kalp üzerindeki yükü bu belirler.
- Olayların sırtüstü yatarken mi yoğunlaştığı. Öyleyse pozisyon tedavisi işe yarayabilir.
- Ritim bozukluğunun kayıt sırasında görülüp görülmediği.
- Gündüz şikâyetlerinizin şiddeti. Aynı sayı, iki kişide farklı anlam taşıyabilir.
Bu yüzden burada sınır değerler verilmemiştir. Raporunuzu, şikâyetleriniz ve kalp durumunuzla birlikte hekiminiz değerlendirir.
Akıllı saat ve telefon uygulamaları
Bazı akıllı saatler ve uygulamalar horlamayı kaydedebilir, oksijen düzeyi hakkında fikir verebilir. Bunlar sizi hekime yönlendiren bir uyarı olabilir.
Ancak tanı koymaz ve tanıyı dışlamaz. Cihazınız normal gösteriyor diye şikâyetlerinizi göz ardı etmeyin; anormal gösteriyor diye de kendi kendinize tedaviye başlamayın.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- uykudan ağır nefes darlığı ya da göğüs ağrısıyla uyanma
- yatınca nefes alamama, oturmak zorunda kalma
- dudaklarda ve parmak uçlarında morarma
- hızlı ve düzensiz çarpıntı ile bayılacak gibi olma
- bilinç bulanıklığı ya da uyandırılamama
Sık sorulan sorular
Test sırasında uyuyamazsam ne olur?
Bu sık yaşanan bir endişedir. Çoğu kişi sandığından daha çok uyur ve genellikle değerlendirmeye yetecek kadar kayıt alınır. Hiç uyunamazsa test tekrarlanabilir ya da laboratuvar testine geçilebilir.
Test ağrılı mı?
Hayır. Sensörler bantla cilde ve saç derisine yapıştırılır, iğne kullanılmaz. Rahatsızlık verebilecek tek şey kabloların varlığıdır, buna da çoğu kişi kısa sürede alışır.
Evde yapılan test yeterli mi?
Pek çok hastada yeterlidir. Ancak kalp yetmezliği, ciddi akciğer hastalığı ya da başka bir uyku bozukluğu şüphesi varsa laboratuvar testi tercih edilir. Evde yapılan test normal çıktığı hâlde şikâyet sürüyorsa da laboratuvar testi istenebilir.
Testten sonra hemen cihaz verilir mi?
Her hastaya cihaz verilmez. Sonuç, şikâyetler ve eşlik eden hastalıklar birlikte değerlendirilir. Bazı hastalarda kilo verme ve pozisyon tedavisi öne çıkar, bazılarında ağız içi aparey ya da cerrahi değerlendirilir.
Testi tekrarlamam gerekir mi?
Belirgin kilo değişikliği, tedavi değişikliği ya da şikâyetlerin yeniden başlaması durumunda tekrar istenebilir. Rutin bir tekrar aralığı yoktur; karar takip eden hekiminize aittir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Test sonucunuzdaki sayılar tek başına yorumlanmaz. Raporunuzu değerlendirmesi gereken kişi, şikâyetlerinizi ve kalp durumunuzu bilen hekiminizdir.
Kaynaklar
- American Academy of Sleep Medicine, uyku apnesi tanı testleri kılavuzu
- European Respiratory Society, obstrüktif uyku apnesi kılavuzu
- Türk Toraks Derneği, uyku ilişkili solunum bozuklukları raporu