Oruç tutmak kişisel bir karardır ve pek çok kalp hastası bunu güvenle yapabilir. Ancak ilaç saatleri, sıvı dengesi ve beslenme düzeni bu dönemde değiştiği için önceden planlama gerekir.
Bu yazı tıbbi bir çerçeve sunar. Orucun dinî yönü ve muafiyet konuları bu yazının kapsamı dışındadır; sağlık durumunuza göre karar hekiminizle birlikte verilmelidir.
Önce hekiminizle konuşun
Ramazan başlamadan birkaç hafta önce randevu almak en doğrusudur. Konuşulması gerekenler:
- ilaçlarınızın günde kaç kez alındığı ve sahur ile iftara nasıl dağıtılabileceği
- idrar söktürücü kullanıyorsanız zamanlamasının değişip değişmeyeceği
- kan sulandırıcı kullanıyorsanız takip aralığı
- şeker ilacı ya da insülin kullanıyorsanız doz düzenlemesi
- tansiyon ve kilo takibinizi nasıl yapacağınız
- hangi durumlarda orucu bozmanız gerektiği
Oruç genellikle önerilmeyen durumlar
- yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi, stent ya da kalp ameliyatı
- şikâyetleri kontrol altına alınmamış kalp yetmezliği
- dinlenirken de göğüs ağrısı olması
- kontrol edilemeyen ritim bozukluğu ya da tansiyon
- ileri böbrek hastalığı
- sık hipoglisemi yaşayan diyabet hastaları
Bu listede olmak orucun kesin yasak olduğu anlamına gelmez; değerlendirmenin daha dikkatli yapılması gerektiği anlamına gelir.
İlaç saatleri
- Günde tek doz alınan ilaçlar genellikle sahura ya da iftara kaydırılabilir. Hangisinin uygun olduğunu hekiminiz söyler.
- Günde iki kez alınan ilaçlar sahur ve iftara dağıtılabilir.
- Günde üçten fazla alınan ilaçlarda uzun etkili bir forma geçiş değerlendirilebilir. Bu kararı yalnızca hekiminiz verir.
- İdrar söktürücüler gündüz sıvı kaybını artırabileceği için genellikle iftar sonrasına alınır.
- Dil altı ilaçlar acil durumda kullanılır; şikâyetiniz olduğunda tereddüt etmeyin.
- Hiçbir ilacı kendi kararınızla atlamayın. En sık karşılaşılan sorun, hastanın gündüz dozunu sessizce kesmesidir.
Sahur ve iftar
Sahur
- Sahuru atlamayın. Gün boyu susuzluk ve halsizliğin en büyük nedeni budur.
- Tok tutan besinler seçin: yulaf, tam tahıllı ekmek, yumurta, peynir, yoğurt.
- Tuzlu ve baharatlı yiyeceklerden kaçının. Gün içinde susamayı artırır.
- Sahurda bol su için, ancak tek seferde değil, yayarak.
- Aşırı çay ve kahveden kaçının; idrar söktürücü etkileri vardır.
İftar
- Yavaş başlayın. Su, hurma ve çorba ile başlayıp ara verin.
- Tek seferde ağır yükleme yapmayın. Büyük ve yağlı bir öğün, kalbe ani yük bindirir; bu dönemde şikâyetlerin arttığı en sık andır.
- Ana öğünü ikiye bölün: iftar ve birkaç saat sonra hafif bir ara öğün.
- Kızartma ve şerbetli tatlıyı sınırlayın.
- Tuza dikkat edin, özellikle turşu, salamura peynir ve hazır çorbalar.
- İftar ile sahur arasında sıvı alımını yayın. Kalp yetmezliğiniz varsa günlük sıvı sınırınızı hekiminizden öğrenin.
Günlük takip
- Tansiyonunuzu ölçün, özellikle ilk günlerde. Ölçüm saatlerini not edin.
- Kalp yetmezliğiniz varsa her sabah aynı koşullarda tartılın. Hızlı kilo artışı sıvı birikimini gösterir.
- Diyabetiniz varsa kan şekerinizi ölçün. Ölçüm yapmak orucu bozmaz.
- Efor kapasitenizdeki değişimi izleyin. Alışık olduğunuz yürüyüşte zorlanmaya başladıysanız bildirin.
- Ağır fiziksel işi ve yoğun egzersizi gündüz saatlerinden iftar sonrasına kaydırın.
- Sigarayı bırakmak için bu dönem iyi bir fırsattır; gündüz zaten içilmiyor.
Orucunuzu bozmanız gereken durumlar
Aşağıdaki durumlarda beklemeyin, orucunuzu bozun ve gerekiyorsa başvurun:
- baş dönmesi, göz kararması, bayılacak gibi olma
- göğüste baskı ya da sıkışma hissi
- alışılmadık nefes darlığı
- çarpıntı ve düzensiz nabız
- aşırı halsizlik ve bilinç bulanıklığı
- diyabetliyseniz kan şekerinin düşmesi ya da çok yükselmesi
- kusma ve ishal ile birlikte gelişen susuz kalma
Sağlığı korumak için orucu bozmak, tıbbi olarak doğru olan davranıştır. Tereddüt ederseniz hekiminize sorun.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- dinlenmekle geçmeyen göğüs ağrısı
- ağrının kola, çeneye, boyna ya da sırta yayılması
- ani ve şiddetli nefes darlığı, yatarken nefes alamama
- bayılma
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
- bilinci kapalı kişide şeker düşüklüğü şüphesi; ağızdan bir şey vermeyin
Sık sorulan sorular
Kalp hastasıyım, oruç tutabilir miyim?
Durumu kontrol altında olan pek çok kalp hastası oruç tutabilir. Karar; hastalığınızın türüne, ne kadar süredir stabil olduğunuza ve ilaçlarınıza göre verilir. Bu değerlendirmeyi Ramazan öncesinde yaptırın.
Kan sulandırıcı kullanıyorum, ne yapmalıyım?
İlacınızı aksatmayın ve saatini hekiminizle birlikte belirleyin. Bazı kan sulandırıcılarda beslenme değişikliği etki düzeyini etkileyebildiği için kontrol aralığı sıklaştırılabilir. Ayrıca sıvı kaybından kaçının.
Tansiyonum orucun ilk günlerinde düştü, normal mi?
Sıvı alımının azalmasıyla tansiyonda düşüş görülebilir. Baş dönmesi ve halsizlik eşlik ediyorsa ilaç dozunun gözden geçirilmesi gerekebilir. Kendi başınıza doz değiştirmeyin, hekiminize başvurun.
Dilaltı ilaç kullanmak orucu bozar mı?
Bu, tıbbi değil dinî bir sorudur ve bu yazının kapsamı dışındadır. Tıbbi açıdan net olan şudur: göğüs ağrınız varsa hekiminizin tarif ettiği acil ilacı kullanmaktan çekinmeyin.
Ramazanda kilo veririm diye bekliyorum, doğru mu?
Her zaman değil. Pek çok kişi iftar ve sonrasındaki yoğun tüketim nedeniyle kilo alır. Kilo hedefiniz varsa iftarda porsiyon kontrolü ve tatlı sıklığı belirleyici olur.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. İlaç saatlerinizi ve dozlarınızı yalnızca hekiminiz düzenleyebilir. Oruca uygunluğunuz kişiye özeldir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kardiyovasküler hastalıklardan korunma kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, kalp hastalarında oruç bilgilendirme metinleri
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, diyabet ve oruç önerileri