Düşük tansiyon, yüksek tansiyona göre çok daha az konuşulur ve çoğu zaman gereksiz endişe yaratır. Temel kural şudur: şikâyet yoksa düşük tansiyon genellikle sorun değildir. Hatta uzun vadede avantaj bile olabilir.
Değerlendirmede bakılan şey, sayının kendisi değil, organlara yeterli kan gidip gitmediğidir.
Belirtileri
- Ayağa kalkınca baş dönmesi ve göz kararması. En tipik belirtidir.
- Halsizlik ve çabuk yorulma.
- Bulanık görme.
- Bulantı.
- Zihinsel bulanıklık, dikkat toplayamama.
- Soğuk ve nemli cilt.
- Bayılma. En ciddi belirtisidir ve mutlaka araştırılmalıdır.
- Boyun ve omuz bölgesinde ağrı. Ayakta uzun süre durunca belirginleşebilir.
Belirtilerin ayağa kalkarken ortaya çıkması yön gösterir. Buna ayağa kalkmayla ortaya çıkan tansiyon düşüklüğü denir ve muayenede yatarak ve ayakta ölçüm yapılarak gösterilir.
Nedenleri
- Sıvı kaybı. Yetersiz su içme, ishal, kusma, aşırı terleme, sıcak hava.
- İlaçlar. Tansiyon ilaçları, idrar söktürücüler, prostat ilaçları, bazı antidepresanlar ve Parkinson ilaçları. Bu, en sık ve en kolay düzeltilebilen nedendir.
- Kansızlık ve kanama.
- Uzun süre ayakta durmak ya da yatakta kalmak.
- Kalp kaynaklı nedenler. Kapak darlığı, kalp yetmezliği, yavaş ya da çok hızlı ritim.
- Hormonal nedenler. Tiroid ve böbrek üstü bezi sorunları.
- Otonom sinir sistemi bozuklukları. Uzun süreli diyabette görülebilir.
- Ağır enfeksiyon. Bu acil bir tablodur.
- Ağır yemek sonrası düşüş. Özellikle yaşlılarda görülür.
- Alkol.
Pratik önlemler
- Yeterli sıvı alın. Aksi söylenmediyse gün boyuna yayarak.
- Yavaş kalkın. Yataktan doğrudan ayağa kalkmak yerine önce oturun, birkaç saniye bekleyin, sonra ayağa kalkın.
- Kalkmadan önce bacak hareketleri yapın. Ayak bileklerini birkaç kez esnetin.
- Uzun süre hareketsiz ayakta durmayın. Durmanız gerekiyorsa ağırlığı ayaktan ayağa aktarın.
- Varis çorabı seçilmiş hastalarda yardımcı olabilir; hekiminize sorun.
- Öğünleri küçültün. Ağır yemekler geçici düşüşe yol açar.
- Alkolü sınırlayın.
- Sıcak duş ve saunada dikkatli olun.
- Yatağın baş ucunu hafifçe yükseltmek bazı hastalarda önerilir.
- İlaç saatlerinizi hekiminizle gözden geçirin.
Tuz artırma önerisi herkes için geçerli değildir. Kalp yetmezliği, böbrek hastalığı ya da yüksek tansiyon öyküsü olanlarda zararlı olabilir. Bu öneriyi ancak hekiminiz verirse uygulayın.
Bayılma ihmal edilmemeli
Bayılmanın çoğu iyi huyludur; sıcak ortam, uzun süre ayakta kalma, kan görme ya da ağrı gibi tetikleyicilerle ortaya çıkar ve genellikle öncesinde bulantı, terleme ve göz kararması olur.
Ancak bazı bayılmalar kalp kaynaklıdır ve ciddi olabilir. Şu özellikler uyarı işaretidir:
- Efor sırasında bayılma.
- Uyarısız, aniden düşerek bayılma.
- Yatarken bayılma.
- Çarpıntı ya da göğüs ağrısıyla birlikte olması.
- Ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü bulunması.
- Bilinen bir kalp hastalığının olması.
Bu durumlarda değerlendirme mutlaka yapılmalıdır.
Ayağa kalkınca düşen tansiyon nasıl gösterilir?
Belirtileriniz ayağa kalkarken oluyorsa, muayenede basit bir test yapılır:
- Birkaç dakika sırtüstü yatarsınız ve tansiyon ölçülür.
- Ayağa kalkarsınız.
- Ayağa kalktıktan sonra belirli aralıklarla ölçüm tekrarlanır.
- Bu sırada baş dönmesi ve göz kararması olup olmadığı sorulur.
Belirgin bir düşüş saptanırsa nedeni araştırılır: ilaçlar, sıvı kaybı, kansızlık ve otonom sinir sistemi sorunları başlıca başlıklardır. Bu testi evde de kabaca deneyebilir ve sonuçları hekiminize götürebilirsiniz; ancak yalnız yaşıyorsanız ve bayılma riskiniz varsa yanınızda biri olsun.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- bayılma sonrası kendine gelememe ya da bilinç bulanıklığı
- efor sırasında ya da yatarken bayılma
- düşük tansiyonla birlikte göğüs ağrısı
- soğuk, nemli cilt ile birlikte hızlı nabız ve ani halsizlik
- ateş, titreme ve düşük tansiyon; ağır enfeksiyon olabilir
- kanama belirtileri: siyah dışkı, kusmukta kan
- ani başlayan nefes darlığı
Sık sorulan sorular
Tansiyonum sürekli düşük, tehlikeli mi?
Şikâyetiniz yoksa genellikle tehlikeli değildir; bazı kişilerde bu normal bir durumdur. Belirti varsa nedeni araştırılır. Kalp açısından bakıldığında düşük seyreden tansiyon uzun vadede dezavantaj değildir.
Tuzlu şeyler yemeli miyim?
Bu, herkes için verilebilecek bir öneri değildir. Kalp yetmezliği, böbrek hastalığı ya da tansiyon öyküsü olanlarda zararlı olabilir. Sıvı alımını artırmak genellikle daha güvenli bir ilk adımdır. Tuz önerisini hekiminizden alın.
Kahve içmek işe yarar mı?
Kafein geçici bir yükselme sağlayabilir, ancak kalıcı çözüm değildir ve çarpıntı yapabilir. Ayrıca idrar söktürücü etkisi sıvı kaybını artırabilir. Temel çözüm, altta yatan nedeni bulmaktır.
Tansiyon ilacı kullanıyorum ve düşük çıkıyor, ne yapmalıyım?
Kendi başınıza ilacı kesmeyin; ölçümlerinizi kaydedin ve hekiminize başvurun. Doz azaltma ya da ilaç saatini değiştirme genellikle sorunu çözer. Özellikle ayağa kalkarken baş dönmesi varsa bunu mutlaka bildirin.
Gebelikte tansiyon düşüklüğü normal mi?
Gebeliğin özellikle orta döneminde tansiyonda bir miktar düşüş beklenen bir durumdur. Bayılma, sık baş dönmesi ya da halsizlik varsa değerlendirilmelidir. Ayrıntısı gebelikte tansiyon yazımızda.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tuz ve sıvı önerileri kişiye özeldir. Bayılma yaşadıysanız mutlaka değerlendirilmelisiniz; ayrıca bayılma sonrası araç kullanımı konusunda hekiminize danışın.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, senkop tanı ve tedavi kılavuzu
- European Society of Cardiology, hipertansiyon tanı ve tedavi kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, senkop uzlaşı raporu