Gebelik, dolaşım sistemi için ciddi bir yük dönemidir: kan hacmi artar, kalp daha çok çalışır, damarlar gevşer. Bu nedenle tansiyon takibi gebelik izleminin ayrılmaz bir parçasıdır.
Bu yazı, kardiyoloji tarafından bakan bir özet sunar. Gebelik izlemi ve tedavi kararları kadın doğum hekiminize aittir.
Gebelikte tansiyon nasıl seyreder?
- İlk ve orta dönemde genellikle düşer. Damarların gevşemesi nedeniyle bu beklenen bir durumdur; baş dönmesi ve halsizlik yapabilir.
- Son döneme doğru gebelik öncesi düzeye döner.
- Bu dönemde belirgin yükselme beklenmez ve araştırılması gerekir.
Gebelikte görülen tansiyon tabloları
- Gebelik öncesinden var olan yüksek tansiyon. Gebelik planlanırken ilaçların gözden geçirilmesi gerekir, çünkü bazı tansiyon ilaçları gebelikte kullanılmaz.
- Gebeliğe bağlı ortaya çıkan yüksek tansiyon. Gebeliğin ikinci yarısında başlar, idrarda protein kaybı yoktur.
- Preeklampsi. Yüksek tansiyona idrarda protein kaybı ya da organ etkilenmesine ait bulgular eşlik eder. Yakın takip gerektiren ciddi bir tablodur.
- Doğum sonrası ortaya çıkan yükselme. Doğumdan sonraki haftalarda da gelişebilir; bu nedenle takip doğumla bitmez.
Riski artıran durumlar
- önceki gebelikte preeklampsi öyküsü
- gebelik öncesinde var olan yüksek tansiyon
- diyabet
- böbrek hastalığı
- bazı bağışıklık ve pıhtılaşma hastalıkları
- ilk gebelik
- çoğul gebelik
- ileri anne yaşı
- obezite
- ailede preeklampsi öyküsü
- gebelikler arasında uzun süre olması
Riski yüksek olan gebelerde koruyucu bir tedavi ve daha sık takip gündeme gelebilir; bu kararı izleyen hekiminiz verir.
Takipte neler yapılır?
- Her kontrolde tansiyon ölçümü.
- İdrarda protein kontrolü.
- Kan testleri. Karaciğer, böbrek ve kan hücreleri.
- Bebeğin gelişiminin izlenmesi.
- Gerektiğinde evde tansiyon takibi. Doğru teknik için ölçüm yazımıza bakabilirsiniz.
Uyarı işaretlerini bilin
Aşağıdaki belirtiler preeklampsinin ilerlediğini gösterebilir ve aynı gün değerlendirilmelidir:
- Şiddetli ve geçmeyen baş ağrısı.
- Görme bozukluğu. Bulanık görme, ışık çakmaları, geçici görme kaybı.
- Karnın sağ üst bölümünde ya da mide çukurunda ağrı. Sıklıkla mide sorunu sanılır; bu, önemli bir uyarıdır.
- Ellerde, yüzde ve göz çevresinde ani şişlik.
- Birkaç gün içinde hızlı kilo artışı.
- Bulantı ve kusmanın geç dönemde yeniden başlaması.
- İdrar miktarında belirgin azalma.
- Bebek hareketlerinde azalma.
Doğumdan sonrası: kalp açısından önemli
Bu bölüm, kardiyoloji açısından yazının en önemli kısmıdır ve çoğu zaman kimse söylemez:
Gebelikte yüksek tansiyon ya da preeklampsi yaşamış kadınlarda, ilerleyen yıllarda yüksek tansiyon, kalp hastalığı ve inme riski artmıştır. Gebelik bu anlamda bir stres testi gibi davranır: damar sisteminin gelecekteki yatkınlığını erken gösterir.
Bu nedenle böyle bir öykünüz varsa:
- Bu bilgiyi hayat boyu hekiminize söyleyin. Kalp risk değerlendirmesini değiştirir.
- Doğumdan sonra tansiyon takibinizi sürdürün.
- Kilo, beslenme, hareket ve sigara başlıklarını erken ele alın.
- Kolesterol ve kan şekeri kontrollerinizi aksatmayın.
Ayrıntısını gebelik sonrası kalp sağlığı yazımızda anlattık.
Gebelikte tansiyon nasıl ölçülmeli?
Ölçüm tekniği bu dönemde daha da önem kazanır, çünkü kararlar bu değerlere göre verilir:
- Beş dakika dinlendikten sonra, oturur pozisyonda ölçün.
- Kol kalp hizasında ve desteklenmiş olsun.
- Manşon boyutu kola uygun olsun. Gebelikte kol çevresi değişebilir; dar manşon değeri yüksek gösterir.
- Sırtüstü uzanarak ölçüm yapmayın. Özellikle son dönemde bu pozisyon dolaşımı etkileyebilir; gerekirse sol yana dönük yatın.
- Ölçümleri tarih ve saatle kaydedin ve her kontrole götürün.
Evde ölçüm yapmanız istendiyse cihazınızın gebelikte kullanıma uygun olup olmadığını sorun; bazı cihazlar bu dönem için doğrulanmamıştır.
Acil durum: 112'yi arayın
Gebelikte ya da doğum sonrası aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- nöbet geçirme
- şiddetli baş ağrısı ile birlikte görme bozukluğu
- bilinç bulanıklığı
- göğüste baskı tarzında ağrı
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı, yatarken nefes alamama
- karnın sağ üst bölümünde şiddetli ağrı
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
- bebek hareketlerinin durması
Sık sorulan sorular
Gebelikte tansiyon ilacı kullanılabilir mi?
Evet, gebelikte güvenle kullanılabilen ilaçlar vardır. Ancak bazı tansiyon ilaçları gebelikte kesinlikle kullanılmaz. Bu nedenle gebelik planlıyorsanız ya da gebe kaldığınızı öğrendiyseniz, kullandığınız ilaçları hemen hekiminize bildirin.
Preeklampsi önlenebilir mi?
Tamamen önlenemez, ancak riski yüksek olan gebelerde koruyucu bir tedavi ve yakın takip riski azaltabilir. Bu kararı izleyen hekiminiz verir; kendi başınıza ilaç başlamayın.
Ayak şişmesi normal mi?
Gebelikte özellikle son dönemde ayaklarda şişlik sık görülür ve genellikle olağandır. Ancak elde, yüzde ve göz çevresinde ani şişlik farklıdır ve değerlendirilmelidir; özellikle baş ağrısı ve görme bozukluğu eşlik ediyorsa.
Emzirirken tansiyon ilacı kullanabilir miyim?
Emzirme döneminde de kullanılabilen seçenekler vardır. İlaç seçimini bu döneme göre hekiminiz düzenler. Emzirmeyi kendi kararınızla kesmeyin.
Sonraki gebeliğimde de olur mu?
Tekrarlama olasılığı vardır, ancak kesin değildir. Önceki gebelikte preeklampsi yaşamış olmak, sonraki gebelikte daha yakın takip ve gerektiğinde koruyucu tedavi anlamına gelir. Bir sonraki gebeliği planlarken bunu önceden konuşun.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Gebelik takibi ve tedavi kararları kadın doğum hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, gebelikte kardiyovasküler hastalıkların yönetimi kılavuzu
- European Society of Cardiology, hipertansiyon tanı ve tedavi kılavuzu
- Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği, preeklampsi uzlaşı raporu