Kalp krizi denince akla gelen tablo bellidir: göğsü tutup çöken bir kişi. Bu görüntü, hastaların bir bölümünde gerçekten böyledir. Ancak kadınlarda tablo daha sık farklı ilerler ve bu fark, tanının gecikmesine yol açar.
Gecikmenin iki kaynağı vardır: kişinin belirtiyi kalbe bağlamaması ve sağlık sisteminde değerlendirmenin uzaması. İkisi de düzeltilebilir.
Kadınlarda belirtiler neden farklı olabiliyor?
- Damar tutulumunun şekli farklı olabilir. Kadınlarda büyük damarlarda belirgin tıkanıklık olmadan, küçük damarların işlev bozukluğu daha sık görülür. Bu konuyu mikrovasküler anjina yazımızda ele aldık.
- Plağın davranışı farklı olabilir. Kadınlarda plağın çatlaması yerine aşınmasıyla gelişen tablolar daha sık bildirilmiştir.
- Ağrının algılanışı farklıdır. Belirti daha yaygın, daha az keskin ve daha zor tarif edilir hâlde olabilir.
- Eşlik eden durumlar tabloyu gölgeler. Kansızlık, tiroid sorunları ve kaygı bozukluğu, şikâyetin başka nedene bağlanmasını kolaylaştırır.
Sık görülen belirtiler
Göğüs ağrısı kadınlarda da en sık belirtidir; bu yanlış bilinir. Fark, ağrının yanında ya da yerine başka belirtilerin daha sık görülmesidir:
- Alışılmadık ve ani yorgunluk. Günlük işleri yapamayacak kadar.
- Nefes darlığı. Ağrı olmadan tek başına olabilir.
- Çene, boyun, sırt ve iki kola yayılan rahatsızlık. Özellikle sırtın üst kısmı ve kürek kemikleri arası.
- Bulantı, kusma, hazımsızlık hissi. Sıklıkla mideye bağlanır.
- Soğuk terleme.
- Baş dönmesi, bayılacak gibi olma.
- Çarpıntı.
- Göğüste baskı yerine "dolgunluk" ya da "yanma" hissi.
- Açıklanamayan kaygı ve huzursuzluk hissi.
Ortak nokta şudur: belirtinin şiddeti değil, yeni ortaya çıkmış olması ve efor ile ilişkisi önemlidir. Daha önce rahatça çıktığınız merdivende zorlanmaya başladıysanız, bu bilgi tek başına değerlidir.
Kadınlara özgü risk etkenleri
Klasik risk etkenleri (sigara, tansiyon, kolesterol, diyabet, aile öyküsü) kadınlarda da geçerlidir. Bunlara ek olarak kadınlara özgü bazı başlıklar vardır ve bunlar çoğu zaman sorulmaz:
- Gebelikte yüksek tansiyon ya da preeklampsi öyküsü.
- Gebelik şekeri öyküsü.
- Erken doğum ve tekrarlayan gebelik kaybı.
- Polikistik over sendromu.
- Erken menopoz.
- Bazı romatizmal hastalıklar.
- Meme kanseri tedavisi sonrası dönem.
Bu öyküleri kontrolde kendiniz dile getirin. Ayrıntıları gebelik sonrası kalp sağlığı ve menopoz ve kalp riski yazılarımızda anlattık.
Neden geç kalınıyor?
- "Bende olmaz" düşüncesi. Kalp hastalığı hâlâ erkek hastalığı olarak biliniyor. Oysa kadınlarda da en sık ölüm nedenlerindendir.
- Belirtinin başka nedene bağlanması. Yorgunluk, stres, mide, menopoz.
- Aileyi meşgul etmeme isteği. "Geçer şimdi" diyerek beklemek.
- Kendi aracıyla ya da taksiyle hastaneye gitmek. Ambulans yolda tedaviye başlayabilir.
Kalp krizinde zaman kalp kasıdır. Damar ne kadar erken açılırsa, kalan hasar o kadar az olur. Bir iki saatlik gecikme, ömür boyu sürecek bir fark yaratabilir.
Acile giderken şunları söyleyin
Başvuruda kullanılan kelimeler değerlendirmenin hızını etkiler. Şu bilgileri açıkça verin:
- "Göğsümde yeni başlayan bir rahatsızlık var."
- Belirtinin ne zaman başladığı ve ne kadar sürdüğü.
- Eforla artıp dinlenmekle azalıp azalmadığı.
- Kalp hastalığı risk etkenleriniz ve gebelik öykünüz.
- Kullandığınız ilaçlar.
Değerlendirme yeterli gelmediyse ısrarcı olmak hakkınızdır. İkinci görüş yazımızda bunu ele aldık.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- göğüste baskı, sıkışma, dolgunluk ya da yanma hissi
- çene, boyun, sırt ya da kollara yayılan yeni bir rahatsızlık
- soğuk terleme ile birlikte bulantı ve ani halsizlik
- dinlenmekle geçmeyen, yeni başlayan nefes darlığı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
Kendi aracınızla hastaneye gitmeyin. Ambulans yolda tedaviye başlayabilir ve sizi doğru merkeze götürür.
Sık sorulan sorular
Kadınlarda göğüs ağrısı olmaz mı?
Olur ve en sık belirtidir. Yaygın bir yanlış anlama, kadınlarda göğüs ağrısının hiç görülmediğidir. Fark, ağrıya eşlik eden diğer belirtilerin daha sık olması ve ağrının daha atipik tarif edilmesidir.
Menopoz öncesinde risk yok mu?
Risk daha düşüktür ancak sıfır değildir. Sigara, diyabet, ailesel kolesterol yüksekliği ve bazı gebelik komplikasyonları genç yaşta da kalp krizine yol açabilir. Belirtiniz varsa yaşınıza bakarak göz ardı etmeyin.
Anjiyografim temiz çıktı ama ağrım sürüyor, ne olabilir?
Bu tablo kadınlarda daha sık görülür ve gerçek bir durumdur. Küçük damarların işlev bozukluğu ya da damar spazmı olabilir. Ayrıntısı mikrovasküler anjina yazımızda.
Efor testi kadınlarda güvenilir mi?
Efor testinin kadınlarda yanlış pozitif sonuç verme olasılığı daha yüksektir. Bu nedenle hekiminiz görüntüleme eklenmiş testleri tercih edebilir. Hangi testin uygun olduğuna klinik tablonuza göre karar verilir.
Kalp krizi geçirdim, tedavim erkeklerden farklı mı olacak?
Temel tedavi aynıdır: damarın açılması, ilaç tedavisi ve rehabilitasyon. Kadınların kardiyak rehabilitasyon programlarına daha az katıldığı bilinmektedir; oysa yararı aynıdır. Bu programı size önerilmediyse sorun.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Buradaki belirti listesi tanı koymak için değil, başvuru kararınızı kolaylaştırmak içindir. Şüphede kaldığınızda beklemek yerine başvurun.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut koroner sendromlar kılavuzu
- European Society of Cardiology, kadınlarda kardiyovasküler hastalık uzlaşı raporu
- Türk Kardiyoloji Derneği, kadın kalp sağlığı bilgilendirme metinleri