Kadınlarda Kalp Yetmezliği: Farklı Seyreden Bir Tablo

Kalp yetmezliği denince akla genellikle kalp krizi geçirmiş, kalbi zayıflamış bir hasta gelir. Bu tablo gerçektir ama tek tablo değildir. Kadınlarda kalp yetmezliğinin daha sık görülen biçimi farklıdır ve tam da bu yüzden geç tanı alır.

Kadınlarda öne çıkan tip, korunmuş ejeksiyon fraksiyonlu kalp yetmezliğidir; kısaca HFpEF. Burada kalbin kasılma gücü normaldir. Ekokardiyografide EF değeri normal çıkar. Sorun kasılmada değil, gevşemede ve dolmadadır.

HFpEF nedir?

Kalp iki iş yapar: kasılıp kanı dışarı atar, sonra gevşeyip yeniden dolar. HFpEF'te ikinci aşama bozulmuştur. Kalp kası sertleşmiştir; yeterince gevşeyemediği için dolması güçleşir.

Kalp yine de yeterli kanı pompalar, ancak bunu yüksek basınçlarla yapar. Bu basınç geriye, akciğerlere yansır. Sonuç: eforla ortaya çıkan nefes darlığı, yorgunluk ve zamanla bacaklarda şişlik.

Ejeksiyon fraksiyonunun ne olduğunu ve neden yanıltıcı olabileceğini EF yazımızda ayrıntılı anlattık.

Neden kadınlarda daha sık?

• Hipertansiyon. Uzun süreli yüksek tansiyon kalp kasını kalınlaştırıp sertleştirir. Kadınlarda menopoz sonrası hipertansiyon sıklığı belirgin biçimde artar; bu bağlantıyı menopoz yazımızda ele aldık.
• Yaş. HFpEF ileri yaşta daha sıktır ve kadınlar ortalama olarak daha uzun yaşar.
• Obezite ve diyabet. İkisi de kalp kasının sertleşmesine katkıda bulunur.
• Atriyal fibrilasyon. HFpEF ile sık birlikte görülür ve birbirini kötüleştirir.
• Kronik böbrek hastalığı ve uyku apnesi.
• Gebelikte yaşanan sorunlar. Preeklampsi öyküsü, ileriki yıllarda HFpEF riskiyle ilişkilendirilmiştir.

Neden geç tanı alıyor?

Bu bölüm yazının asıl konusu. Gecikmenin birkaç nedeni var ve hepsi düzeltilebilir.

1. Belirtiler başka şeye bağlanıyor

"Yaşlanıyorsunuz", "kilo aldınız", "hareketsiz kaldınız", "biraz da anksiyete var" cümleleri bu hastalarda çok sık duyulur. Nefes darlığı ve yorgunluk gerçekten yaygın şikâyetlerdir; ancak giderek artan ve eforla ortaya çıkan bir nefes darlığı yaşa bağlanmamalıdır.

2. EF normal olduğu için "kalp iyi" deniyor

En kritik nokta budur. Ekokardiyografi yapılır, EF normal çıkar ve rapor "kalp fonksiyonları normal" olarak yorumlanır. Oysa HFpEF tanısı için gerekli olan, gevşeme fonksiyonunun ayrıca değerlendirilmesidir. Bu değerlendirme yapılmazsa tanı atlanır.

3. Kadınlarda semptom tarifi farklı olabiliyor

Klasik "nefes darlığı" tarifi yerine "çabuk yoruluyorum", "eskisi gibi yapamıyorum", "göğsüm doluyor" gibi ifadeler kullanılabilir ve bunlar kalp yetmezliğiyle ilişkilendirilmez.

Dikkat edilmesi gereken belirtiler

• Eforla artan nefes darlığı. Önce merdivende, sonra düz yolda.
• Yatınca artan, oturunca hafifleyen nefes darlığı. Bu, kalple ilgili en ayırt edici bulgulardan biridir.
• Yastık sayısının artması. Rahat uyumak için daha yüksekte yatma ihtiyacı.
• Gece boğulma hissiyle uyanma.
• Bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik, akşama doğru artan.
• Birkaç gün içinde açıklanamayan kilo artışı. Sıvı tutulmasının en erken işaretidir.
• Olağandışı yorgunluk ve efor kapasitesinde düşüş.
• Karında şişkinlik, iştahsızlık, çabuk doyma.
• Gece sık idrara çıkma.

Tanı nasıl konur?

• Öykü ve muayene. Yastık sayısı, kilo değişimi, bacak şişliği ve efor kapasitesi sorgulanır.
• Kan testleri. Kalp yetmezliğinde yükselen natriüretik peptid düzeyi (BNP veya NT-proBNP) değerlidir. Normal değerler tanıyı büyük ölçüde uzaklaştırır; ancak obezitede düşük çıkabileceği unutulmamalıdır.
• Ekokardiyografi. Yalnızca EF'ye bakılmaz; kalp kasının kalınlığı, sol kulakçığın büyüklüğü ve diyastolik fonksiyon değerlendirilir. Bu ölçümlerin yapılmasını isteyin.
• EKG ve gerektiğinde ritim Holteri; atriyal fibrilasyon sık eşlik eder.
• Egzersizle değerlendirme. İstirahatte normal görünen basınçlar efor sırasında yükselebilir; seçilmiş hastalarda efor eşliğinde ekokardiyografi yapılır.
• Diğer nedenlerin dışlanması. Kansızlık, tiroid, akciğer hastalıkları ve böbrek sorunları benzer tablo yapabilir.

Tedavi

Uzun yıllar bu tabloda etkili tedavi seçeneği sınırlıydı. Son yıllarda durum değişti ve artık yaşam kalitesini ve hastaneye yatışları belirgin biçimde iyileştiren tedaviler mevcut.

• Eşlik eden hastalıkların kontrolü. Tansiyonun hedefe getirilmesi, kan şekerinin düzenlenmesi, atriyal fibrilasyonun kontrolü, uyku apnesinin tedavisi ve kilo yönetimi. Bu başlık tedavinin merkezindedir.
• İlaç tedavisi. Sıvı fazlasını azaltan ilaçlar şikâyeti hafifletir. Ayrıca son yıllarda bu grupta yararı gösterilmiş ilaç sınıfları tedaviye eklenmiştir. Hangi ilacın size uygun olduğuna hekiminiz karar verir; bu yazıda ilaç adı ve doz verilmez.
• Tuz ve sıvı dengesi. Tuz kısıtlaması bu tabloda özellikle etkilidir. Sıvı kısıtlaması gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir; herkese uygulanmaz.
• Egzersiz. Kademeli ve düzenli egzersizin efor kapasitesini artırdığı gösterilmiştir. Kalp rehabilitasyon programları bu grupta da yararlıdır.
• Günlük kilo takibi. Her sabah, aynı koşullarda tartılmak ve kaydetmek. Birkaç gün içinde belirgin kilo artışı, şikâyet başlamadan önce sıvı tutulmasını haber verir.