Ejeksiyon Fraksiyonu (EF) Nedir? Değeri Ne Anlama Gelir?

Ekokardiyografi raporunda en çok merak edilen satır genellikle "EF" ile başlar. Ejeksiyon fraksiyonu, kalbin sol karıncığının her kasılmada içindeki kanın yüzde kaçını dışarı pompaladığını gösterir.

Basit bir örnekle: karıncık dolduğunda içinde 100 birim kan varsa ve kasıldığında bunun 60 birimini gönderiyorsa, EF yüzde 60'tır.

En yaygın yanılgı: EF yüzde 100 olmaz

Hastaların büyük bölümü EF'yi bir "başarı notu" gibi okur ve yüzde 100'e ne kadar yakınsa o kadar iyi sanır. Bu doğru değildir.

Kalp hiçbir zaman içindeki kanın tamamını boşaltmaz; boşaltması da gerekmez. Bir miktar kanın içeride kalması normal çalışmanın parçasıdır. Bu nedenle sağlıklı bir kalpte bile EF yüzde 100'e yaklaşmaz.

Kabaca kullanılan aralık şöyledir: yaklaşık yüzde 50 ile 70 arası normal kabul edilir. Sınır değerler laboratuvara ve kullanılan yönteme göre bir miktar değişebilir.

Düşük EF ne anlama gelir?

EF'nin düşmesi, kalp kasının kasılma gücünün azaldığını gösterir. Sık nedenleri:

• Geçirilmiş kalp krizi. Hasar gören bölge kasılmaya katkı veremez.
• Uzun süreli kontrolsüz tansiyon.
• Kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopatiler).
• Kapak hastalıkları.
• Uzun süre devam eden hızlı ritim bozuklukları.
• Miyokardit. Ayrıntısı miyokardit yazımızda.
• Alkol, bazı kanser ilaçları ve toksik maddeler.

Düşük EF ile birlikte nefes darlığı, yorgunluk, eforla zorlanma ve bacaklarda şişlik gibi bulgular varsa kalp yetmezliğinden söz edilir.

EF normal ama kalp yetmezliği olabilir mi?

Bu, yazının en önemli bölümü. Cevap: evet, olabilir.

Kalp yetmezliğinin önemli bir bölümünde EF normaldir. Bu tabloya korunmuş ejeksiyon fraksiyonlu kalp yetmezliği denir. Burada sorun kalbin kasılmasında değil, gevşemesinde ve dolmasındadır. Kalp kası sertleşmiştir; yeterince kan pompalar ama bunu yüksek basınçlarla yapar.

Bu tablo özellikle ileri yaşta, kadınlarda, uzun süreli hipertansiyonu, diyabeti, obezitesi ya da atriyal fibrilasyonu olanlarda sıktır. Pratik sonucu şudur: "EF'm normal, kalbim iyi" demek her zaman doğru değildir. Nefes darlığı ve yorgunluk şikâyetiniz sürüyorsa, normal EF değerlendirmeyi sonlandırmaz.

EF nasıl ölçülür ve ne kadar kesindir?

• Ekokardiyografi. En sık kullanılan yöntemdir. Ağrısız, ışın içermez, tekrarlanabilir.
• Kardiyak MR. EF ölçümünde en doğru kabul edilen yöntemdir. Ayrıntısı kalp MR yazımızda.
• Kalp BT ve nükleer yöntemler. Belirli durumlarda kullanılır.
• Anjiyografi sırasında da değerlendirilebilir.

EF düşüklüğü tedavisi

İyi haber şu: EF düşüklüğü, kardiyolojide tedavisi en çok gelişmiş alanlardan biridir. Yaklaşım üç başlıkta toplanır.

1. Nedene yönelik tedavi

Damar tıkanıklığı varsa açılması, kapak sorunu varsa düzeltilmesi, ritim bozukluğu varsa kontrol altına alınması, tansiyonun hedefe getirilmesi ve alkolün kesilmesi. Bazı hastalarda neden ortadan kaldırıldığında EF belirgin biçimde toparlanır.

2. İlaç tedavisi

Düşük EF'li kalp yetmezliğinde kullanılan ilaç grupları, yalnızca şikâyeti azaltmakla kalmaz; kalbin yeniden şekillenmesini engelleyerek EF'nin zamanla yükselmesini sağlayabilir ve yaşam süresini uzatır. Bu nedenle bu ilaçların düzenli kullanılması kritiktir. Kendinizi iyi hissetmeniz ilacın gereksiz olduğu anlamına gelmez. Bu yazıda ilaç adı ve doz verilmez; seçim hekiminize aittir.

3. Cihaz tedavileri

İlaç tedavisine rağmen EF belirgin düşük kalan seçilmiş hastalarda, kalbin kasılmasını eşzamanlayan cihazlar ya da ani ölümü önlemeye yönelik ICD gündeme gelebilir. ICD kararını ayrı bir yazıda ele aldık.

EF düzelir mi?

Evet, pek çok hastada düzelebilir. Özellikle nedeni ortadan kaldırılabilen durumlarda ve ilaç tedavisi düzenli kullanıldığında EF aylar içinde yükselebilir. Bu nedenle cihaz gibi kalıcı kararlar genellikle hemen değil, tedavinin yeterli süre uygulanmasından sonra verilir.

EF düzelse bile ilaçlar çoğu zaman devam eder; kesilmesi durumunda tablo geri dönebilir. Bu kararı hekiminiz verir.