ICD (implante edilebilir kardiyoverter defibrilatör), halk arasında şok cihazı olarak bilinir. Kalp pili ile karıştırılır ama işi farklıdır: kalp pili kalp yavaşladığında devreye girer, ICD ise kalp hayatı tehdit edecek kadar hızlandığında müdahale eder.
Ani kalp durmasının en sık nedeni, karıncıklardan kaynaklanan çok hızlı ve etkisiz bir ritimdir. Bu durumda kalp kasılır gibi görünse de kan pompalayamaz ve dakikalar içinde bilinç kaybedilir. ICD bu ritmi tanır ve durdurur. Pek çok cihaz aynı zamanda kalp pili işlevini de taşır.
Kimlere takılır?
İki temel gerekçe vardır.
İkincil korunma
Hayatı tehdit eden bir ritim bozukluğunu zaten yaşamış kişiler. Örneğin ani kalp durması geçirip canlandırılan ya da ciddi ventriküler taşikardi atağı belgelenen hastalar. Burada amaç, olayın tekrarında hazır olmaktır.
Birincil korunma
Henüz böyle bir olay yaşamamış ancak riski yüksek kabul edilen kişiler. En sık gerekçe, kalbin pompa gücünün (ejeksiyon fraksiyonu) belirgin düşük olmasıdır. Buna ek olarak bazı kalıtsal ritim hastalıkları ve kalp kasını tutan hastalıklar da bu grupta yer alır.
Birincil korunmada karar tek bir ölçümle verilmez: pompa gücünün düşüklüğü, ilaç tedavisinin yeterli süre uygulanmış olması, eşlik eden hastalıklar ve beklenen yaşam süresi birlikte değerlendirilir. Bu, üzerinde konuşulması gereken bir karardır; anlamadığınız bir nokta varsa ikinci görüş almak hakkınızdır.
Nasıl çalışır?
ICD sürekli olarak kalp ritmini izler ve tehlikeli bir ritim gördüğünde kademeli davranır:
- Hızlı uyarı (ATP). Önce ağrısız, hızlı uyarılarla ritmi normale döndürmeyi dener. Hasta çoğu zaman bunu hiç fark etmez.
- Şok. Bu yeterli olmazsa güçlü bir elektrik şoku verir ve ritmi sıfırlar.
- Pil işlevi. Kalp yavaşlarsa uyarı vererek destekler.
Cihaz aynı zamanda yaşananları kaydeder. Kontrolde bu kayıtlar okunur; ne zaman, hangi ritimde ve nasıl müdahale ettiği görülür.
Şok olursa ne yapmalı?
Bu bölümü ezberleyin ve yakınlarınıza da okutun. Şok hissi genellikle göğse ani bir tekme ya da darbe olarak tarif edilir; kısa sürer ve şaşırtıcıdır.
Şok sonrası ne yapılır?
- Tek şok aldıysanız ve kendinizi iyi hissediyorsanız: oturun ya da uzanın, birkaç dakika bekleyin. Ardından gün içinde hekiminize ya da cihaz merkezine haber verin. Bu bir randevu konusudur, ertelenmemelidir.
- Birden fazla şok aldıysanız, kısa sürede art arda şok geliyorsa ya da şoktan sonra kendinizi kötü hissediyor, baygınlık, göğüs ağrısı veya nefes darlığı yaşıyorsanız: 112'yi arayın.
- Yanınızdaki kişi bayıldıysa ve şok aldıysa: 112'yi arayın ve gerekiyorsa kalp masajına başlayın. ICD'li birine dokunmak sizin için tehlikeli değildir; şok anında hafif bir karıncalanma hissedebilirsiniz, zararsızdır.
Hekiminizin size verdiği kişisel talimat varsa, öncelik onundur.
Uygunsuz şok
Bazen cihaz, tehlikeli olmayan bir ritmi yanlış yorumlayarak şok verebilir; buna uygunsuz şok denir. Nedeni genellikle çok hızlı ama zararsız bir ritim ya da kablo sorunudur. Yaşandığında cihaz ayarları gözden geçirilir. Bu yüzden her şok, sebebi ne olursa olsun bildirilmelidir.
ICD takılan hasta yaşamı
- Araç kullanma. ICD takıldıktan sonra ve özellikle şok aldıktan sonra belirli bir süre araç kullanmamanız istenir; ticari araç kullanımında kurallar daha katıdır. Bu konu düzenlemelere bağlıdır, hekiminizden net bilgi alın. İlgili süreci kalp raporu yazımızda ele aldık.
- Spor. Yürüyüş ve orta düzey aktiviteler genellikle önerilir. Temas sporları ve cihazın bulunduğu bölgeye darbe riski taşıyan aktiviteler uygun değildir. Yarışma sporu ayrı değerlendirilir.
- Elektromanyetik alanlar. Kurallar kalp pilindekiyle büyük ölçüde aynıdır: ev aletleri sorun değildir, güçlü mıknatıslar ve kaynak makinesi gibi kaynaklardan uzak durulur. Ayrıntısı kalp pili yazımızda.
- MR çekimi. MR uyumlu cihazlarda, uygun koşullar sağlandığında mümkündür. Cihaz kartınız ve kardiyoloğunuzun onayı olmadan MR'a girmeyin.
- Cihaz kartı. Her zaman yanınızda taşıyın. Havalimanı güvenliğinde gösterin, dedektörün cihaz üzerinde bekletilmemesini isteyin.
Psikolojik taraf
ICD'li hastalarda kaygı yaygındır ve normaldir. "Ya şok olursam" düşüncesi, kişiyi yavaş yavaş evden çıkmamaya, yalnız kalmamaya, aktiviteden kaçınmaya itebilir. Şok yaşamış hastalarda bu daha belirgindir.
Bunun konuşulması gereken bir konu olduğunu bilin. Cihazın hangi durumda devreye gireceğini anlamak, hasta destek gruplarına katılmak ve gerektiğinde psikolojik destek almak bu yükü belirgin biçimde azaltır. Kontrolünüzde bunu dile getirmekten çekinmeyin.
Pil ömrü ve takip
ICD bataryası yıllarla ölçülen bir ömre sahiptir; süre cihaza, verilen şok sayısına ve ayarlara göre değişir. Batarya aniden bitmez; kontrollerde durumu izlenir ve zamanı geldiğinde cihaz gövdesi değiştirilir. Bazı cihazlar evden uzaktan veri gönderebilir, ancak bu poliklinik kontrollerini tamamen ortadan kaldırmaz.
Acil durum: 112'yi arayın
- kısa sürede birden fazla şok aldıysanız
- şoktan sonra kendinizi kötü hissediyorsanız: bayılma, göğüs ağrısı, nefes darlığı
- şok almadan bayıldıysanız veya bayılacak gibi olduysanız
- cihazın bulunduğu bölgede ani şişlik, şiddetli ağrı, akıntı ya da ateş varsa
- yanınızdaki ICD'li kişi bilincini kaybettiyse; 112'yi arayın ve gerekiyorsa kalp masajına başlayın
Sık sorulan sorular
ICD ile kalp pili arasındaki fark ne?
Kalp pili yavaşlayan kalbi destekler. ICD ise hayatı tehdit eden hızlı ritimleri tanıyıp durdurur; çoğu ICD aynı zamanda kalp pili işlevini de taşır. Yani ICD daha kapsamlı bir cihazdır.
Şok acıtır mı?
Bilinci yerinde olan hastalar şoku ani ve güçlü bir darbe olarak tarif eder; kısa sürer. Pek çok olayda cihaz önce ağrısız hızlı uyarılarla ritmi düzeltir ve şoka hiç gerek kalmaz. Bilinç kaybı olduysa hasta genellikle hiçbir şey hissetmez.
Cihaz takılınca ilaçlarım kesilir mi?
Hayır. ICD, altta yatan kalp hastalığını tedavi etmez; hayatı tehdit eden bir olayda devreye girer. Kalp yetmezliği ve ritim ilaçları çoğu hastada devam eder ve düzenli kullanılması şok riskini de azaltır.
ICD'li birine dokunmak tehlikeli mi?
Hayır. Şok tam o anda verilirse hafif bir karıncalanma hissedebilirsiniz; bu zararsızdır. Bayılan bir ICD hastasına kalp masajı yapmaktan çekinmeyin, gecikmek çok daha risklidir.
Cihazı ileride kapattırabilir miyim?
Bu, ileri dönemde bazı hastalarda gündeme gelen ve hasta, yakınları ve hekim tarafından birlikte konuşulan bir konudur. Karar kişiye özeldir; kararınızı sizi izleyen kardiyologla değerlendirin.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. ICD kararı, ayarları ve şok sonrası izlenecek yol kişiye özeldir; hekiminizin size verdiği talimat bu yazıdaki genel bilgilerin önündedir. Buradaki bilgilere dayanarak ilaç bırakmayın.
Kaynaklar
- Türk Kardiyoloji Derneği, cihaz tedavisi ve ani kardiyak ölüm önerileri
- European Society of Cardiology, ventriküler aritmiler ve ani kardiyak ölüm kılavuzu
- European Society of Cardiology, kalp yetmezliği kılavuzu