Kalp ameliyatından sonra hastaların önemli bir bölümünde ritim bozukluğu görülür. En sık olanı atriyal fibrilasyondur ve genellikle ameliyattan sonraki ilk günlerde ortaya çıkar. Bu durum hastayı ve yakınlarını korkutur; oysa beklenen bir gelişmedir ve çoğu hastada geçicidir.
Bu yazı, neden olduğunu, nasıl yönetildiğini ve ne zaman geçtiğini anlatır.
Neden olur?
Ameliyat, kalp için büyük bir zorlanmadır. Birkaç etken bir araya gelir:
- Kalp dokusunun ameliyattan etkilenmesi. Doğrudan temas ve geçici iltihabi yanıt.
- Kalp zarındaki iltihap. Ameliyat sonrası sık görülür.
- Stres hormonlarının yükselmesi.
- Sıvı ve tuz dengesindeki değişiklikler. Özellikle potasyum ve magnezyum düzeyleri.
- Kansızlık. Ameliyat sonrası sık görülür ve ritmi etkiler.
- Ağrı ve uykusuzluk.
- Bazı ilaçların geçici olarak kesilmiş olması.
- Akciğerde sıvı toplanması ve oksijen düşüklüğü.
Riski artıran durumlar: ileri yaş, daha önce atriyal fibrilasyon öyküsü, kapak ameliyatı, kalp yetmezliği, yüksek tansiyon, uyku apnesi ve obezite.
Ne hissedilir?
- Çarpıntı. Düzensiz, hızlı ya da atlayan atış hissi.
- Halsizlik ve çabuk yorulma.
- Nefes darlığı.
- Baş dönmesi.
- Göğüste rahatsızlık hissi.
Bazı hastalar ise hiçbir şey hissetmez; ritim bozukluğu monitörde ya da muayenede fark edilir. Bu yüzden ameliyat sonrası dönemde nabız takibi yapılır.
Nasıl yönetilir?
Yaklaşım, tablonun ağırlığına ve hastanın durumuna göre belirlenir:
- Tetikleyicilerin düzeltilmesi. Potasyum ve magnezyum düzeylerinin dengelenmesi, kansızlığın düzeltilmesi, ağrının kontrol altına alınması ve sıvı dengesinin ayarlanması. Bu adımlar çoğu zaman tek başına belirgin fark yaratır.
- Kalp hızının kontrol altına alınması. İlaçlarla.
- Ritmin normale döndürülmesi. İlaçla ya da kısa bir uyku hâlinde uygulanan elektrik yöntemiyle. Bu işlem ürkütücü gelse de kısa sürer ve genellikle etkilidir.
- Kan sulandırıcı tedavi. Atriyal fibrilasyon pıhtı oluşumuna zemin hazırlayabildiği için, hastanın risk durumuna göre başlanabilir; AF ve inme riski yazımız.
- Takip. Taburcu olurken ritmin durumu ve ilaçların ne kadar süreceği netleştirilir.
Atriyal fibrilasyonun genel çerçevesi için atriyal fibrilasyon yazımıza bakabilirsiniz.
Ne kadar sürer?
İyi haber: ameliyat sonrası ortaya çıkan atriyal fibrilasyonun büyük bölümü geçicidir. Çoğu hastada ritim, hastanede kalış süresi içinde ya da taburculuktan sonraki haftalarda normale döner.
Ancak dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır: bu tabloyu yaşayan hastalarda ilerleyen yıllarda atriyal fibrilasyonun yeniden ortaya çıkma olasılığı, hiç yaşamamış olanlara göre daha yüksektir. Bu nedenle:
- Bu bilgiyi kayıtlarınıza yazdırın. Yıllar sonra göreceğiniz hekim için önemlidir.
- Nabzınızı arada bir kendiniz kontrol edin. Düzensizlik fark ederseniz bildirin.
- Kontrollerinizi aksatmayın.
- Uyku apnesi, tansiyon ve kilo başlıklarını ele alın. Bunlar tekrarlama olasılığını etkiler; uyku apnesi yazımız.
Nabzınızı nasıl kontrol edersiniz?
- Oturun ve birkaç dakika dinlenin.
- Bileğinizin baş parmak tarafına iki parmağınızı koyun. Baş parmağınızı kullanmayın.
- Bir dakika boyunca sayın. Hızından çok düzenine dikkat edin.
- Düzenli mi, düzensiz mi? Ritmin tamamen düzensiz olması bildirilmelidir.
- Kaydedin. Tarih, saat ve sayı.
Akıllı saatler eğilimi göstermekte yardımcı olabilir, ancak tanı koymaz. Bir uyarı aldığınızda paniklemeyin; oturun, dinlenin, nabzınızı elle kontrol edin ve yakınmanız varsa başvurun.
Taburcu olurken sorulacaklar
- Ameliyattan sonra ritim bozukluğum oldu mu?
- Şu anda ritmim normal mi?
- Bunun için hangi ilaçları kullanıyorum ve ne kadar süreyle?
- Kan sulandırıcı başlandı mı, ne kadar sürecek?
- Çarpıntı olursa ne yapmalıyım, kimi aramalıyım?
- Kontrol EKG'm ne zaman çekilecek?
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- çarpıntıyla birlikte bayılma ya da bayılacak gibi olma
- göğüste baskı, sıkışma tarzında ağrı
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- hızlı ve düzensiz kalp atışıyla birlikte belirgin halsizlik ve soğuk terleme
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
- bilinç bulanıklığı
- kan sulandırıcı kullanırken durdurulamayan kanama
Sık sorulan sorular
Ameliyat kötü mü geçti, o yüzden mi çarpıntı oldu?
Hayır. Ameliyat sonrası ritim bozukluğu, ameliyatın başarısızlığını göstermez; kalbin yaşadığı zorlanmaya verdiği geçici bir yanıttır ve sık görülür. Ekibiniz bu olasılığı zaten beklemektedir.
Elektrik verilecek dediler, korkmalı mıyım?
Bu işlem kısa süreli bir uyku hâlinde yapılır ve ağrı hissetmezsiniz. Amaç, ritmi tek seferde normale döndürmektir ve çoğu hastada etkilidir. Endişenizi ekibinize söyleyin; süreç anlatılınca çok daha rahat geçer.
Kan sulandırıcıyı ne kadar kullanacağım?
Süre, ritmin normale dönüp dönmediğine ve inme riski durumunuza göre belirlenir. Bazı hastalarda kısa süreli, bazılarında daha uzun kullanılır. Kararı hekiminiz verir; kendi başınıza kesmeyin.
Tekrar eder mi?
Çoğu hastada tablo geçicidir. Ancak bu deneyimi yaşayan kişilerde ilerleyen yıllarda atriyal fibrilasyonun yeniden ortaya çıkma olasılığı daha yüksektir. Bu yüzden nabız takibi ve kontroller önemlidir; uyku apnesi ve tansiyon gibi başlıkların ele alınması da olasılığı azaltır.
Kahve içebilir miyim?
Ölçülü kafein çoğu hastada sorun oluşturmaz, ancak ameliyat sonrası dönemde çarpıntınız varsa azaltmak yardımcı olabilir. Enerji içeceklerinden ve alkolden uzak durun; kafein ve çarpıntı yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tedavi ve ilaç kararları ekibinize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve süre verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, atriyal fibrilasyon tanı ve tedavi kılavuzu
- European Association for Cardio-Thoracic Surgery, ameliyat sonrası bakım kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, atriyal fibrilasyon uzlaşı raporu