"Kalp için her gün aspirin" uzun yıllar yaygın bir öneriydi. Bugün tablo daha ayrıntılı: aspirin, bilinen damar hastalığı olanlar için hâlâ çok değerli bir ilaçtır; ancak hiç kalp hastalığı olmayan kişilerin çoğunda rutin kullanımı önerilmez.
Bu yazı, bu ayrımın nedenini ve aspirin kullanırken dikkat edilecekleri anlatır. Aspirini kendi kararınızla ne başlayın ne de bırakın; bu yazıda bilinçli olarak doz verilmemiştir.
Aspirin kalbi nasıl korur?
Aspirin, kan pulcuklarının birbirine yapışmasını azaltır. Böylece damar içinde pıhtı oluşumu zorlaşır. Kalp krizi ve inmenin çoğu, bir plak üzerinde oluşan pıhtıyla başladığı için bu etki koruyucudur.
Aynı etkinin bedeli ise kanama eğiliminin artmasıdır: özellikle mide ve bağırsak kanaması ve daha seyrek olarak beyin kanaması.
İki farklı durum
İkincil korunma: damar hastalığı olanlar. Daha önce kalp krizi geçirmiş, stent takılmış, bypass yapılmış ya da inme geçirmiş kişilerde yeni bir olayın önlenmesindeki yarar belirgindir ve kanama riskinden fazladır. Bu grupta aspirin, hekim aksini söylemedikçe sürdürülür; stent sonrası yaşam yazımız.
Birincil korunma: hiç damar hastalığı olmayanlar. Bu grupta aspirinin önlediği olay sayısı küçüktür ve yol açtığı kanamalarla büyük ölçüde dengelenir. Bu nedenle bugün hiç kalp hastalığı olmayan kişilerin çoğunda rutin aspirin önerilmez. Seçilmiş, riski çok yüksek bazı kişilerde ise hekim kararıyla gündeme gelebilir.
Kanama riskini artıran durumlar
- ileri yaş
- daha önce mide ülseri ya da mide kanaması
- başka kan sulandırıcılarla birlikte kullanım; kan sulandırıcı rehberimiz
- bazı ağrı kesicilerle birlikte kullanım; ağrı kesiciler yazımız
- kontrolsüz yüksek tansiyon
- böbrek ve karaciğer hastalıkları
- alkol kullanımı
- bazı takviyeler; etkileşim yazımız
Aspirin kullanırken
- Kendi kararınızla bırakmayın. Stent ya da kalp krizi sonrası dönemde aniden bırakmak, pıhtı riskini ciddi biçimde artırabilir.
- Diş çekimi ve ameliyat öncesinde hekiminize söyleyin. Çoğu diş işleminde kesilmesi gerekmez; karar hekime aittir.
- Mide yakınmalarınızı bildirin. Gerekirse mideyi koruyan tedavi eklenir.
- Reçetesiz ağrı kesici almadan önce sorun.
- Kanama belirtilerini bilin. Aşağıdaki kutuya bakın.
Hiç kalp hastalığım yok, aspirin kullanıyorum
Yıllar önce "koruyucu" olarak başladığınız bir aspirini kullanıyorsanız, bunu kontrolünüzde konuşun. Hekiminiz güncel risk durumunuza göre devam edilip edilmeyeceğine karar verir. Kendi başınıza bırakmayın; ancak gerekliliğini sorgulamak doğru bir adımdır.
Aspirin ve kan sulandırıcı aynı şey mi?
Günlük dilde ikisine de "kan sulandırıcı" denir, ancak çalışma biçimleri farklıdır. Aspirin, kan pulcuklarının birbirine yapışmasını azaltır ve özellikle atardamarlardaki pıhtılara karşı etkilidir. Pıhtılaşma sistemini doğrudan etkileyen diğer kan sulandırıcılar ise atriyal fibrilasyon, bacakta pıhtı ve akciğer embolisi gibi durumlarda kullanılır.
Bu ayrım önemlidir, çünkü biri diğerinin yerine geçmez ve birlikte kullanıldıklarında kanama riski belirgin biçimde artar. Hangi ilacı neden kullandığınızı bilin ve her iki grubu da kullanıyorsanız bunu her hekiminize söyleyin; kan sulandırıcı rehberimiz.
Kanama belirtileri: hekiminize başvurun
- siyah, katran renginde dışkı
- idrarda kan
- sık ya da uzun süren burun kanaması
- diş eti kanaması
- kolay ve açıklanamayan morarma
- mide ağrısı ve hazımsızlık
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- kan kusma ya da kahve telvesi gibi kusma
- bol miktarda siyah dışkı ile birlikte halsizlik ve baş dönmesi
- ani ve şiddetli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı tarzında göğüs ağrısı
Göğüs ağrısı sırasında aspirin çiğnenip çiğnenmeyeceği konusunda kendi başınıza karar vermeyin; 112 ekibi size yol gösterecektir. Bazı kişilerde zararlı olabilir.
Sık sorulan sorular
Kalbimi korumak için aspirin başlamalı mıyım?
Hiç kalp ya da damar hastalığınız yoksa, çoğu durumda rutin aspirin önerilmez; kanama riski yararına yakındır. Seçilmiş, çok yüksek riskli kişilerde hekim kararıyla gündeme gelebilir. Kendi başınıza başlamayın.
Stent taktırdım, aspirini bırakabilir miyim?
Hayır. Stent sonrası pıhtı önleyici tedavi, stentin tıkanmasını önlemek için kritiktir. Hangi ilacın ne kadar süreyle kullanılacağına hekiminiz karar verir; kendi başınıza bırakmak ciddi sonuçlara yol açabilir.
Diş çekiminde aspirini kesmem gerekir mi?
Çoğu diş işleminde aspirin kesilmeden işlem yapılabilir. Karar, işlemin türüne ve sizin pıhtı riskinize göre verilir. Diş hekiminize ve kardiyoloğunuza birlikte danışın.
Aspirin mideme dokunuyor, ne yapmalıyım?
Hekiminize söyleyin. Mideyi koruyan bir tedavi eklenebilir ya da ilaç düzeni değiştirilebilir. Siyah dışkı ya da kan kusma varsa bekletmeden başvurun.
Başka kan sulandırıcıyla birlikte kullanılır mı?
Bazı durumlarda, örneğin stent sonrası belirli bir süre, birden fazla pıhtı önleyici birlikte kullanılır. Ancak bu, kanama riskini artırır ve yalnızca hekim kararıyla uygulanır.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Aspirin başlama ve bırakma kararları hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak marka adı ve doz verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kardiyovasküler hastalıklarda önleme kılavuzu
- European Society of Cardiology, kronik koroner sendromlar kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, antitrombotik tedavi uzlaşı raporu