"Doğal, o yüzden zararsız" cümlesi, kardiyolojide en sık karşılaşılan yanılgılardan biridir. Takviyeler ve bitkisel ürünler, kalp ilaçlarının etkisini artırabilir, azaltabilir ya da yan etkilerini çoğaltabilir.
Bu yazı ürünleri tek tek yasaklamak için değil, hangi durumlarda dikkat gerektiğini göstermek için yazıldı. Kişisel değerlendirme, ilaç listenizi gören hekiminize aittir.
Etkileşim nasıl oluyor?
- Karaciğerdeki işlenme yolları üzerinden. Bazı bitkisel ürünler, ilaçları parçalayan enzimleri hızlandırır ya da yavaşlatır. Sonuç: ilaç kanda ya çok az kalır ya da birikir.
- Aynı yönde etki ederek. İki ürün de kan sulandırıcı ya da tansiyon düşürücü etkiliyse, birlikte alındıklarında etki beklenenden fazla olur.
- Emilimi değiştirerek. Lif ve bazı mineraller, ilacın bağırsaktan emilimini azaltabilir.
- Elektrolit dengesini bozarak. Potasyum ve magnezyum değişiklikleri, ritim bozukluğu riskini etkiler.
En sık karşılaşılan başlıklar
Kan sulandırıcı kullananlar
En kritik grup budur. Kanamayı ya da pıhtı riskini artırabilecek başlıca ürünler:
- K vitamini takviyeleri. Bazı kan sulandırıcıların etkisini azaltır; ayrıntısı K2 yazımızda.
- Yüksek doz omega-3. Kanamaya eğilimi artırabilir.
- Yüksek doz sarımsak, zencefil ve zerdeçal takviyeleri.
- Ginkgo biloba.
- Sarı kantaron. Pek çok ilacın etkisini azaltır.
- Yüksek doz E vitamini.
- Yeşil çay ekstresi.
Tansiyon ilacı kullananlar
- Meyan kökü. Tansiyonu yükseltir ve potasyumu düşürür; sık gözden kaçar.
- Potasyum içeren tuz yerine geçen ürünler. Bazı ilaç gruplarıyla birlikte potasyumu tehlikeli düzeye çıkarabilir.
- Uyarıcı içeren zayıflama ürünleri. Tansiyonu ve nabzı yükseltir.
- Yüksek doz CoQ10. Tansiyonda ek düşüş yapabilir.
Ritim ilacı ve kalp yetmezliği ilacı kullananlar
- Sarı kantaron. Bazı kalp ilaçlarının kan düzeyini belirgin biçimde düşürür.
- Alıç ve benzeri bitkisel ürünler. Kalp ilaçlarının etkisini değiştirebilir.
- İdrar söktürücü etkili bitkisel çaylar. Potasyum kaybını artırır.
- Yüksek doz magnezyum. Böbrek sorunu varsa birikebilir.
Kolesterol ilacı kullananlar
- Greyfurt ve greyfurt suyu. Bazı kolesterol ilaçlarının kan düzeyini yükselterek yan etki riskini artırır.
- Kırmızı maya pirinci içeren ürünler. Statine benzer bir madde içerir; ilaçla birlikte kullanıldığında etki katlanır ve kas hasarı riski artar.
- Yüksek doz niasin.
Ameliyat ve girişim öncesi
Anjiyo, kalp ameliyatı, diş çekimi ve endoskopi öncesinde bazı takviyelerin kesilmesi istenir. Bunun nedeni kanama riskidir. Sık kesilmesi istenenler: yüksek doz omega-3, E vitamini, ginkgo, sarımsak ve zencefil takviyeleri, yüksek doz zerdeçal.
Kesim süresi ürüne göre değişir; bu yüzden işlemden en az birkaç hafta önce hekiminize bildirin. Ayrıntısı işlem öncesi hazırlık yazımızda.
Pratik korunma yolları
- Yazılı bir liste tutun. İlaçlar, vitaminler, bitkisel çaylar, protein tozları ve zayıflama ürünleri dâhil. Telefonunuzda fotoğrafını bulundurun.
- Her kontrolde gösterin. "Takviye aldığımı söylemeye gerek yok" düşüncesi en sık yapılan hatadır.
- Kutuları saklayın. İçerik listesi, sorun çıktığında en değerli bilgidir.
- İnternetten ve yurt dışından ürün almayın. İçeriği belirsiz olabilir; etikette yazmayan maddeler saptanabilmektedir.
- Aynı anda çok sayıda ürün başlamayın. Sorun çıkarsa hangisinin yaptığı anlaşılamaz.
- Yeni bir şikâyet olduğunda takviyeleri de düşünün. Çarpıntı, baş dönmesi, kanama ve kas ağrısı en sık bildirilenlerdir.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- durmayan kanama, dışkıda siyah renk ya da idrarda kan
- ani başlayan hızlı ve düzensiz çarpıntı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- göğüste baskı tarzında ağrı
- yaygın ve şiddetli kas ağrısı ile koyu renkli idrar
- yüzde şişme, nefes darlığı ve yaygın döküntü
Başvururken kullandığınız ürünlerin kutularını yanınıza alın.
Sık sorulan sorular
Bitkisel çay içmek de sorun mu?
Ara sıra içilen bir bardak çay çoğu kişide sorun oluşturmaz. Sorun, düzenli ve yüksek miktarda tüketimdir. Özellikle meyan kökü, sarı kantaron ve idrar söktürücü etkili karışımlar dikkat gerektirir.
Multivitamin kullanabilir miyim?
Genellikle sorun oluşturmaz, ancak içeriğine bakmak gerekir; bazı multivitaminler K vitamini ya da yüksek doz E vitamini içerir. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız kutusunu hekiminize gösterin.
Greyfurt yemem tamamen yasak mı?
Kullandığınız ilaca bağlıdır. Bazı ilaçlarla belirgin etkileşim vardır, bazılarıyla yoktur. Hangi grubu kullandığınızı hekiminize sorun; genel bir yasak koymak doğru değildir.
Protein tozu kullanabilir miyim?
Böbrek fonksiyonunuz normalse ölçülü kullanım genellikle sorun oluşturmaz. Ancak bazı ürünler uyarıcı maddeler ve yüksek miktarda sodyum içerir. İçerik listesini hekiminize gösterin.
Takviyeleri hekimime söylersem kızar mı?
Hayır. Amaç yargılamak değil, güvenli tedaviyi sağlamaktır. Söylenmeyen bir takviye, açıklanamayan bir yan etkinin ya da tedavi başarısızlığının nedeni olabilir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Buradaki liste eksiksiz değildir ve kişisel değerlendirme yerine geçmez. Kullandığınız her ürünü hekiminize ve eczacınıza bildirin.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kardiyovasküler hastalıklardan korunma kılavuzu
- European Society of Cardiology, kalp dışı cerrahide kardiyovasküler değerlendirme kılavuzu
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu ürün güvenliği duyuruları