Grip aşısı çoğu kişi için "üşütmemek" ile ilgili bir konudur. Kalp hastalarında ise durum farklıdır: ağır bir solunum enfeksiyonu, kalp krizi ve kalp yetmezliği alevlenmesi riskini belirgin biçimde artırır.
Bu nedenle kardiyoloji kılavuzlarında aşılar, kalp hastalarının koruyucu tedavisinin bir parçası olarak yer alır. Bu yazı neden ve nasıl sorularını yanıtlar; hangi aşının size uygun olduğuna hekiminiz karar verir.
Enfeksiyon kalbi neden zorlar?
- Ateş ve enfeksiyon kalbin işini artırır. Nabız hızlanır, kalbin oksijen ihtiyacı yükselir. Damarları dar olan kişide bu ihtiyaç karşılanamaz.
- İltihap, damar duvarındaki plakları kararsız hâle getirir. Plağın çatlaması ve pıhtı oluşması kolaylaşır.
- Kan pıhtılaşmaya daha yatkın hâle gelir.
- Oksijen düzeyi düşer. Akciğerdeki iltihap, kana geçen oksijeni azaltır.
- Sıvı ve elektrolit dengesi bozulur. Ateş, terleme, iştahsızlık ve ishal, kalp yetmezliği olanlarda dengeyi hızla bozar.
- Ritim bozuklukları tetiklenebilir.
Sonuç olarak grip ve zatürre dönemlerinde kalp krizi ve kalp yetmezliği nedeniyle hastaneye yatışlar artar. Aşı, bu zinciri en başından kırmayı hedefler.
Hangi aşılar gündeme gelir?
- Grip aşısı. Her yıl tekrarlanır, çünkü dolaşan virüs tipleri değişir. Kalp hastalarında en yerleşik öneridir.
- Zatürre aşısı. Pnömokok adı verilen bakteriye karşıdır. Tekrar aralığı ve hangi tipin uygulanacağı yaşa ve hastalıklara göre belirlenir.
- Diğer aşılar. Yaşa ve eşlik eden hastalıklara göre başka aşılar da önerilebilir. Bu değerlendirme aile hekiminiz tarafından yapılır.
Aşıların uygulama takvimi ve kimlere ücretsiz sağlandığı ülkeye ve yıla göre değişir. Güncel bilgiyi aile hekiminizden alın; bu yazıda takvim verilmemiştir.
Zamanlama
- Grip aşısı için mevsim başlangıcı uygundur. Koruma tam oluşana kadar birkaç hafta geçtiği için, salgın yayılmadan önce yaptırmak daha etkilidir.
- Sezon ilerlemişse de geç değildir. Grip dolaşımı sürdüğü sürece aşı yararlıdır.
- Ateşli bir hastalık geçiriyorsanız genellikle iyileşmeniz beklenir.
- Kalp krizi ya da ameliyat sonrası dönemde aşı genellikle ertelenmez; hatta bu dönemde önemi daha da artar. Zamanlamayı hekiminize sorun.
- Kan sulandırıcı kullananlarda aşı yine yapılabilir. Kas içine yapılan uygulamada iğne yerine birkaç dakika baskı uygulanması ve gerekirse daha ince iğne kullanılması yeterlidir. İlacınızı bu nedenle kesmeyin.
Aşı dışında yapılabilecekler
- El hijyeni. Basit ama en etkili önlemlerden biridir.
- Kalabalık kapalı ortamlarda dikkat. Salgın dönemlerinde havalandırmaya özen gösterin.
- Sigarayı bırakmak. Solunum enfeksiyonlarının hem sıklığını hem şiddetini azaltır.
- Ev halkının da aşılanması. Özellikle aynı evde yaşayan çocuklar ve bakım verenler.
- Hasta günleri planı. Kalp yetmezliği ya da diyabet varsa, hastalandığınızda hangi ilaca ara verileceğini önceden hekiminize sorun.
- Ağız ve diş sağlığı. Kapak hastalığı olanlarda ayrıca önemlidir.
Sık dile getirilen endişeler
"Aşı olunca grip oluyorum." Kullanılan grip aşıları canlı virüs içermez, bu nedenle gribe yol açmaz. Aşıdan sonra bir iki gün süren hafif kırgınlık ve kol ağrısı, bağışıklık sisteminin normal yanıtıdır. Aynı dönemde başka bir virüs kapmak da mümkündür ve bu aşıya bağlanmamalıdır.
"Kalp ilaçlarımla etkileşir mi?" Aşılar kalp ilaçlarıyla etkileşmez. Kan sulandırıcı kullanıyor olmak da aşı için engel değildir.
"Kalp hastasıyım, riskli değil mi?" Durum tam tersidir: kalp hastalığı, aşının daha çok önerildiği durumlardan biridir. Aşı olmamanın riski, aşı olmanın riskinden belirgin biçimde yüksektir.
Yine de aşı içeriğine karşı ciddi alerjisi olanlar ve önceki bir dozdan sonra ağır reaksiyon gelişenler ayrı değerlendirilir. Böyle bir öykünüz varsa mutlaka söyleyin.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- aşıdan sonra nefes darlığı, yüz ve dilde şişme, yaygın döküntü; alerjik reaksiyon olabilir
- göğüste baskı tarzında ağrı
- ani başlayan ve hızla artan nefes darlığı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- ateşle birlikte bilinç bulanıklığı ve dudaklarda morarma
Sık sorulan sorular
Her yıl grip aşısı olmak şart mı?
Evet, çünkü hem dolaşan virüs tipleri değişir hem de koruma zamanla azalır. Geçen yıl aşı olmuş olmanız bu yıl için koruma sağlamaz.
Zatürre aşısını her yıl tekrarlamalı mıyım?
Hayır. Zatürre aşısının tekrar aralığı gripten farklıdır ve hangi tipin ne zaman uygulanacağı yaşa, hastalıklara ve daha önce yapılan aşılara göre belirlenir. Bu planı aile hekiminiz çıkarır.
İki aşıyı aynı gün olabilir miyim?
Genellikle aynı gün, farklı kollardan uygulanabilir. Kesin bilgiyi uygulamayı yapacak sağlık kuruluşundan alın.
Kalp yetmezliğim var, aşı sonrası ateşim çıkarsa ne yapmalıyım?
Aşı sonrası hafif ateş birkaç gün sürebilir. Bu dönemde sıvı alımınıza ve günlük kilo takibinize dikkat edin. Kilonuz hızla artıyor, nefes darlığınız ya da bacak şişliğiniz artıyorsa hekiminize başvurun.
Aşı kalp krizini gerçekten önler mi?
Aşı doğrudan bir kalp ilacı değildir; kalp krizini tetikleyebilecek ağır enfeksiyonu önleyerek etki eder. Kalp hastalarında grip aşısının hastaneye yatış ve kalp olaylarını azalttığını gösteren çalışmalar vardır ve kılavuzlar bu nedenle önermektedir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Aşı takvimi ve hangi aşının size uygun olduğu kişiye göre değişir; burada bilinçli olarak takvim ve marka bilgisi verilmemiştir. Değerlendirmeyi aile hekiminiz ve kardiyoloğunuz yapar.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kardiyovasküler hastalıklardan korunma kılavuzu
- T.C. Sağlık Bakanlığı, erişkin bağışıklama rehberi
- Dünya Sağlık Örgütü, mevsimsel grip aşısı önerileri