Nefes darlığı, hem akciğer hem kalp hastalıklarının ortak dilidir. KOAH ile kalp yetmezliği çoğu zaman aynı şikâyetlerle başvurur: nefes darlığı, öksürük, çabuk yorulma. Üstelik ikisinin de en önemli risk etkeni aynıdır: sigara.
Bu yüzden ayrım muayene ve testlerle yapılır. Yine de bazı belirtiler yön gösterir. Bu yazı, tanı koymak için değil, hekiminize doğru bilgiyi aktarabilmeniz için yazılmıştır.
Yön gösteren farklar
Kalp yetmezliğini düşündürenler
- Yatınca artan nefes darlığı. Düz yatamamak, yüksek yastıkla uyuma ihtiyacı.
- Gece nefes darlığıyla uyanma. Oturunca birkaç dakika içinde rahatlama.
- Ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik, akşama doğru artması.
- Hızlı kilo alımı. Birkaç gün içinde artan kilo, sıvı birikimini gösterir.
- Gece sık idrara çıkma.
- Çarpıntı ya da düzensiz nabız hissi.
- Karında şişkinlik ve erken doyma hissi.
KOAH'ı düşündürenler
- Uzun yıllara yayılan sigara öyküsü.
- Sabahları belirgin, balgamlı öksürük.
- Hırıltılı solunum ve göğüste sıkışma hissi.
- Soğuk hava, toz ve kokularla tetiklenme.
- Nefes vermenin zor olması, uzamış nefes verme süresi.
- Yatınca belirgin kötüleşme olmaması.
- Enfeksiyonlarla gelen alevlenmeler.
Bu listeler tanı koydurmaz
Belirtiler önemli ölçüde örtüşür. Örneğin kalp yetmezliğinde de hırıltı duyulabilir, KOAH'ta da bacak şişliği görülebilir. Ayrıca iki hastalık aynı kişide birlikte bulunabilir ve bu hiç de nadir değildir. Bu durumda tedavi her ikisine birden yönelir.
Hangi testler kullanılır?
- Solunum fonksiyon testi. KOAH tanısı bu testle konur. Nefes verme hızındaki kalıcı kısıtlanma gösterilir.
- Ekokardiyografi. Kalbin pompalama gücünü ve kapakları değerlendirir. Pompalama gücünün ne anlama geldiğini ejeksiyon fraksiyonu yazımızda anlattık.
- Kan testleri. Kalp yetmezliğinde yükselen belirteçler, tabloyu ayırmada yardımcıdır. Kansızlık ve tiroid sorunları da benzer şikâyet yapabildiği için bakılır.
- EKG. Ritim bozukluğu ve geçirilmiş kalp krizi izleri açısından.
- Akciğer grafisi ve gerektiğinde tomografi.
- Efor kapasitesinin ölçülmesi. Şikâyetin hangi düzeyde ortaya çıktığını nesnel biçimde gösterir.
İkisi bir aradaysa
Sigara her ikisinin de ortak nedeni olduğu için birliktelik sıktır. Bu durumda dikkat edilenler:
- Tedaviler birbirini dışlamaz. Geçmişte KOAH varlığında bazı kalp ilaçlarından kaçınılırdı; günümüzde çoğu hastada bu ilaçlar uygun seçim ve izlemle güvenle kullanılabilir. Kararı hekiminiz verir.
- Alevlenme dönemleri birbirini tetikler. Solunum enfeksiyonu, kalp yetmezliğini de kötüleştirebilir.
- Aşılar önem kazanır. Bu konuyu aşı yazımızda ele aldık.
- Sigarayı bırakmak, her iki hastalık için de en etkili tek adımdır.
Kontrole giderken yanınızda ne olmalı?
- Kaç yastıkla uyuduğunuz ve bunun son aylarda değişip değişmediği.
- Günlük kilo takibiniz. Varsa son iki haftanın kayıtları.
- Kaç kat çıkabildiğiniz ve kaç metre yürüyebildiğiniz. Somut sayılar, "eskisi gibi değil" ifadesinden çok daha yararlıdır.
- Öksürüğün ne zaman ve nasıl olduğu, balgam varsa rengi.
- Sigara öyküsü. Kaç yıl, günde kaç adet.
- Kullandığınız tüm ilaçlar, inhaler cihazlar dâhil.
- Bacak şişliğinin gün içindeki seyri.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- ani başlayan ve hızla artan nefes darlığı
- oturmadan nefes alamama, konuşurken cümleyi tamamlayamama
- dudaklarda ve parmak uçlarında morarma
- göğüste baskı tarzında ağrı
- pembe köpüklü balgam çıkarma
- bilinç bulanıklığı ya da aşırı uykuya eğilim
Sık sorulan sorular
Hem KOAH hem kalp yetmezliği olabilir mi?
Evet ve bu sanılandan daha sıktır. Ortak risk etkeni sigaradır. Bir tanının konmuş olması, diğerinin araştırılmasını gereksiz kılmaz; özellikle tedaviye rağmen şikâyet sürüyorsa ikinci neden aranmalıdır.
Solunum testim normalse kalpten olabilir mi?
Evet. Solunum fonksiyon testi normalken devam eden nefes darlığında kalp kaynaklı nedenler, kansızlık, tiroid sorunları ve kondisyon kaybı değerlendirilir. Bu durumda ekokardiyografi sık istenen bir tetkiktir.
İnhaler ilaçlar kalbe zarar verir mi?
Bazı inhaler ilaçlar çarpıntı hissi yapabilir. Bu genellikle geçicidir ve ilacın kesilmesini gerektirmez. Ancak çarpıntınız yeni başladıysa, düzensizse ya da bayılma eşlik ediyorsa hekiminize bildirin; ilaç ve doz gözden geçirilebilir.
Bacak şişliği her zaman kalpten mi?
Hayır. Damar yetmezliği, böbrek ve karaciğer hastalıkları, bazı ilaçlar ve uzun süre ayakta kalmak da şişlik yapar. Tek bacakta ani başlayan şişlik ise farklı bir durumdur ve pıhtı açısından acil değerlendirme gerektirir.
Nefes darlığım stresten olabilir mi?
Kaygı ve panik atak nefes darlığı yapabilir, bu doğrudur. Ancak bu tanı, kalp ve akciğer nedenleri dışlandıktan sonra konur. Özellikle eforla ortaya çıkan ve giderek artan nefes darlığını strese bağlamayın.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Buradaki belirti listeleri ayırıcı tanı için ipucu verir, tanı koydurmaz. Nefes darlığınızın nedenini muayene ve testlerle hekiminiz belirler.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kalp yetmezliği tanı ve tedavi kılavuzu
- GOLD, kronik obstrüktif akciğer hastalığı raporu
- Türk Toraks Derneği, KOAH tanı ve tedavi uzlaşı raporu