D vitamini eksikliği ülkemizde yaygın. Aynı zamanda kalp hastalığı olanlarda D vitamini düzeyinin daha düşük bulunduğu da doğru. Buradan hızlıca şu sonuca varılıyor: "D vitamini alırsam kalbim korunur."
Bu çıkarım, bugünkü kanıtlarla desteklenmiyor. Nedenini anlatalım, çünkü bu örnek, ilişki ile nedensellik arasındaki farkı çok iyi gösteriyor.
İlişki neden nedensellik değil?
D vitamini düşüklüğü ile kalp hastalığı arasında bir ilişki gözlemlenmesi üç farklı anlama gelebilir:
- Düşük D vitamini kalp hastalığına yol açıyordur.
- Kalp hastalığı ve genel sağlık durumu, D vitaminini düşürüyordur. Hasta olan kişi daha az dışarı çıkar, daha az güneş görür.
- Üçüncü bir etken ikisini birden etkiliyordur. Obezite, hareketsizlik ve ileri yaş hem D vitaminini düşürür hem kalp riskini artırır.
Bu üçünü ayırmanın yolu, takviye vermek ve sonucu ölçmektir. Bu yapıldı ve sonuç şu oldu: D vitamini takviyesinin kalp krizini, inmeyi ya da kalp nedenli ölümü azalttığı büyük çalışmalarda gösterilememiştir.
Peki D vitamini gereksiz mi?
Hayır. Burada iki farklı soru birbirine karışıyor:
- "Eksikliği gidermeli miyim?" Cevap evet. D vitamini kemik sağlığı, kas gücü ve bağışıklık için gereklidir. Belirgin eksiklik saptanırsa tedavi edilir. Kas güçsüzlüğü ve düşme riski açısından bu önemlidir.
- "Kalbimi korumak için almalı mıyım?" Cevap hayır. Bu amaçla rutin kullanımı önerilmez.
Yani D vitamini kullanmanın yeri vardır, ancak bu yer kardiyoloji değildir.
Eksiklik kimde sık?
- güneş görmeyen, kapalı ortamda çalışan kişiler
- koyu ten rengine sahip olanlar
- ileri yaş; deride üretim azalır
- obezite; D vitamini yağ dokusunda depolanır
- emilim bozukluğu yapan bağırsak hastalıkları
- böbrek ve karaciğer hastalıkları
- bazı ilaçları kullananlar
- vücudu büyük ölçüde örten giysi kullananlar
Belirtiler
Hafif eksiklik genellikle belirtisizdir. Belirgin eksiklikte kemik ve kas ağrıları, halsizlik, kas güçsüzlüğü ve sık enfeksiyon görülebilir. Bu belirtiler özgül değildir; "yorgunum, demek ki D vitaminim düşük" çıkarımı güvenilir değildir.
Kaynaklar ve dikkat edilmesi gerekenler
- Güneş. Ana kaynaktır. Kısa süreli ve yanmadan güneşlenme yeterlidir.
- Yağlı balıklar. Somon, uskumru, sardalya.
- Yumurta sarısı.
- D vitamini eklenmiş süt ürünleri.
Yüksek doz zararlı olabilir
D vitamini yağda çözünür ve vücutta birikir. Sosyal medyada dolaşan çok yüksek dozlar zararlıdır: kanda kalsiyum yükselmesine yol açabilir. Bunun belirtileri bulantı, kusma, aşırı susama, sık idrara çıkma, kabızlık, böbrek taşı ve ileri durumda ritim bozukluğudur.
Kalp açısından ayrıca önemlidir: yüksek kalsiyum düzeyi, ritim bozukluğu riskini artırır ve bazı kalp ilaçlarının etkisini değiştirebilir. Doz kararını hekiminiz vermelidir.
Güneşten nasıl alınır?
Ana kaynak güneştir, ancak dengeyi kurmak gerekir: cilt kanseri riski nedeniyle yanmadan yararlanmak esastır.
- Kısa süreli maruziyet yeterlidir. Uzun süre güneşte kalmak daha fazla D vitamini üretmez, yalnızca cilt hasarını artırır.
- Kol ve bacakların açık olması, yalnızca yüz ve ellerden çok daha etkilidir.
- Cam arkasından güneşlenmek işe yaramaz. Gerekli ışınlar camdan geçmez.
- Kış aylarında üretim belirgin biçimde azalır.
- Koyu ten renginde daha uzun süre gerekir.
- İleri yaşta deride üretim kapasitesi düşer.
Bu nedenle kış aylarında ve risk grubundaki kişilerde besin kaynakları ve gerektiğinde takviye gündeme gelir. Yine hatırlatalım: bu, kalp koruması için değil, kemik ve kas sağlığı içindir.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- bilinç bulanıklığı ile birlikte şiddetli bulantı ve kusma
- ani başlayan düzensiz çarpıntı ya da nabzın belirgin yavaşlaması
- göğüste baskı tarzında ağrı
- ani başlayan nefes darlığı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
Sık sorulan sorular
D vitamini düzeyim kaç olmalı?
Hedef aralıklar laboratuvarlar ve kılavuzlar arasında farklılık gösterdiği için burada sayı verilmemiştir. Sonucunuzun ne anlama geldiğini ve tedavi gerekip gerekmediğini hekiminiz değerlendirir.
Herkesin baktırması gerekir mi?
Rutin tarama olarak herkeste önerilmez. Risk grubundaysanız ya da kemik ve kas belirtileriniz varsa istenebilir. Kalp hastalığı nedeniyle bakılması gerekmez.
Tek yüksek doz mu, günlük düşük doz mu?
Bu, eksikliğin derecesine ve hastanın durumuna göre değişir. Çok yüksek tek dozların bazı gruplarda düşme riskini artırdığına dair veriler vardır. Uygulama şeklini hekiminiz belirler.
Kalp yetmezliğim var, D vitamini işe yarar mı?
Kalp yetmezliğinde D vitamini takviyesinin sonuçları iyileştirdiği gösterilememiştir. Ancak eksiklik varsa, kas gücü ve düşme riski açısından giderilmesi anlamlıdır.
Kalsiyum ile birlikte almalı mıyım?
Bu karar kemik sağlığı değerlendirmesine göre verilir. Kalsiyum takviyesinin damar sağlığı üzerindeki etkisi tartışmalıdır; gereksiz yere kullanılmamalıdır. Hekiminize sorun.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Burada bilinçli olarak doz ve hedef değer verilmemiştir. İnternette önerilen yüksek dozları hekim onayı olmadan kullanmayın.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kardiyovasküler hastalıklardan korunma kılavuzu
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, D vitamini eksikliği tanı ve tedavi bölümü
- T.C. Sağlık Bakanlığı, D vitamini destek programı bilgilendirmeleri