HbA1c Kaç Olmalı? Kalp Riski Açısından Hedefler

HbA1c, kan şekerinin son iki ila üç aylık ortalaması hakkında fikir veren bir testtir. Kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobin proteinine bağlanan şeker miktarını ölçer. Hücreler ortalama üç ay yaşadığı için sonuç, o dönemin genel tablosunu yansıtır.

Bu yüzden HbA1c, parmak ucundan yapılan tek bir ölçümün veremeyeceği bir bilgi verir: o gün şekeriniz düşük çıkmış olabilir, ama son üç ay nasıl geçti?

Neden tek ölçüm yetmez?

Kan şekeri gün içinde sürekli değişir: yemekten sonra yükselir, açlıkta düşer, hastalık, stres ve uykusuzlukla dalgalanır. Tek bir ölçüm bu grafiğin yalnızca bir noktasıdır.

HbA1c ise ortalamayı verir. Ancak bunun da bir sınırı var: ortalama, dalgalanmayı gizler. Sürekli orta düzeyde seyreden bir şeker ile sabah çok düşük, akşam çok yüksek seyreden bir şeker aynı HbA1c değerini verebilir. Oysa ikincisi hem daha rahatsız edici hem de hipoglisemi açısından daha risklidir.

Bu nedenle son yıllarda hedef aralıkta geçirilen süre kavramı da öne çıkmıştır; sürekli şeker ölçüm cihazı kullananlarda bu bilgi HbA1c'yi tamamlar.

Hedef kaç olmalı?

Genel olarak pek çok erişkin diyabetlide %7 civarı ya da altı bir hedeften söz edilir. Ancak bu bir başlangıç noktasıdır, kural değil. Hedef aşağıdakilere göre yukarı ya da aşağı çekilir.

Daha sıkı hedef uygun olabilir

• diyabet yeni tanı almışsa
• hasta genç ve beklenen yaşam süresi uzunsa
• henüz komplikasyon gelişmemişse
• hipoglisemi riski düşük ilaçlar kullanılıyorsa
• hedefe ulaşmak fazla ilaç yükü gerektirmiyorsa

Daha gevşek hedef uygun olabilir

• ileri yaş ve kırılganlık varsa
• ciddi eşlik eden hastalıklar bulunuyorsa
• sık hipoglisemi yaşanıyorsa ya da hipoglisemi fark edilmiyorsa
• uzun süreli diyabet ve yerleşmiş damar hastalığı varsa
• yalnız yaşayan, düşme riski yüksek kişilerde

Bu ikinci liste önemlidir: her hastada daha düşük HbA1c daha iyi değildir. Aşırı sıkı kontrol, hipoglisemi riskini artırır ve bu risk özellikle yaşlı ve kalp hastalığı olan kişilerde ciddi sonuçlar doğurabilir.

HbA1c düşerse kalp riski de düşer mi?

Bu soruya dürüst cevap vermek gerekiyor, çünkü beklenti çoğu zaman yanlış kuruluyor.

• Küçük damar komplikasyonlarında etki nettir. İyi şeker kontrolü göz, böbrek ve sinir tutulumunu belirgin biçimde azaltır. Burada tartışma yoktur.
• Kalp ve damar olaylarında etki daha mütevazıdır. Şeker kontrolünün kalp krizi ve inme üzerindeki yararı vardır ancak beklenenden daha sınırlıdır ve genellikle uzun yıllar sonra belirginleşir.
• Buna karşılık tansiyon, kolesterol ve sigara kontrolünün kalp üzerindeki etkisi çok daha hızlı ve belirgindir.

Pratik sonuç şudur: HbA1c önemlidir ama tek başına kalp koruması sağlamaz. Diyabetli bir hastada kalp riskini azaltmak dört başlığın birlikte yürütülmesini gerektirir; bunu diyabet ve kalp riski yazımızda ele aldık.

HbA1c'nin yanıltabildiği durumlar

Test hemoglobine dayandığı için, hemoglobini ya da kırmızı kan hücrelerinin ömrünü etkileyen durumlar sonucu bozabilir:

• Kansızlık, özellikle demir eksikliği
• Hemoglobin yapısını etkileyen kalıtsal durumlar, örneğin talasemi taşıyıcılığı
• Kronik böbrek hastalığı ve diyaliz
• Karaciğer hastalıkları
• Yakın zamanda kan transfüzyonu ya da belirgin kanama
• Gebelik; bu dönemde farklı ölçütler kullanılır

Bu durumlardan biri sizde varsa hekiminize söyleyin; değerlendirme farklı testlerle desteklenir.

Değeri düşürmek için ne yapılır?

1. Beslenme düzeni. Özellikle karbonhidrat kalitesi ve öğün dağılımı; ayrıntısı diyabette kalp dostu beslenme yazımızda.
2. Düzenli hareket. Aerobik hareketin yanına direnç egzersizi eklemek insülin duyarlılığını belirgin biçimde artırır.
3. Kilo yönetimi. Mütevazı bir kilo kaybı bile HbA1c'de anlamlı düşüş sağlayabilir.
4. Uyku düzeni. Uykusuzluk ve uyku apnesi kan şekerini doğrudan kötüleştirir.
5. İlaç tedavisinin düzenlenmesi. Kararı hekiminiz verir; bu yazıda ilaç adı ve doz verilmez.

Sonuç hemen değişmez: HbA1c üç aylık bir ortalama olduğu için, yapılan değişikliğin etkisi genellikle üç ay sonra görülür. İki hafta sonra tekrar ölçtürmek anlamlı bilgi vermez.