Diyabet ve Kalp Hastalığı: Şeker Hastalığı Kalbi Nasıl Etkiler?

Diyabet, adı yüzünden çoğu zaman yalnızca bir "şeker" sorunu sanılır. Oysa kardiyoloji açısından bakıldığında diyabet, her şeyden önce bir damar hastalığıdır. Yüksek kan şekeri yıllar boyunca damar duvarını sessizce yıpratır ve bunun faturası çoğu zaman kalp, beyin ve bacak damarlarında kesilir.

Bu yüzden diyabet takibi yalnızca şeker ölçmekten ibaret değildir. Tansiyon, kolesterol ve sigara en az kan şekeri kadar merkezî başlıklardır.

Yüksek şeker damara ne yapıyor?

Kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesi damar sistemini birden fazla yoldan etkiler:

• Damarın iç yüzeyi bozulur. Damarları içten kaplayan ince tabaka, damarın gevşemesini ve pıhtıya karşı korunmasını sağlar. Yüksek şeker bu tabakanın işlevini bozar; bu, damar sertliğinin ilk adımıdır.
• Kolesterol daha zararlı hâle gelir. LDL kolesterol yüksek şeker ortamında değişime uğrar ve damar duvarına daha kolay yerleşir.
• Düşük düzeyli sürekli iltihap oluşur. Bu, plakların büyümesini ve kararsız hâle gelmesini kolaylaştırır.
• Kan daha kolay pıhtılaşır. Bu nedenle plak yırtıldığında oluşan tıkanma daha hızlı ve daha tam olur.
• Küçük damarlar ayrıca etkilenir. Göz, böbrek ve sinirlerdeki mikro damar hasarı diyabete özgüdür ve kalp açısından da ayrı bir uyarı işaretidir.

Risk ne kadar artıyor?

Bu konuda yaygın bir cümle dolaşır: "diyabetli olmak, kalp krizi geçirmiş olmakla aynı riski taşır." Bu ifade eskidir ve bugün olduğu gibi kabul edilmez.

Güncel yaklaşım daha ayrıntılıdır: diyabetlilerde risk belirgin biçimde artmıştır, ancak herkeste aynı değildir. Riski belirleyen başlıca etkenler:

• diyabetin kaç yıldır sürdüğü
• kan şekerinin ne kadar iyi kontrol edildiği
• böbrek tutulumu olup olmadığı, idrarda protein çıkıp çıkmadığı
• göz ve sinir tutulumu bulguları
• eşlik eden tansiyon, kolesterol ve sigara
• zaten bilinen bir damar hastalığı olup olmadığı

Yeni tanı almış, şekeri iyi kontrol edilen ve başka risk faktörü olmayan genç bir hastanın riski, yirmi yıllık diyabeti ve böbrek tutulumu olan bir hastayla aynı değildir. Bu ayrım, tedavinin ne kadar sıkı olacağını belirler.

Diyabetik kalp belirtileri farklı olabilir

Bu, diyabetli hastalar için en kritik başlıklardan biri. Uzun süreli diyabette ağrıyı ileten sinirler etkilenebilir. Sonuç olarak kalp krizi ya da damar tıkanıklığı, beklenen göğüs ağrısını vermeyebilir.

Bu durumda öne çıkan bulgular şunlardır:

• eforla ortaya çıkan nefes darlığı
• açıklanamayan, olağandışı yorgunluk
• bulantı, hazımsızlık hissi
• ani ve nedensiz terleme
• efor kapasitesinde kademeli düşüş
• kan şekeri kontrolünde açıklanamayan ani bozulma

Bu konuyu diyabette sessiz kalp krizi yazımızda ayrıntılı ele aldık. Özet kural şudur: diyabetliyseniz şikâyet eşiğinizi düşürün. "Göğsüm ağrımıyor, o hâlde kalbim değildir" akıl yürütmesi bu grupta güvenli değildir.

Ne yapılmalı? Dört başlık

Diyabetli bir hastada kalp riskini azaltmak dört başlığın birlikte yürütülmesiyle mümkündür. Bunlardan yalnızca birine odaklanmak, en sık yapılan hatadır.

1. Kan şekeri. Hedef kişiye göre belirlenir; ayrıntısı HbA1c hedefleri yazımızda.
2. Tansiyon. Diyabetlilerde tansiyon kontrolünün kalp ve böbrek üzerindeki yararı çok nettir. Evde ölçüm yapıp kaydetmeniz değerlidir.
3. Kolesterol. Diyabetlilerde LDL hedefleri genellikle daha düşük tutulur. Kolesterol tedavisi, şeker kontrolünden bağımsız bir kazanç sağlar.
4. Sigara. Diyabetle birleştiğinde damar hasarı katlanır. Bırakmak, bu listedeki en yüksek getirili tek adımdır.

Buna kilo yönetimi, düzenli hareket ve uyku apnesinin araştırılması eklenir.

İlaç seçimi artık kalbi de gözetiyor

Son yıllardaki en önemli değişikliklerden biri şu: bazı şeker ilaçlarının yalnızca kan şekerini düşürmekle kalmayıp kalp ve böbrek üzerinde ek koruyucu etki gösterdiği ortaya konmuştur.

Bu nedenle diyabetli bir hastada ilaç seçimi yapılırken artık yalnızca "şekeri ne kadar düşürüyor" sorusuna bakılmıyor; kalp yetmezliği, böbrek tutulumu ve damar hastalığı varlığı da hesaba katılıyor. Bu ilaç gruplarından birini SGLT2 inhibitörleri yazımızda ele aldık.

Hangi ilacın size uygun olduğuna hekiminiz karar verir; bu yazıda ilaç adı ve doz verilmez.

Hangi kontroller yapılmalı?

• Her kontrolde tansiyon ölçümü
• Düzenli HbA1c takibi
• Kolesterol profili
• Böbrek fonksiyonları ve idrarda protein; bu, damar riskinin de göstergesidir
• EKG ve gerektiğinde ekokardiyografi
• Göz dibi muayenesi ve ayak muayenesi; ayak bulgularını ayrı bir yazıda anlattık

Şikâyeti olmayan diyabetli hastalarda rutin efor testi ya da görüntüleme genellikle önerilmez; gereksiz test zincirinin neden zararsız olmadığını check-up yazımızda ele aldık. Karar hekiminize aittir.