Kalp Check Up'ta Hangi Testler Olmalı?

"Kalp check up" denince akla genellikle içinde birçok tetkik bulunan hazır bir paket gelir. Paket ne kadar kapsamlıysa o kadar iyi sanılır. Oysa kardiyolojide kural tam tersidir: doğru test, çok test değildir.

Hazır paketlerin temel sorunu şudur: standarttırlar. Aynı içerik, 35 yaşındaki sağlıklı bir kişiye de, 65 yaşındaki diyabetli bir kişiye de satılır. Oysa bu iki kişinin ihtiyacı taban tabana zıttır. Biri için gereğinden fazla test, diğeri için eksik test anlamına gelir.

Her check-up'ın temeli: risk değerlendirmesi

Doğru sıralama şudur: önce değerlendirme, sonra test. Hangi tetkiklerin gerektiği, aşağıdakiler bilinmeden belirlenemez:

• yaşınız ve cinsiyetiniz
• şikâyetiniz var mı, varsa niteliği ne
• ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• sigara, tansiyon, diyabet, kolesterol durumu
• kilo, hareket düzeyi, uyku düzeni
• kullandığınız ilaçlar

Bu bilgiler olmadan yapılan tetkikler, sonuçları yorumlanamayan sayılardan ibaret kalır.

Neredeyse herkese anlamlı olan testler

• Öykü ve fizik muayene. En değerli basamaktır ve hiçbir cihaz yerini tutmaz.
• Tansiyon ölçümü. Basit, ucuz, çok şey söyler. Evde tutulan kayıtlarla desteklenirse değeri artar.
• Kan lipid profili. Toplam kolesterol, LDL, HDL, trigliserit.
• Açlık kan şekeri veya HbA1c.
• Böbrek fonksiyonları ve tam kan sayımı.
• EKG. Kısa, ucuz ve ağrısız; ritim ve geçirilmiş hasar hakkında bilgi verir.
• Boy, kilo, bel çevresi. Sıkça atlanır ama risk hesabında yeri vardır.

Bu liste kısa görünebilir, ancak şikâyeti olmayan pek çok kişi için gerçekten yeterlidir.

Duruma göre eklenen testler

Aşağıdakiler herkese değil, gerekçesi olduğunda istenir:

• Ekokardiyografi. Üfürüm duyulduysa, nefes darlığı veya çarpıntı varsa, EKG'de bulgu çıktıysa.
• Efor testi. Eforla ilişkili şikâyet varsa ya da riski orta düzeyde olan kişilerde. Şikâyeti olmayan düşük riskli birinde rutin olarak önerilmez.
• Ritim Holteri. Çarpıntı ya da bayılma öyküsü varsa. Ayrıntısı Holter yazımızda.
• Tansiyon Holteri. Beyaz önlük şüphesi ya da tansiyon takibi gerekiyorsa.
• Koroner kalsiyum skoru. Risk hesabı ara bantta kalıp karar netleşmiyorsa. Ayrıntısı kalsiyum skoru yazımızda.
• Tiroid testleri, D vitamini, ürik asit gibi tetkikler, klinik gerekçe varsa.
• Uyku testi. Horlama ve gündüz uykululuk varsa; bağlantıyı ayrı yazımızda anlattık.

Gereksiz test neden zararsız değildir?

Bu, check-up konusunda en az konuşulan başlıktır. "Yaptırmaktan zarar gelmez" cümlesi doğru değildir.

• Yanlış pozitif sonuçlar. Şikâyeti olmayan düşük riskli bir kişide yapılan testlerde, gerçekte sorun olmadığı hâlde anormal çıkan sonuç olasılığı artar.
• Zincirleme tetkik. Bir yanlış pozitif, yeni tetkikleri tetikler. Sonuçta radyasyon, kontrast madde ve bazen küçük de olsa girişimsel işlem riski gündeme gelir.
• Kaygı. "Sınırda" çıkan bir değer, bazen yıllarca süren bir endişeye dönüşür.
• Yanlış güven. Belki de en tehlikelisi budur. Temiz çıkan bir paket sonucu, kişinin sigarayı bırakmayı ya da şikâyetini bildirmeyi ertelemesine yol açabilir.

Bir test istenirken sorulacak doğru soru şudur: bu sonuç benim tedavimi değiştirecek mi? Cevap hayırsa, test büyük olasılıkla gereksizdir.

Ne sıklıkla?

Herkese uyan tek bir takvim yoktur. Risk faktörü taşımayan bir kişide aralık uzun tutulurken, tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol ya da aile öyküsü olanlarda çok daha sık takip gerekir. Sıklığı sizi değerlendiren hekim belirler. Bu konuyu kalp kontrolü yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Check-up'ın yapmadığı şey

Açık olmak gerekir: temiz çıkan bir check-up, önümüzdeki yıl kalp krizi geçirmeyeceğinizin garantisi değildir. Testler o günkü durumu gösterir; damar hastalığı ise yıllar içinde ilerleyen bir süreçtir.

Bu yüzden check-up'ın en değerli çıktısı çoğu zaman bir tetkik sonucu değil, size özel bir plandır: hangi risk faktörünüz öne çıkıyor, hangi hedefe ulaşmanız gerekiyor, ne zaman tekrar geleceksiniz. Sigarayı bırakmak, tansiyonu hedefe getirmek ve düzenli hareket etmek, en kapsamlı test paketinden daha fazla fark yaratır.

Ve en önemlisi: check-up temiz çıktı diye yeni bir şikâyeti göz ardı etmeyin.