Kalp BT ve Kalsiyum Skoru: Kimler İçin Uygun?

"Kalp tomografisi" denince aslında birbirinden farklı iki inceleme kastedilir ve bunları karıştırmak sık yaşanır. İkisi de bilgisayarlı tomografi cihazıyla yapılır, ama amaçları, hazırlıkları ve söyledikleri farklıdır.

• Koroner kalsiyum skoru. Kontrast madde verilmeden, çok kısa süren bir çekim. Damar duvarlarındaki kireçlenme miktarını ölçer. Bir risk belirleme testidir.
• Koroner BT anjiyografi. Damar içine kontrast madde verilerek yapılır. Damarların içini ayrıntılı gösterir ve darlık olup olmadığını ortaya koyar. Bir tanı testidir.

Kalsiyum skoru nedir?

Damar sertliği ilerledikçe, damar duvarındaki plakların içinde kalsiyum birikir. Tomografi bu kireçlenmeyi görebilir ve miktarını sayısal bir değere çevirir. Bu değere kalsiyum skoru denir.

Kabaca yorumlanışı şöyledir:

• Skor 0: Görülebilir kireçlenme yok. Önümüzdeki yıllarda olay yaşama olasılığı düşük kabul edilir.
• Düşük skor: Hafif plak yükü.
• Orta ve yüksek skor: Belirgin plak yükü; risk hesabı yukarı doğru güncellenir ve tedavi yaklaşımı değişebilir.

Testin asıl gücü şudur: skor, kişinin damarlarında gerçekte ne olduğunu gösterir. Yaş, kolesterol ve tansiyon üzerinden yapılan tahmini risk hesabının aksine, doğrudan bir ölçümdür.

Kimler için uygun?

Kalsiyum skorunun yeri dardır ama nettir: şikâyeti olmayan, risk hesabı ara bantta kalan ve tedavi kararı netleşmeyen kişiler.

Tipik senaryo şudur: kişide şikâyet yok, ancak;

• risk hesabı düşük ile yüksek arasında bir yerde kalıyor,
• kolesterol ilacı başlanıp başlanmayacağına karar verilemiyor,
• ailede erken kalp hastalığı öyküsü var ama diğer risk faktörleri sınırlı,
• hasta ilaç başlamak konusunda tereddütlü ve daha somut bir veri istiyor.

Böyle bir durumda skor, kararı iki yöne de çevirebilir: yüksek çıkarsa tedavi kararı güçlenir, sıfır çıkarsa ilaç ertelenebilir. Yani testin değeri, kararı değiştirme ihtimalinde yatar.

Kimlere gereksiz?

• Zaten kalp hastalığı bilinenlere. Stent, bypass ya da geçirilmiş kalp krizi varsa skorun bir katkısı olmaz; tedavi kararı zaten verilmiştir.
• Riski çok düşük genç kişilere. Sonuç neredeyse her zaman sıfır çıkar ve karar değişmez.
• Riski zaten çok yüksek olanlara. Tedavi kararı skordan bağımsız verilir.
• Aktif göğüs ağrısı olanlara. Bu durumda gereken test kalsiyum skoru değildir.
• Merak nedeniyle, hekim değerlendirmesi olmadan istenen çekimlerde.

Koroner BT anjiyografi

Kontrast madde verilerek yapılan bu çekim, koroner damarların içini ayrıntılı biçimde görüntüler. Klasik anjiyografiden farkı, damara kateter sokulmamasıdır; kontrast koldaki damardan verilir.

• En güçlü yanı: damar tıkanıklığını dışlamakta çok başarılıdır. Temiz çıkan bir BT anjiyografi, ciddi darlık olmadığını yüksek güvenle söyler.
• Kullanım yeri: göğüs ağrısı olan, ancak damar hastalığı olasılığı düşük ya da orta düzeyde olan hastalar. Bu grupta doğrudan kateterli anjiyografi yerine tercih edilebilir.
• Sınırları: çok yoğun kireçlenme, kalp hızının yüksek ve düzensiz olması ve daha önce takılmış stentler görüntü kalitesini düşürebilir.
• Bulunan darlığın ciddiyeti her zaman net olmayabilir; gerekirse ek değerlendirme yapılır. Klasik anjiyografiyi ayrı bir yazıda anlattık.

Radyasyon, kontrast ve hazırlık

• Radyasyon. Kalsiyum skoru çekimi düşük dozludur ve saniyeler sürer. BT anjiyografi daha yüksek doz içerir. Modern cihazlarda dozlar belirgin biçimde azalmıştır, ancak gereksiz tekrarlardan kaçınılır.
• Kontrast madde. Yalnızca BT anjiyografide kullanılır. Böbrek fonksiyonları önceden değerlendirilir; ayrıntısı kontrast madde yazımızda.
• Kalp hızı. BT anjiyografide net görüntü için kalp hızının yavaş ve düzenli olması gerekir; bu amaçla çekim öncesi ilaç verilebilir.
• Nefes tutma. Çekim sırasında kısa süreli nefes tutmanız istenir.
• Gebelik ihtimali varsa mutlaka bildirin.

Sonuç neyi değiştirir?

Her testte sorulması gereken soru budur: bu sonuç tedavimi değiştirecek mi?

• Yüksek kalsiyum skoru genellikle kolesterol ve tansiyon hedeflerinin sıkılaştırılmasına yol açar.
• Sıfır skor, ara bantta kalan bir kişide ilaç kararının ertelenmesini sağlayabilir.
• Temiz bir BT anjiyografi, göğüs ağrısının damar kaynaklı olmadığını göstererek başka nedenlere yönelmeyi sağlar.
• Darlık saptanırsa ileri değerlendirme ya da girişim gündeme gelir.

Cevap "değiştirmeyecek" ise test, yararı olmadan radyasyon ve kaygı üretir. Gereksiz tetkiğin neden masum olmadığını check-up yazımızda ayrıca ele aldık.