SGLT2 inhibitörleri başlangıçta şeker düşürücü ilaç olarak geliştirildi. Ancak yapılan büyük çalışmalarda beklenmedik bir sonuç çıktı: bu ilaçlar kalp yetmezliği nedeniyle hastaneye yatışı ve böbrek fonksiyonundaki bozulmayı belirgin biçimde azaltıyordu. Bugün bazı hastalarda diyabet olmasa bile kullanılıyorlar.
Bu yazıda ilacın ne yaptığını, kimde işe yaradığını ve nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyoruz. İlaç adı, marka ve doz bilgisi verilmez; bu kararlar hekiminize aittir.
Nasıl çalışır?
Böbrekler kanı sürekli süzer. Süzülen sıvıda şeker de bulunur ve normalde bu şekerin neredeyse tamamı geri emilerek kana döndürülür. Bu geri emilimi yapan taşıyıcı proteinin adı SGLT2'dir.
SGLT2 inhibitörü bu taşıyıcıyı kısmen bloke eder. Sonuç: şekerin bir kısmı geri emilmez ve idrarla vücuttan atılır. Şekerle birlikte bir miktar su ve tuz da atılır. Bu ikinci etki, ilacın kalp üzerindeki yararının önemli bir parçasıdır.
Kalp üzerindeki etkisi
Etkinin tek bir açıklaması yok; birkaç mekanizmanın birlikte çalıştığı düşünülüyor:
- Yük azalması. Vücuttan fazla su ve tuz atıldığı için damar içi hacim azalır, kalbin pompalamak zorunda olduğu yük hafifler.
- Tansiyonda hafif düşüş. Genellikle mütevazı ama anlamlı bir düşüş görülür.
- Kalp kasının enerji kullanımında değişiklik. Yetmezlikte bozulan enerji dengesinin daha verimli hâle geldiği düşünülüyor.
- Böbrek koruması. Böbrek fonksiyonundaki yıllık kaybın yavaşladığı gösterilmiştir. Kalp ve böbrek birbirine sıkı bağlı olduğu için bu, kalp açısından da kazançtır.
Önemli bir ayrıntı: bu yarar şeker düşüşünden bağımsız görünüyor. Bu yüzden diyabeti olmayan kalp yetmezliği hastalarında da kullanılabiliyor. Kalp yetmezliğinde pompalama gücünün nasıl ölçüldüğünü ejeksiyon fraksiyonu yazımızda anlattık.
Kimlerde düşünülür?
- Tip 2 diyabeti olup kalp ve damar riski yüksek olan kişiler
- Kalp yetmezliği olan hastalar, diyabet olsun ya da olmasın
- Kronik böbrek hastalığı olanlar
- Kalp yetmezliği ve diyabetin bir arada bulunduğu durumlar
Uygunluk kararı kişiye özeldir: böbrek fonksiyonunuz, diğer ilaçlarınız ve genel durumunuz değerlendirilir. Bu yazıya bakarak kendi tedavinize ekleme yapmayın.
Yan etkiler ve dikkat edilmesi gerekenler
Sık görülenler
- Genital bölge mantar enfeksiyonları. İdrarda şeker bulunması buna zemin hazırlar. Günlük hijyen ve bölgeyi kuru tutmak riski azaltır. Kaşıntı, akıntı ya da yanma olursa hekiminize bildirin, ilacı kendiniz kesmeyin.
- Daha sık idrara çıkma. Genellikle ilk haftalarda belirgindir, sonra hafifler.
- Sıvı kaybına bağlı belirtiler. Ayağa kalkarken baş dönmesi, halsizlik, ağız kuruluğu. Özellikle idrar söktürücü kullananlarda ve yaşlılarda dikkat gerektirir.
Nadir ama önemli
Kan şekeri çok yüksek olmadan gelişen ketoasidoz. Nadirdir, ancak kan şekeri normale yakın olduğu için gözden kaçabilir. Belirtileri: bulantı, kusma, karın ağrısı, derin ve hızlı nefes alma, aşırı halsizlik, nefeste tatlımsı bir koku. Bu tablo acildir.
Riski artıran durumlar: uzun süreli açlık, çok düşük karbonhidratlı beslenme, ağır enfeksiyon, ameliyat, aşırı alkol ve ciddi susuz kalma.
Hastalık günleri kuralı
Ateşli bir hastalık, ishal, kusma ya da ağızdan yeterince alamama durumunda vücut kolayca susuz kalır. Bu koşullarda bazı ilaçlara geçici olarak ara verilmesi gerekebilir.
Aynı şekilde planlı ameliyat ve girişimlerden önce bu grup ilacın bir süre kesilmesi istenebilir. Anjiyo, ameliyat ya da endoskopi planlandıysa kullandığınız tüm ilaçları hekiminize bildirin.
Ne zaman ara verileceğini ve ne zaman yeniden başlanacağını hekiminiz belirler. Kendi kararınızla kesip başlamayın.
Sık karıştırılanlar
- Bu bir idrar söktürücü değildir. Sıvı attırıcı etkisi vardır ama mekanizması ve kullanım amacı farklıdır. Hekiminiz ikisini birlikte veriyorsa sıvı dengeniz daha yakından izlenir.
- Tek başına hipoglisemi yapmaz. Ancak insülin ya da şeker düşürücü başka ilaçlarla birlikte kullanıldığında hipoglisemi görülebilir; bu durumda diğer ilacın dozu gözden geçirilir.
- Zayıflama ilacı değildir. Kilo üzerinde hafif bir etkisi olabilir, ama bu amaçla kullanılmaz.
- Diyet ve hareketin yerini almaz. Bu grup ilaç, yaşam düzeniyle birlikte çalıştığında anlamlıdır.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- bulantı, kusma, karın ağrısı ile birlikte derin ve hızlı nefes alma
- hızla artan halsizlik ve bilinç bulanıklığı
- göğüste baskı tarzında ağrı, ani ve şiddetli nefes darlığı
- yatarken nefes alamama, ani başlayan ve hızla artan bacak şişliği
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
Sık sorulan sorular
Şekerim yok, bana neden bu ilaç verildi?
Bu grubun kalp yetmezliği ve böbrek üzerindeki koruyucu etkisi şeker düşürücü etkisinden bağımsızdır. Bu nedenle diyabeti olmayan hastalarda da kullanılabilir. Size neden verildiğini hekiminize sorabilirsiniz; yazılı bir açıklama istemek hakkınızdır.
İdrarda şeker çıkması zararlı mı?
İlacın amacı zaten budur, beklenen bir durumdur. Ancak idrardaki şeker mantar enfeksiyonuna zemin hazırlar; hijyene özen gösterin ve şikâyet olursa bildirin.
Ne kadar su içmeliyim?
Genellikle susuzluk hissine uygun, düzenli sıvı alımı önerilir. Ancak kalp yetmezliği ya da böbrek hastalığı olanlarda günlük sıvı miktarı sınırlanmış olabilir. Kendi sıvı hedefinizi hekiminizden öğrenin.
Ramazanda ya da uzun açlıkta kullanabilir miyim?
Uzun açlık, susuz kalma ve ketoasidoz riskini artırır. Oruç tutmayı planlıyorsanız bunu önceden hekiminizle konuşun; tedavi planı buna göre düzenlenebilir.
Ömür boyu mu kullanacağım?
Kalp ve böbrek koruması, ilaç kullanıldığı sürece devam eder. Bu nedenle çoğu hastada uzun süreli kullanım planlanır. Ancak süreyi ve devamlılığı takip eden hekiminiz belirler.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Burada ilaç adı, marka ve doz bilgisi bilinçli olarak verilmemiştir. Kullandığınız ilacı bu yazıya dayanarak başlatmayın, kesmeyin ya da dozunu değiştirmeyin.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kalp yetmezliği tanı ve tedavi kılavuzu
- European Society of Cardiology, diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar kılavuzu
- KDIGO, diyabette kronik böbrek hastalığı yönetimi kılavuzu