Stent Tıkanması: Belirtileri ve Önleme Yolları

Stent takılmış hastaların en büyük endişesi genellikle aynıdır: "Ya tıkanırsa?" Bu endişe anlaşılırdır, ancak "tıkanma" tek bir şey değildir. Birbirinden çok farklı iki durum aynı kelimeyle anlatıldığı için kafa karışıklığı oluşur.

Bu ayrımı bilmek önemlidir, çünkü biri saniyelerin önemli olduğu acil bir durum, diğeri ise haftalar içinde yavaşça gelişen ve planlı değerlendirme gerektiren bir tablodur.

İki farklı tablo

1. Stent trombozu: ani pıhtı

Stentin içinde aniden pıhtı oluşur ve damar tamamen kapanır. Kalp kası bir anda kansız kalır; tablo kalp krizi gibi seyreder ve şiddetli belirti verir.

• Ani başlayan, şiddetli, baskı tarzında göğüs ağrısı
• Soğuk terleme, bulantı, solgunluk
• Ani nefes darlığı, bayılma

Seyrek görülür ancak ciddidir. En sık nedeni, pıhtı önleyici ilaçların hekime danışmadan erken kesilmesidir. Bu yüzden o ilaçlar üzerinde bu kadar durulur.

2. Restenoz: yavaş yeniden daralma

Restenoz nedir? Stentin bulunduğu bölgede, damar duvarının iyileşme tepkisiyle yeni doku oluşması ve stentin içinin zamanla daralmasıdır. Bu bir pıhtı değil, doku büyümesidir ve haftalar veya aylar içinde yavaşça gelişir.

• Şikâyet genellikle sinsi başlar: eskiden rahat çıkılan merdivende yorulma
• Eforla ortaya çıkan, dinlenmekle geçen göğüste baskı hissi; yani anjina tablosunun geri dönmesi
• Efor kapasitesinin kademeli azalması

Modern ilaç salınımlı stentlerle restenoz sıklığı, eski çıplak metal stentlere göre belirgin biçimde azalmıştır. Anjina tablosunun ne olduğunu anjina pektoris yazımızda ayrıntılı anlattık.

Riski artıran faktörler

• Pıhtı önleyici ilaçların erken kesilmesi. En önemli ve en önlenebilir faktör budur.
• Sigara. Hem pıhtı eğilimini hem de damar hastalığının ilerlemesini artırır.
• Diyabet. Restenoz riskini belirgin biçimde yükseltir.
• Kontrolsüz kolesterol ve tansiyon.
• Kronik böbrek hastalığı.
• Damarın özellikleri. İnce damar, uzun darlık, çok sayıda stent, kıvrımlı ya da aşırı kireçli damar.
• Daha önce aynı bölgeye yapılmış işlemler.

Stent ömrü kaç yıl?

Bu sorunun altında genellikle şu varsayım yatar: "stentin bir kullanım süresi vardır ve dolunca değiştirilir." Bu doğru değil.

Stent metal bir iskelettir; bir pil gibi tükenmez, bir parça gibi eskimez. Damar duvarı ilk aylarda stentin yüzeyini kaplar ve stent damarın bir parçası hâline gelir. Yani stentin kendisinin bir "ömrü" yoktur.

Belirleyici olan üç şeydir:

• stentin içinde yeniden daralma olup olmadığı (restenoz)
• aynı damarın başka bir bölgesinde yeni darlık gelişip gelişmediği
• diğer damarlarda hastalığın ilerleyip ilerlemediği

Üçüncü madde en sık gözden kaçandır: yıllar sonra ortaya çıkan şikâyetin nedeni çoğu zaman stentin kendisi değil, hastalığın başka bir yerde ilerlemesidir. Bu yüzden risk faktörü kontrolü stentten sonra da sürer.

Nasıl önlenir?

1. İlaçları aksatmayın. Özellikle pıhtı önleyici tedaviyi hekiminiz kesmedikçe bırakmayın. Bir ameliyat ya da diş işlemi gerekiyorsa kesme kararını mutlaka kardiyoloğunuzla birlikte alsınlar.
2. Sigarayı bırakın. Bu konuda pazarlık yoktur.
3. Kolesterol hedefinize ulaşın. Kolesterol ilacı stent sonrası dönemin temel taşıdır.
4. Tansiyon ve kan şekerini kontrol altında tutun.
5. Düzenli hareket edin; mümkünse kalp rehabilitasyon programına katılın.
6. Kontrollerinizi aksatmayın ve yeni şikâyetleri erken bildirin.

İlk altı ayın tamamını stent sonrası yaşam yazımızda adım adım ele aldık.

Tıkanma saptanırsa ne yapılır?

Değerlendirme genellikle EKG, kan testleri ve gerektiğinde anjiyografiyle yapılır. Tedavi tabloya göre değişir: ani pıhtıda damarın acilen açılması gerekir. Yeniden daralmada ise balon (özellikle ilaç kaplı balon), yeni bir stent ya da bazı hastalarda bypass seçenekleri değerlendirilir. Karar, darlığın yerine ve yaygınlığına göre verilir.