Genç Yaşta Tansiyon Yüksekliği: Sebep Araştırılmalı mı?

Hipertansiyon genellikle orta ve ileri yaşın sorunu sayılır. Bu yüzden yirmili ya da otuzlu yaşlarındaki bir kişide yüksek tansiyon saptandığında iki yanlış tepki verilir: ya "gençsin, stresten olmuştur" denip geçilir, ya da doğrudan ilaç başlanıp nedeni hiç araştırılmaz.

Doğrusu ikisi de değildir. Genç yaşta saptanan tansiyon yüksekliğinde, altta yatan bir neden bulunma olasılığı ileri yaşa göre belirgin biçimde yüksektir. Bu nedene sekonder hipertansiyon denir ve önemli tarafı şudur: bir kısmı tedavi edilebilir, hatta bazılarında tansiyon tamamen normale döner.

Önce: ölçüm gerçekten doğru mu?

Nedene geçmeden önce elenmesi gereken en sık hata budur.

• Manşon boyu. Kolu kalın olan genç bir kişide standart manşon küçük kalır ve tansiyonu olduğundan yüksek gösterir. Bu, sanılandan çok daha sık yapılan bir hatadır.
• Ölçüm öncesi dinlenilmemesi, konuşmak, bacak bacak üstüne atmak.
• Ölçümden hemen önce kahve, enerji içeceği, sigara veya egzersiz.
• Beyaz önlük etkisi. Genç kişilerde de görülür; ayrıntısı beyaz önlük hipertansiyonu yazımızda.

Bu yüzden tanı tek ölçümle konmaz; ev ölçümleri ve genellikle 24 saatlik tansiyon Holteri istenir.

Birincil mi, ikincil mi?

Birincil (esansiyel) hipertansiyon, belirgin tek bir nedeni olmayan, genetik yatkınlık ve yaşam tarzının birlikte rol oynadığı türdür. Erişkinlerde en sık görülen budur ve genç yaşta da olabilir; özellikle ailede hipertansiyon öyküsü varsa, kilo fazlaysa, tuz tüketimi yüksekse ve hareketsiz bir yaşam varsa.

İkincil (sekonder) hipertansiyon ise belirli bir hastalığa ya da maddeye bağlıdır. Şu durumlarda özellikle araştırılır:

• çok genç yaşta ortaya çıkan hipertansiyon
• başlangıçta çok yüksek değerler
• aniden ortaya çıkan ya da hızla kötüleşen tansiyon
• ilaçlara beklenmedik biçimde direnç gösteren tansiyon
• ailede hipertansiyon öyküsünün olmaması
• kilo fazlası ve diğer risk faktörlerinin bulunmaması
• kan tahlillerinde beklenmedik bulgular, örneğin potasyum düşüklüğü

Genç yaşta hangi nedenler araştırılır?

Böbrek kaynaklı

• Kronik böbrek hastalığı. Genç yaşta hipertansiyonun en sık ikincil nedenlerindendir; idrar tahlili ve böbrek fonksiyonlarıyla taranır.
• Böbrek atardamarında darlık. Genç kadınlarda damar duvarının yapısal bir hastalığına bağlı olabilir.
• Böbrek yapısal hastalıkları, örneğin polikistik böbrek.

Damarsal

• Aort koarktasyonu. Ana atardamarın doğuştan dar olması. Kolda yüksek, bacakta düşük tansiyon tipiktir. Bu yüzden genç hipertansiyonda bacak nabızlarına bakılması ve gerektiğinde bacak tansiyonunun ölçülmesi önemlidir.

Hormonal

• Böbrek üstü bezinden fazla aldosteron salgılanması. Potasyum düşüklüğü ipucu olabilir ancak normal de olabilir.
• Tiroid bezinin fazla ya da az çalışması.
• Kortizol fazlalığı. Kilo dağılımında değişiklik, ciltte çatlaklar eşlik edebilir.
• Böbrek üstü bezinin nadir tümörleri. Ataklar hâlinde çarpıntı, terleme ve baş ağrısıyla gider.

Uyku ile ilgili

• Uyku apnesi. Genç ve kilolu erkeklerde sanılandan sıktır; horlama ve gündüz uykululuk sorgulanmalıdır. Bağlantı ayrı yazımızda.

İlaç ve maddeler

Bu başlık gençlerde özellikle önemlidir ve çoğu zaman sorulmadığı için atlanır:

• düzenli kullanılan iltihap giderici ağrı kesiciler
• burun açıcı spreyler ve soğuk algınlığı ilaçları
• doğum kontrol hapları
• kortizon içeren tedaviler
• zayıflama ürünleri, performans artırıcı takviyeler ve anabolik maddeler
• aşırı enerji içeceği ve kafein
• uyarıcı madde kullanımı
• aşırı alkol; meyan kökü içeren bitkisel ürünler

Bunları hekiminize söylemekten çekinmeyin. Amaç yargılamak değil, gereksiz tetkik ve ömür boyu ilaçtan sizi kurtarmaktır.

Hangi tetkikler yapılır?

1. Ayrıntılı öykü ve muayene. Kullanılan tüm maddeler, aile öyküsü, dört ekstremitede nabız ve tansiyon.
2. Ev ölçümleri ve tansiyon Holteri.
3. Kan tahlilleri. Böbrek fonksiyonları, sodyum, potasyum, kan şekeri, lipid profili, tiroid testleri.
4. İdrar tetkiki. Protein ve kan varlığı böbrek hastalığına işaret edebilir.
5. EKG ve ekokardiyografi. Kalpte kalınlaşma olup olmadığı; koarktasyon açısından da bilgi verir.
6. Böbrek ultrasonu ve gerektiğinde damar görüntülemesi.
7. Hormon testleri, şüphe varsa.
8. Uyku testi, apne şüphesi varsa.
9. Göz dibi muayenesi, hedef organ etkilenmesi açısından.

Tedavi

• İkincil neden bulunursa öncelikle ona yönelik tedavi uygulanır; bazı hastalarda tansiyon tamamen normale döner.
• Yaşam tarzı genç hastada özellikle değerlidir: tuz kısıtlaması, kilo kontrolü, düzenli aerobik hareket, alkolün sınırlanması, sigaranın bırakılması, enerji içeceklerinin kesilmesi.
• İlaç tedavisi gerektiğinde başlanır. Genç bir hastada ilaç seçimi yapılırken gebelik planı, spor durumu ve yan etki profili ayrıca değerlendirilir; bu nedenle kararı hekiminiz verir.

Genç yaşta başlayan hipertansiyonun önemi şudur: damarlar bu basınca çok daha uzun yıllar maruz kalacaktır. Erken ve doğru müdahale, onlarca yıl sonrasını değiştirir.