İnme denince akla ileri yaş gelir. Bu genel olarak doğrudur, ancak inmelerin azımsanmayacak bir bölümü genç ve orta yaşlı erişkinlerde görülür. Üstelik bu grupta sıklığın zamanla arttığına dair veriler vardır.
Genç hastada iki şey farklıdır: nedenler ve tanının konma hızı. İkincisi belki daha da önemli, çünkü genç bir kişide inme çoğu zaman ilk akla gelen tanı olmaz ve değerlendirme gecikir.
Yaş, inmeyi listeden çıkarmaz
Otuzlu yaşlarındaki bir kişide ani konuşma bozukluğu, tek taraflı güçsüzlük ya da yüzde kayma ortaya çıktığında en sık duyulan cümle şudur: "Yorgunluktandır, gençsin."
Bu cümle zaman kaybettirir ve zaman inmede doğrudan beyin dokusudur. Yaşa bakmadan FAST uygulayın ve 112'yi arayın. Tanıma yöntemini FAST kuralı yazımızda anlattık.
Genç yaşta inme nedenleri
1. Arter diseksiyonu
Genç erişkinlerde en sık nedenlerden biridir. Boyundaki damarın iç duvarı yırtılır, katmanlar arasına kan girer ve damar daralır ya da orada pıhtı oluşur.
Tetikleyici çoğu zaman küçük bir olaydır:
- boyna ani ya da zorlayıcı hareket
- boyun manipülasyonu
- spor yaralanması, trafik kazası
- şiddetli öksürük ya da kusma
- bazen belirgin bir neden bulunmaz
Tipik olarak tek taraflı boyun ya da baş ağrısı öne çıkar ve inme belirtileri saatler veya günler sonra ekleniyor olabilir. Genç bir kişide yeni başlayan tek taraflı boyun ağrısı, hafife alınmaması gereken bir bulgudur.
2. Kalpten kaynaklanan pıhtı
- Patent foramen ovale (PFO). Doğumdan sonra kapanması beklenen küçük bir açıklığın açık kalmasıdır ve toplumda oldukça yaygındır. Çoğu kişide hiçbir soruna yol açmaz. Ancak bacak damarında oluşan bir pıhtı bu açıklıktan geçip beyne ulaşabilir. Bu nedenle nedeni bulunamayan genç inmelerinde araştırılır.
- Kalp kapak hastalıkları ve doğumsal kalp hastalıkları.
- Atriyal fibrilasyon. Genç yaşta daha seyrektir ama görülebilir; bağlantıyı AF ve inme riski yazımızda ele aldık.
- Kalp iltihabı ve kalp kası hastalıkları.
3. Pıhtılaşma bozuklukları
- kalıtsal pıhtılaşma eğilimi
- otoimmün hastalıklara bağlı pıhtılaşma bozuklukları
- bazı kan hastalıkları
Ailede genç yaşta pıhtı, inme ya da tekrarlayan düşük öyküsü varsa bu mutlaka bildirilmelidir.
4. İlaç, hormon ve madde kullanımı
- Kombine doğum kontrol hapı, özellikle sigara ve auralı migren ile birlikte. Bu üçlü, genç kadınlarda üzerinde en çok durulan risk birlikteliğidir; ayrıntısı doğum kontrol hapı yazımızda.
- Uyarıcı madde kullanımı.
- Anabolik maddeler ve bazı performans ürünleri.
- Aşırı enerji içeceği tüketimi.
5. Gebelik ve lohusalık dönemi
Gebelikte ve özellikle doğum sonrası ilk haftalarda pıhtılaşma eğilimi artar; preeklampsi de riski yükseltir. Bu dönemi gebelik sonrası takip yazımızda ele aldık.
6. Klasik risk faktörleri, artık daha genç yaşta
Bu madde son yıllarda ağırlığını artırdı. Yüksek tansiyon, diyabet, obezite, yüksek kolesterol ve sigara artık otuzlu yaşlarda da sık görülüyor. Genç inmelerinin bir bölümünün nedeni, "yaşlıların hastalığı" sanılan bu faktörlerin erken başlamasıdır.
Genç yaşta saptanan tansiyon yüksekliğinin neden araştırılması gerektiğini ayrı bir yazıda anlattık.
Tanı süreci neden daha geniş?
İleri yaştaki bir hastada inmenin nedeni çoğu zaman bellidir: damar sertliği, tansiyon, atriyal fibrilasyon. Genç hastada ise neden bulunamama olasılığı daha yüksektir ve bu yüzden inceleme daha kapsamlı yapılır:
- beyin görüntülemesi ve damar görüntülemesi, diseksiyon açısından boyun damarları dâhil
- ekokardiyografi; gerektiğinde yemek borusundan yapılan ileri inceleme
- PFO araştırması, uygun hastalarda
- uzun süreli ritim takibi; aralıklı atriyal fibrilasyon aranır
- pıhtılaşma testleri ve otoimmün taramalar
- kolesterol, kan şekeri ve tansiyon değerlendirmesi
- gerektiğinde madde kullanımı taraması
Tüm bunlara rağmen bir grup hastada net bir neden bulunamaz. Bu, "araştırma başarısız oldu" demek değildir; bu hastalarda da korunma tedavisi planlanır ve takip sürer.
PFO bulundu, kapatılacak mı?
Otomatik olarak hayır. Patent foramen ovale toplumda yaygındır ve çoğu kişide hiçbir soruna yol açmaz. Kapatma kararı yalnızca belirli koşullarda gündeme gelir:
- inmenin başka bir nedeni bulunamamışsa
- hasta genç yaş grubundaysa
- açıklığın yapısı ve geçişin belirginliği uygunsa
Karar nöroloji ve kardiyoloji tarafından birlikte verilir; alternatifi uzun süreli ilaç tedavisidir. Tereddüt ediyorsanız ikinci görüş almak hakkınızdır.
Genç hastada iyileşme
Genç erişkinlerde iyileşme kapasitesi genellikle daha iyidir. Buna karşılık etkileri daha uzun yıllara yayılır: çalışma hayatı, araç kullanımı, çocuk bakımı ve gelecek planları doğrudan etkilenir.
Bu nedenle genç hastada rehabilitasyonun yanı sıra işe dönüş planlaması ve ruhsal destek ayrı bir başlık olarak ele alınmalıdır. Süreci inme sonrası iyileşme yazımızda anlattık.
Acil durum: 112'yi arayın
- yüzde kayma, tek taraflı güçsüzlük veya uyuşma
- konuşmada ani bozulma, söyleneni anlayamama
- ani görme kaybı ya da çift görme
- ani denge kaybı, yürüyememe
- ani başlayan, hayatınızın en şiddetli baş ağrısı
- yeni başlayan tek taraflı boyun veya baş ağrısı, özellikle boyna zorlayıcı bir hareket ya da travma sonrasında ve nörolojik bir belirti eşlik ediyorsa
Yaşınız genç diye beklemeyin.
Sık sorulan sorular
40 yaşındayım, inme geçirebilir miyim?
Evet. İnme genç ve orta yaşlı erişkinlerde de görülür. Nedenleri ileri yaştakinden farklı olabilir ve bu nedenle inceleme daha kapsamlı yapılır.
PFO'm var, inme geçirir miyim?
Patent foramen ovale toplumda yaygındır ve büyük çoğunluğunda hiçbir soruna yol açmaz. Tesadüfen saptanmış bir PFO tek başına tedavi gerektirmez. Kapatma kararı, nedeni bulunamayan bir inme sonrasında ve belirli koşullarda değerlendirilir.
Boynum tutuldu ve başım ağrıyor, diseksiyon olabilir mi?
Boyun ağrısının büyük çoğunluğu kas kaynaklıdır. Ancak ani başlayan, tek taraflı ve alışılmadık bir boyun ya da baş ağrısına uyuşma, güçsüzlük, görme veya konuşma bozukluğu eşlik ediyorsa gecikmeden değerlendirilmelidir.
Doğum kontrol hapı kullanıyorum, bırakmalı mıyım?
Bu yazıya dayanarak bırakmayın. Risk özellikle sigara ve auralı migrenle birleştiğinde anlamlı hâle gelir. Durumunuzu hekiminizle değerlendirin; gerekirse daha uygun bir yönteme geçilir.
Neden bulunamadı, ne yapacağım?
Genç hastaların bir bölümünde kapsamlı incelemeye rağmen net bir neden bulunamaz. Bu durumda da tekrarı önlemeye yönelik tedavi planlanır ve takip sürer. Bazı durumlarda uzun süreli ritim kaydı gibi ek incelemeler daha sonra tekrarlanır.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Genç yaşta inmenin nedeni ancak kapsamlı bir değerlendirmeyle belirlenebilir. Buradaki bilgilere dayanarak ilaç başlamayın, kullandığınız ilacı bırakmayın veya başvurmayı ertelemeyin.
Kaynaklar
- Türk Beyin Damar Hastalıkları Derneği, genç erişkinde inme önerileri
- European Stroke Organisation, servikal arter diseksiyonu kılavuzu
- European Stroke Organisation ve ESC, patent foramen ovale ve inme uzlaşı raporu