Adet düzeni, çoğu kadın için yalnızca üreme sağlığıyla ilgili bir konudur. Oysa düzenli bir adet döngüsü, arka planda hormon, kilo, stres ve şeker düzenlemesinin birlikte iyi çalıştığını gösteren bir işarettir. Bu düzenin uzun süre bozulması, bazen kalp ve damar sağlığını da ilgilendiren bir tablonun ilk görünen yüzü olabilir.
Bu yazı korkutmak için değil, bağlantıyı görünür kılmak için yazıldı. Adet düzensizliğinin değerlendirilmesi kadın hastalıkları hekiminin işidir; burada anlatılan, kalp açısından neden önemsenmesi gerektiğidir.
Bağlantı nasıl kuruluyor?
Adet döngüsünü düzenleyen sistem, vücudun genel dengesine duyarlıdır. Bu dengeyi bozan birçok durum, aynı zamanda damar sağlığını da etkiler. Ortak zeminde şu başlıklar bulunur:
- İnsülin direnci. Şeker düzenlemesinin zorlanması hem yumurtlamayı hem damar sağlığını etkiler. Ayrıntı insülin direnci yazımızda.
- Kilo ve yağ dağılımı. Özellikle bel çevresindeki birikim hormon dengesini de etkiler. Bel çevresi yazımıza bakabilirsiniz.
- Tiroid işlevleri. Hem adet düzenini hem kalp hızını doğrudan etkiler.
- Kronik stres ve uykusuzluk. Hormon salgılanma ritmini bozar, tansiyonu etkiler.
- Aşırı egzersiz ve düşük enerji alımı. Sporcularda ve katı diyet yapanlarda adet kesilmesi görülebilir; bu durumda kemik sağlığı da etkilenir.
- Polikistik over sendromu. Adet düzensizliğinin sık nedenlerindendir ve metabolik risk açısından ayrı bir başlıktır. PKOS ve kalp riski yazımızda anlattık.
Yani adet düzensizliği doğrudan kalbe zarar vermez. Onun altında yatan durum, kalbi de ilgilendirir.
Hangi düzensizlikler değerlendirilmeli?
Her düzensizlik önemli değildir. Hastalık, yolculuk, yoğun stres dönemleri ve geçici kilo değişiklikleri döngüyü bir iki kez etkileyebilir ve bu genellikle kendiliğinden düzelir. Değerlendirilmesi gerekenler ise şunlardır:
- Aylarca süren düzensizlik. Bir iki döngüyle sınırlı kalmayan durumlar.
- Adetlerin tamamen kesilmesi. Gebelik dışı nedenlerle.
- Belirgin biçimde seyrekleşme. Aralarının giderek açılması.
- Aşırı kanama. Kansızlığa yol açabilir; bu doğrudan kalbi de yorar.
- Kilo değişimiyle birlikte olan düzensizlik. Hızlı alım ya da hızlı kayıp.
- Tüylenme, sivilce ve saç dökülmesinin eşlik etmesi.
- Kırklı yaşlardan önce adetlerin kesilmesi. Bu ayrı bir başlıktır; erken menopoz yazımıza bakın.
Aşırı kanama ve kalp
Bu, kalp açısından en somut bağlantıdır ve sıklıkla gözden kaçar. Uzun süren aşırı kanama demir eksikliğine, demir eksikliği de kansızlığa yol açar. Kan azaldığında kalp, aynı oksijeni taşımak için daha hızlı ve daha güçlü çalışır. Sonuç olarak çarpıntı, çabuk yorulma, nefes darlığı ve baş dönmesi ortaya çıkar.
Bu yakınmalar sıklıkla stres ya da yorgunluk sanılır. Oysa basit bir kan sayımıyla ortaya çıkar ve düzeltilebilir. Ayrıntısını demir eksikliği anemisi ve kalp yazımızda anlattık.
Ne yapılmalı?
- Kayıt tutun. Döngü başlangıcı, süresi ve kanama yoğunluğu. Birkaç aylık bir kayıt, hekiminiz için tek bir muayeneden daha değerlidir.
- Kadın hastalıkları hekimine başvurun. Düzensizliğin nedeni orada araştırılır.
- Kan sayımı ve tiroid testlerini isteyin. Bu iki test, hem çarpıntının hem düzensizliğin sık nedenlerini gösterir.
- Şeker ve kolesterol kontrolünüzü yaptırın. Özellikle kilo artışı ya da polikistik over sendromu söz konusuysa.
- Tansiyonunuzu ölçtürün. Genç yaşta yüksek tansiyon sanıldığından sıktır; genç yaşta hipertansiyon yazımıza bakabilirsiniz.
- Bel çevrenizi ölçün. Kilodan bağımsız bilgi verir.
- Uyku ve stres düzeninizi gözden geçirin. Bu iki başlık hem döngüyü hem tansiyonu etkiler. Kadınlarda stres ve kalp yazımız.
- Katı diyetlerden ve aşırı egzersizden kaçının. Adetin kesilmesine yol açan düşük enerji alımı, kemik ve kalp sağlığını birlikte etkiler.
Doğum kontrol yöntemleri
Adet düzensizliği nedeniyle hormon içeren yöntemler sık kullanılır. Bu yöntemlerin bir bölümü pıhtı riskini etkileyebilir; özellikle sigara içen, auralı migreni olan ya da pıhtı öyküsü bulunan kadınlarda seçim dikkatle yapılır.
Bu konuyu doğum kontrol yöntemleri ve pıhtı riski yazımızda ele aldık. Yöntem seçimi kadın hastalıkları hekiminize aittir; kalple ilgili bir öykünüz varsa mutlaka söyleyin.
Hekime söylenmesi gerekenler
Adet düzensizliğine aşağıdakiler eşlik ediyorsa mutlaka belirtin:
- çarpıntı, çabuk yorulma ve nefes darlığı
- baş dönmesi ve göz kararması
- solukluk ve tırnaklarda kırılganlık
- hızlı kilo alımı ya da kaybı
- tüylenme, sivilce ve saç dökülmesi
- ailede erken yaşta kalp hastalığı ya da diyabet öyküsü
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- durdurulamayan aşırı kanamayla birlikte bayılma ya da bayılacak gibi olma
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı veya sıkışma tarzında göğüs ağrısı
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- bir bacakta ani şişlik, ısı artışı ve ağrı
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
Sık sorulan sorular
Bir iki ay adetim gecikti, endişelenmeli miyim?
Hastalık, yoğun stres, yolculuk ve kilo değişiklikleri döngüyü geçici olarak etkileyebilir. Bir iki döngüyle sınırlı kalan ve sonra düzelen durumlar genellikle sorun oluşturmaz. Aylarca süren düzensizlik ise araştırılmalıdır.
Adet düzensizliği doğrudan kalp hastalığı yapar mı?
Hayır. Adet düzensizliğinin kendisi kalp hastalığı yapmaz. Önemli olan, altında yatan durumun aynı zamanda damar sağlığını da etkileyip etkilemediğidir. Bu yüzden hedef, düzensizliği gizlemek değil nedenini bulmaktır.
Polikistik over sendromum var, kalp kontrolü yaptırmalı mıyım?
Bu tanı, metabolik başlıkların düzenli izlenmesini gerektirir: kilo, bel çevresi, tansiyon, şeker ve kolesterol. Bunlar genç yaşta da bakılabilir. Ayrıntıyı PKOS ve kalp riski yazımızda anlattık.
Sporcuyum ve adetim kesildi, bu tehlikeli mi?
Yoğun antrenman ve yetersiz enerji alımı adetin kesilmesine yol açabilir. Bu durum kemik sağlığı ve genel hormon dengesi açısından önemsenmesi gereken bir tablodur ve değerlendirilmelidir. Antrenman yükünüzü ve beslenmenizi hekiminizle birlikte gözden geçirin.
Menopoza mı giriyorum, yoksa başka bir sorun mu var?
Kırklı yaşların ortasından itibaren döngünün düzensizleşmesi menopoz geçiş dönemine bağlı olabilir. Daha erken yaşlarda ise başka nedenler araştırılır. Ayrımı kadın hastalıkları hekiminiz yapar; kayıt tutmanız bu ayrımı kolaylaştırır.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Adet düzensizliğinin nedeni kadın hastalıkları hekimi tarafından araştırılmalıdır. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kardiyovasküler hastalıklarda önleme kılavuzu
- European Society of Cardiology, kadınlarda kardiyovasküler hastalıklar bilimsel bildirisi
- Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği, anormal uterin kanama uzlaşı raporu