Aort Anevrizması Nedir? Sessiz İlerleyen Bir Damar Hastalığı

Aort, kalpten çıkan ve tüm vücuda kan taşıyan ana atardamardır. Duvarı yıllar içinde zayıflayıp normalden geniş bir hâl aldığında buna aort anevrizması denir. Basitçe: sürekli basınç altında çalışan bir borunun duvarının incelip balonlaşması.

Bu hastalığı zorlu kılan şey, büyüme sürecinin neredeyse tamamen sessiz geçmesidir. Pek çok anevrizma, başka bir nedenle çekilen bir ultrason ya da tomografide tesadüfen bulunur. Bu tesadüf çoğu zaman iyi haberdir: sorun, ciddi bir sonuç doğurmadan önce yakalanmış demektir.

Neden sessiz kalıyor?

Aort duvarında ağrı reseptörleri, genişleme yavaş olduğu sürece uyarılmaz. Damar yıllar içinde milimetre milimetre genişler ve vücut bu değişime uyum sağlar. Belirti çoğu zaman ancak anevrizma çevre dokulara baskı yapacak kadar büyüdüğünde ya da acil bir komplikasyon geliştiğinde ortaya çıkar.

Belirti verdiğinde ise anevrizmanın yerine göre değişir:

• Karın aortunda: göbek çevresinde derin bir künt ağrı, sırt ve bel ağrısı, karında nabız gibi atan bir his.
• Göğüs aortunda: göğüs veya sırt ağrısı, ses kısıklığı, yutma güçlüğü, öksürük, nefes darlığı.

Bu belirtilerin hepsi çok daha sık görülen başka nedenlerle de ortaya çıkar. Yani "sırtım ağrıyor, anevrizma mı?" diye düşünmek yerine, risk faktörü taşıyorsanız değerlendirilmek doğru yaklaşımdır.

Risk faktörleri

• Sigara. Aort anevrizması için en güçlü ve en çok değiştirilebilir risk faktörüdür. Hem oluşma hem de büyüme hızını artırır.
• Yüksek tansiyon. Zayıflamış duvara sürekli basınç uygular.
• İleri yaş ve erkek cinsiyet. Karın aortu anevrizması erkeklerde daha sık görülür.
• Aile öyküsü. Birinci derece yakınında anevrizma olanlarda risk belirgin artar. Bu konuyu ailesel kalp riski yazımızda ele aldık.
• Damar sertliği ve yüksek kolesterol.
• Bağ dokusu hastalıkları. Marfan sendromu gibi durumlarda anevrizma daha genç yaşta ve farklı bir seyirle ortaya çıkabilir; bu grupta takip ve eşikler ayrıdır.
• İki yaprakçıklı aort kapağı gibi doğuştan kapak farklılıkları, göğüs aortu genişlemesiyle birlikte görülebilir.

"Aort genişlemesi kaç mm olunca tehlikeli?"

En çok aranan soru bu ve maalesef tek bir sayıyla cevaplanamaz. Yine de mantığı anlatmak mümkün.

Ameliyat kararında kullanılan eşikler vardır; karın aortu için sık anılan sınır 5,5 cm civarındadır. Ancak bu rakam bir kural değil, başlangıç noktasıdır. Karar verilirken şunlar birlikte değerlendirilir:

• Anevrizmanın yeri. Göğüs ve karın aortu için eşikler farklıdır.
• Büyüme hızı. Belirli bir sürede hızlı büyüyen bir anevrizma, aynı çaptaki durağan bir anevrizmadan daha risklidir.
• Cinsiyet ve vücut ölçüsü. Kadınlarda eşik daha düşük tutulabilir.
• Altta yatan hastalık. Bağ dokusu hastalıklarında eşik belirgin biçimde düşüktür.
• Belirti olup olmaması. Anevrizmaya bağlı ağrı, çaptan bağımsız olarak önemli bir bulgudur.
• Hastanın ameliyat riski. Eşlik eden hastalıklar tabloyu değiştirir.

Bu yüzden raporunuzdaki sayıyı internetteki bir tabloyla karşılaştırmak yanıltıcıdır. Sayı, hekiminizin elindeki verilerden yalnızca biri.

Takip nasıl yapılır?

Ameliyat eşiğinin altındaki anevrizmalar ameliyat edilmez, düzenli aralıklarla ölçülür. Amaç büyüme hızını görmektir.

• Karın aortu: genellikle ultrason ile takip edilir; ışın içermez ve tekrarlanabilir.
• Göğüs aortu: ekokardiyografi, bilgisayarlı tomografi veya MR ile takip edilir.

Takip aralığı anevrizmanın çapına ve büyüme hızına göre belirlenir; küçük ve durağan bir anevrizmada aralık uzun, sınıra yaklaşan bir anevrizmada kısa tutulur. Randevunuzu aksatmayın: takibin tek işi zaten zamanı doğru yakalamaktır.

Ameliyat dışında ne yapılabilir?

Takip dönemi "bekleyip hiçbir şey yapmamak" değildir. Bu dönemde yapılanlar, ameliyat gerekip gerekmeyeceğini doğrudan etkileyebilir:

• Sigarayı bırakmak. Anevrizma takibindeki bir kişi için en yüksek getirili tek adım budur.
• Tansiyonu kontrol altında tutmak. Düzenli ölçüm ve hekimin belirlediği tedaviye uyum.
• Kolesterol ve damar sağlığı yönetimi.
• Düzenli ama aşırıya kaçmayan hareket. Yürüyüş gibi aktiviteler genellikle önerilir; çok ağır kaldırma ve ıkınma gerektiren çalışmalar konusunda hekiminize danışın.
• Kabızlıktan kaçınmak gibi ıkınmayı azaltan basit önlemler.

Ameliyat gerektiğinde iki temel yol vardır: açık cerrahi onarım ve damar içinden greft yerleştirme (endovasküler onarım). Hangisinin uygun olduğu anevrizmanın yerine, damar yapısına ve genel sağlık durumunuza bağlıdır; ayrıntısını kalp ve damar cerrahisi yazımızda bulabilirsiniz. Karar aşamasında ikinci görüş almak hakkınızdır.