Kalp krizi ileri yaş hastalığı olarak bilinir ve bu büyük ölçüde doğrudur. Ancak gençlerde de görülür ve son yıllarda dikkat çeken bir başlık hâline gelmiştir. Gençlerde tanı, tam da beklenmediği için gecikir.
Bu yazı korkutmak için değil, hangi durumların değerlendirilmeyi hak ettiğini göstermek için yazıldı.
Gençlerde nedenler neden farklı?
İleri yaşta kalp krizinin nedeni genellikle yıllar içinde gelişen damar sertliğidir. Gençlerde ise tabloya başka mekanizmalar da katılır:
- Erken ve hızlı ilerleyen damar sertliği. Genellikle sigara, ailesel kolesterol yüksekliği ve diyabetle birlikte.
- Damar spazmı. Damarın geçici olarak kasılması. Sigara ve bazı uyarıcı maddelerle tetiklenebilir.
- Damar duvarının kendiliğinden yırtılması. Özellikle genç kadınlarda ve doğum sonrası dönemde bildirilen bir durumdur.
- Pıhtılaşma bozuklukları. Kalıtsal yatkınlıklar.
- Doğuştan damar çıkış anomalileri.
- Uyarıcı madde kullanımı. Kokain ve benzeri maddeler, gençlerde kalp krizinin bilinen nedenlerindendir.
Riski artıran başlıklar
- Sigara. Gençlerde en güçlü tek risk etkenidir. Genç yaşta kalp krizi geçiren hastaların büyük bölümü sigara içiyordur.
- Ailesel kolesterol yüksekliği. Kalıtsaldır ve tedavi edilmezse kırklı yaşlardan önce olay riskini belirgin artırır. Ailede erken kalp hastalığı öyküsü en önemli ipucudur.
- Diyabet ve insülin direnci.
- Yüksek tansiyon. Gençlerde de görülür; genç yaşta hipertansiyon yazımızda ele aldık.
- Obezite ve hareketsizlik.
- Uyarıcı içerikli ürünler. Enerji içecekleri, zayıflama ürünleri, performans artırıcı maddeler ve anabolik steroidler.
- Kronik iltihabi hastalıklar. Bazı romatizmal hastalıklar riski artırır.
- Ağır ve sürekli stres, uyku yoksunluğu.
Sporcularda ani ölüm ayrı bir konu
Genç sporcularda görülen ani ölümlerin nedeni çoğu zaman kalp krizi değildir. Daha sık olarak şunlar bulunur:
- Kalp kasının kalıtsal hastalıkları. Kas duvarının aşırı kalınlaşması gibi.
- Kalbin elektriksel sisteminin kalıtsal bozuklukları.
- Doğuştan damar çıkış anomalileri.
- Geçirilmiş viral enfeksiyon sonrası kalp kası iltihabı. Ayrıntısı miyokardit yazımızda.
- Göğse gelen sert darbe. Nadir ama bilinen bir mekanizma.
Bu nedenle sporcu taraması kalp krizi taraması değildir; kalıtsal ve yapısal sorunları yakalamaya yöneliktir. Ailede genç yaşta ani ölüm ya da açıklanamayan bayılma öyküsü varsa bunu mutlaka hekiminize söyleyin.
Gençlerde neye dikkat edilmeli?
- Sigarayı hiç başlatmamak ya da bırakmak.
- Aile öyküsünü bilmek. Anne, baba ve kardeşlerde erken yaşta kalp hastalığı olup olmadığını öğrenin.
- Kolesterolü bir kez baktırmak. Aile öyküsü varsa erken yaşta bakılması önerilir.
- Tansiyonu yılda bir ölçtürmek.
- Uyarıcı içerikli ürünlerden uzak durmak.
- Efor sırasında bayılma, göğüs ağrısı ve alışılmadık nefes darlığını ciddiye almak. Bunlar "kondisyonsuzluk" diye geçiştirilmemelidir.
- Yeni bir spor programına başlamadan önce değerlendirme yaptırmak, özellikle aile öyküsü olanlarda.
"Bu yaşta olmaz" cümlesi
Genç bir kişide göğüs ağrısı çoğu zaman kalp dışı bir nedene bağlıdır ve bu doğru bir değerlendirmedir. Ancak ihtimalin düşük olması, dışlanmış olması demek değildir.
Şikâyetiniz eforla ilişkiliyse, dinlenmekle geçiyorsa, tekrarlıyorsa ya da bayılma eşlik ediyorsa değerlendirilmeyi hak eder. Yaşınız nedeniyle şikâyetiniz ciddiye alınmadığını düşünüyorsanız ısrar etmek hakkınızdır.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa yaşınıza bakmayın, hemen 112'yi arayın:
- göğsün ortasında baskı, sıkışma ya da ağırlık hissi
- ağrının kola, çeneye, boyna ya da sırta yayılması
- soğuk terleme ile birlikte bulantı ve ani halsizlik
- efor sırasında bayılma
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- ani başlayan hızlı ve düzensiz çarpıntı
Sık sorulan sorular
Otuzlu yaşlarda kalp krizi olur mu?
Nadir olmakla birlikte olur. Sigara, ailesel kolesterol yüksekliği, diyabet ve uyarıcı madde kullanımı bu yaş grubunda en sık altta yatan nedenlerdir. Belirtiniz varsa yaşınıza bakarak göz ardı etmeyin.
Spor yapmak riskli mi?
Düzenli egzersiz kalp riskini belirgin biçimde azaltır. Riskli olan, altta yatan bir kalp hastalığı varken yoğun ve ani efor yapmaktır. Bu nedenle aile öyküsü ya da şikâyeti olanların önce değerlendirilmesi önerilir.
Kolesterolüm yüksek ama gencim, ilaç şart mı?
Ailesel kolesterol yüksekliği düşünülüyorsa erken tedavi kalp krizini yıllarca geciktirebilir. Karar, değerin düzeyine, aile öyküsüne ve diğer risk etkenlerine göre verilir. Ayrıntısı kolesterol tahlili yazımızda.
Enerji içeceği gerçekten zararlı mı?
Yüksek miktarda kafein ve diğer uyarıcı maddeler içerirler. Özellikle yoğun egzersiz sırasında ve alkolle birlikte kullanıldığında ritim bozukluğu ve tansiyon yükselmesi bildirilmiştir. Kalp sorunu olanlarda kaçınılması önerilir.
Ailemde genç yaşta ani ölüm var, ne yapmalıyım?
Bu bilgi çok değerlidir ve mutlaka hekiminize söylenmelidir. Kalıtsal kalp hastalıkları açısından değerlendirme ve gerektiğinde aile taraması yapılabilir. Ayrıntısı ailesel kalp riski yazımızda.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Spora başlamadan önce değerlendirme gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir. Belirtilerinizi yaşınıza bakarak göz ardı etmeyin.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut koroner sendromlar kılavuzu
- European Society of Cardiology, spor kardiyolojisi ve egzersiz kılavuzu
- European Society of Cardiology, ventriküler aritmiler ve ani kardiyak ölüm kılavuzu