Çocuklarda Kolesterol Taraması Gerekli mi?

Kolesterol, yetişkinlerin konusu gibi görünür. Oysa damar duvarındaki değişiklikler çocukluk ve ergenlik döneminde başlar. Bir grup çocukta ise kolesterol doğuştan yüksektir ve bu, erken fark edilirse yıllar öncesinden korunma sağlar.

Bu yazı, çocuklarda kolesterolün ne zaman ve neden bakıldığını anlatır. Karar çocuk hekiminize aittir; burada bilinçli olarak yaş aralığı ve sınır değer verilmemiştir.

Neden çocuklukta bakılıyor?

İki gerekçe vardır ve ikisi de kalıtsal kolesterol yüksekliğiyle ilgilidir:

• Ailesel hiperkolesterolemi çocuklukta da vardır. Doğuştan başlar ve yaşam boyu sürer; ilgili yazımız.
• Aile öyküsü her zaman bilinmez. Yalnızca aile öyküsüne bakılarak tarama yapıldığında bu çocukların önemli bir bölümü gözden kaçar. Çünkü ailedeki yetişkinler de tanı almamış olabilir.

Erken tanının anlamı şudur: damarlar, yüksek LDL'ye yıllarca maruz kalmadan koruma altına alınır. Riskin belirleyicisi yalnızca kolesterolün miktarı değil, ne kadar süre yüksek kaldığıdır.

Kimlerde öncelikle bakılmalı?

• Anne ya da babada ailesel hiperkolesterolemi tanısı varsa. Bu durumda tarama tartışmasızdır.
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü varsa. Anne, baba, dede, nine, amca, teyze düzeyinde.
• Ailede çok yüksek kolesterol öyküsü varsa.
• Çocukta obezite varsa.
• Çocukta diyabet ya da yüksek tansiyon varsa.
• Kolesterolü etkileyen başka bir hastalık ya da tedavi varsa. Böbrek hastalığı, tiroid sorunları, bazı ilaçlar ve kanser tedavisi sonrası dönem.

Aile öyküsünü toplamak için pratik bir yöntem: kim, kaç yaşında, ne olmuş. Bu üç bilgiyi yazın ve çocuğunuzun kontrolüne götürün. Ailesel kalp riski yazımıza bakabilirsiniz.

Yüksek çıkarsa ne olur?

Panik gerektiren bir durum değildir ve süreç adım adım ilerler:

• Test tekrarlanır. Tek bir yüksek sonuçla tanı konmaz.
• İkincil nedenler araştırılır. Tiroid, böbrek, karaciğer ve kullanılan ilaçlar.
• Aile taranır. Çocukta saptanan yükseklik, sıklıkla ebeveynlerden birinde de tanı konmasını sağlar. Bu, ailenin tamamı için değerli bir bilgidir.
• Beslenme ve hareket düzeni ele alınır. Bu, her durumda ilk basamaktır.
• Gerekirse ilaç tedavisi gündeme gelir. Çocuklarda ilaç kararı seçilmiş durumlarda ve uzman değerlendirmesiyle verilir. Bu yazıda ilaç adı ve doz verilmemiştir.

Ailece yapılabilecekler

Burada en önemli ilke şudur: çocuğa diyet uygulanmaz, ailenin düzeni değişir. Çocuğu ayrı bir beslenme rejimine sokmak hem uygulanamaz hem de yeme davranışıyla ilgili sorunlara yol açabilir.

• Şekerli içecekleri evden çıkarın. Tek başına en etkili adımdır; şeker ve kalp yazımız.
• Sebze ve meyveyi görünür yerde bulundurun.
• Tam tahılı tercih edin.
• Hazır ve paketli atıştırmalıkları azaltın.
• Balığı haftalık düzene katın.
• Ekran süresini sınırlayın.
• Günlük hareketi artırın. Oyun, yürüyüş, bisiklet; spor kulübü şart değil.
• Uyku düzenini koruyun.
• Evde sigara içilmesin. Pasif içicilik damar sağlığını etkiler; bırakma yazımız.
• Kilo konusunu çocuğun yanında konuşurken dikkatli olun. Hedef, kilo değil alışkanlık olmalıdır.

Genel çerçeve için kalp dostu beslenme yazımıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan bir endişe

Aileler sıklıkla şunu sorar: "Çocuğuma kolesterol testi yaptırmak onu gereksiz yere kaygıya sokmaz mı?"

Bu endişe anlaşılırdır. Ancak testin kendisi basittir ve çocuk için bir yük oluşturmaz. Asıl yük, kalıtsal bir yüksekliğin yıllarca fark edilmemesidir. Sonuç normal çıkarsa konu kapanır; yüksek çıkarsa elde çok erken bir bilgi olur.