Göğüste sıkışma, çarpıntı, nefes darlığı, terleme ve "ölecekmiş gibi" hissetmek. Bu belirtiler hem panik atakta hem kalp krizinde görülebilir. Bu yüzden acil servislere başvuran göğüs ağrılı hastaların önemli bir bölümünde neden kaygıdır; ama bir bölümünde gerçek bir kalp olayıdır.
Bu yazı, iki tablo arasındaki farkları anlatır. Ancak açık olmak gerekir: şüphe varsa ayrımı evde yapmaya çalışmayın, 112'yi arayın. Yanlış alarm, kaçırılmış bir kalp krizinden her zaman iyidir.
Panik atak nedir?
Panik atak, gerçek bir tehlike olmadan vücudun alarm sisteminin aniden devreye girmesidir. Stres hormonları yükselir; kalp hızlanır, nefes sıklaşır, kaslar gerilir. Bu yanıt tehlikeli değildir, ancak son derece korkutucudur.
Tipik özellikleri:
- ani başlar ve genellikle on dakika içinde en yüksek noktaya ulaşır
- çoğunlukla yirmi otuz dakika içinde geçer
- yoğun korku, kontrolü kaybetme ya da ölüm korkusu
- çarpıntı, titreme, terleme
- nefes alamama ya da boğulma hissi
- el ve ağız çevresinde karıncalanma
- baş dönmesi, gerçek dışılık hissi
- istirahatte de gelebilir, uykudan uyandırabilir
Kalp krizini düşündüren özellikler
- Baskı, sıkışma ya da ağırlık tarzında göğüs ağrısı. Batma değil, "üstüme bir şey oturmuş gibi".
- Kola, çeneye, boyna, sırta ya da omuza yayılım.
- Eforla başlaması ya da artması.
- Birkaç dakikadan uzun sürmesi ve dinlenmeyle geçmemesi.
- Soğuk terleme, bulantı, solukluk.
- Risk başlıkları. İleri yaş, sigara, diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, aile öyküsü.
- Daha önce kalp hastalığı, stent ya da bypass.
- Her zamanki panik atağınızdan farklı olması.
Kadınlarda ve diyabetlilerde kalp krizi belirtileri daha az tipik olabilir; kadınlarda göğüs ağrısı yazımıza bakabilirsiniz.
Karşılaştırma
- Başlangıç. Panik atak çoğu zaman ani ve tetikleyiciyle ilişkili; kalp krizi eforla ya da istirahatte, bazen yavaş yavaş.
- Ağrının niteliği. Panikte sıklıkla batma, keskin ya da yaygın; kalp krizinde baskı ve sıkışma.
- Süre. Panik atak genellikle dakikalar içinde zirve yapıp geçer; kalp krizinde ağrı sürer ya da artar.
- Karıncalanma. Panikte her iki elde ve ağız çevresinde sık; kalp krizinde daha çok kola yayılan ağırlık.
- Yaş ve risk. Panik atak genç yaşta daha sık; kalp krizi risk başlıkları olanlarda.
Önemli uyarı: bu karşılaştırma bir fikir verir, tanı koydurmaz. İki tablo bir arada da olabilir: kalp krizi geçiren birinde yoğun panik de görülür.
Panik atak sırasında ne yapılabilir?
Daha önce panik atak tanısı almış ve kalbi değerlendirilmiş biri için:
- Yavaş nefes alın. Burundan dörde kadar sayarak alın, kısa bir süre tutun, ağızdan altıya kadar sayarak verin. Veriş, alıştan uzun olsun.
- Güvenli bir yere oturun.
- Belirtilerin geçici olduğunu hatırlayın. Panik atak zirve yapar ve geçer.
- Çevrenize odaklanın. Gördüğünüz beş şeyi, duyduğunuz üç sesi sayın.
- Kese kâğıdına nefes almayın. Artık önerilmez; bazı durumlarda zararlı olabilir.
Ancak belirtiler her zamankinden farklıysa, uzun sürüyorsa ya da kalp krizini düşündüren özellikler varsa, bu adımlarla vakit kaybetmeyin; 112'yi arayın.
Uzun vadede
- Kalbinizin bir kez düzgün değerlendirilmesini sağlayın. Bu, sonraki ataklarda kendinize güvenmenizi kolaylaştırır.
- Panik bozukluğu tedavi edilebilir. Bilişsel davranışçı terapi ve gerekirse ilaç tedavisi etkilidir.
- Kafein, alkol ve uyarıcıları azaltın. Kafein yazımız.
- Düzenli egzersiz ve uyku.
- Kaygı sürekli kalbe odaklanıyorsa kalp korkusu yazımıza bakın.
Hekime başvurun
- ilk kez yaşanan panik benzeri atak
- eforla gelen göğüs ağrısı ya da nefes darlığı
- sık tekrarlayan ve günlük hayatı etkileyen ataklar
- ataklara bayılma eşlik etmesi
- risk başlıklarınız varken yeni göğüs yakınmaları
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa panik atak olduğundan emin olsanız bile 112'yi arayın:
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı ya da sıkışma tarzında göğüs ağrısı
- kola, çeneye, boyna ya da sırta yayılan ağrı
- göğüs ağrısıyla birlikte soğuk terleme, bulantı ya da bayılma hissi
- her zamanki ataklarınızdan farklı belirtiler
- bayılma
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
Kendi aracınızla hastaneye gitmeyin. Acilde "yine panik atak" diye düşünülmesinden çekinmeyin; değerlendirilmek hakkınızdır.
Sık sorulan sorular
Panik atak kalp krizine yol açar mı?
Sağlıklı bir kalpte panik atak kalp krizine yol açmaz. Belirtiler korkutucudur ama kalbe kalıcı zarar vermez. Ancak bilinen kalp hastalığı olan birinde yoğun stres, bir olayı tetikleyebilir; bu yüzden bu grupta daha dikkatli olunmalıdır.
Acile gidip "panik atak" denilince utanıyorum.
Utanmanız için hiçbir neden yok. Göğüs ağrısında değerlendirilmek doğru bir davranıştır; bir kalp krizini kaçırmaktansa bir panik atağı değerlendirmek her zaman daha iyidir. Hekimler bu ayrımın evde yapılamayacağını bilir.
EKG'm normal çıktı, kesin panik atak mı?
Tek bir normal EKG, kalp krizini her zaman dışlamaz; bazen tekrar EKG ve kan testleri gerekir. Acil serviste bu süreç tamamlanır. Karar tüm değerlendirmenin sonunda verilir.
Genç yaşta kalp krizi olur mu?
Daha seyrektir, ancak olabilir; özellikle sigara, ailesel kolesterol yüksekliği ve uyarıcı madde kullanımında. Genç yaş, belirtileri göz ardı etmek için bir gerekçe değildir; genç yaşta kalp krizi yazımız.
Panik atak tedavisi kalbimi etkiler mi?
Kullanılan tedavilerin çoğu kalp açısından güvenlidir. Bilinen bir kalp hastalığınız varsa ilaç seçimi buna göre yapılır. Seçimi hekiminiz ve ruh sağlığı uzmanınız birlikte yapar.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Göğüs ağrısının nedeni muayene ve tetkiklerle belirlenir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, akut koroner sendromlar kılavuzu
- European Society of Cardiology, kardiyovasküler hastalıklarda ruh sağlığı bilimsel bildirisi
- Türkiye Psikiyatri Derneği, panik bozukluğu tedavi kılavuzu