Göğüs ağrısı denince akla, filmlerde görülen o klasik sahne gelir: göğsünü tutup çöken bir insan. Bu görüntü doğrudur, ancak eksiktir. Kadınlarda kalp kaynaklı yakınmalar sıklıkla daha sessiz, daha yaygın ve daha kolay göz ardı edilen biçimlerde ortaya çıkar.
Bu yazı, farkın nereden geldiğini ve bunun pratikte ne anlama geldiğini anlatır. Amaç kaygı yaratmak değil, gecikmeyi azaltmaktır.
Fark nereden geliyor?
- Damar yapısı. Kadınlarda kalbi besleyen damarlar genellikle daha incedir ve küçük damar hastalığı daha sık görülür. Bu, ağrının niteliğini değiştirir.
- Daralmanın biçimi. Erkeklerde tek bir noktada belirgin daralma daha sıkken, kadınlarda damar boyunca yaygın ve daha diffüz bir tutulum görülebilir.
- Yaş. Kadınlarda kalp hastalığı genellikle daha ileri yaşta ortaya çıkar; bu da yakınmaların yaşlılığa ya da başka hastalıklara bağlanmasına yol açar.
- Eşlik eden durumlar. Diyabet, kansızlık ve tiroid hastalıkları tabloyu değiştirir.
- Beklenti. Hem hastanın hem çevresinin "kalp krizi erkeklerde olur" varsayımı, başvuruyu geciktiren en güçlü etkendir.
Kadınlarda daha sık bildirilen belirtiler
- Göğüste ağrıdan çok baskı, dolgunluk ya da yanma hissi. Hastalar sıklıkla "ağrı değil, bir rahatsızlık" diye tarif eder.
- Sırt, çene, boyun, omuz ve kollarda rahatsızlık. Göğüs hiç ağrımadan yalnızca bu bölgelerde hissedilebilir.
- Nefes darlığı. Bazı kadınlarda tek belirti budur.
- Açıklanamayan aşırı yorgunluk. Günler öncesinden başlayabilir ve genellikle strese bağlanır.
- Bulantı, kusma ve hazımsızlık hissi. Sıklıkla mide sorunu sanılır.
- Soğuk terleme.
- Baş dönmesi ve bayılacak gibi olma.
- Kaygı ve huzursuzluk hissi. Bazı hastalar bunu "bir şeyler olacak" duygusu olarak tarif eder.
Bu belirtilere sıklıkla "atipik" denir. Bu adlandırma yanıltıcıdır: kadınlar için bunlar tipik olabilir. Ayrıntısını kadınlarda kalp krizi belirtileri yazımızda ele aldık.
Göğüs ağrısının kalp dışı nedenleri
Her göğüs ağrısı kalpten kaynaklanmaz. Sık görülen diğer nedenler şunlardır:
- Kas ve kaburga kaynaklı ağrı. Elle bastırınca artması tipiktir.
- Reflü ve mide kaynaklı yakınmalar. Yemekle ve yatış pozisyonuyla ilişkilidir.
- Akciğer ve zar kaynaklı ağrılar. Derin nefes almakla belirgin artar.
- Kaygı ve panik atak. Sık görülür, ancak bu tanı ancak kalp dışlandıktan sonra konur.
- Safra kesesi sorunları. Sağ üst karın ve sırta yayılabilir.
- Zona. Ağrı, döküntüden günler önce başlayabilir.
Geniş bir liste için göğüs ağrısı nedenleri yazımıza bakabilirsiniz. Ancak bu ayrımı evde yapmaya çalışmayın.
Normal anjiyo ama devam eden ağrı
Kadınlarda sık karşılaşılan bir durum vardır: yakınmalar sürer, anjiyografi yapılır ve damarlar açık bulunur. Bu noktada hastaya sıklıkla "bir şeyin yok" denir ve ağrı strese bağlanır.
Oysa damarların açık olması, yakınmanın gerçek olmadığı anlamına gelmez. Bu tablonun bilinen nedenleri vardır:
- Mikrovasküler anjina. Büyük damarlar açıkken küçük damarların yeterli kan göndermemesi. Ayrı bir yazıda anlattık.
- Damar spazmı. Damarın geçici olarak kasılması.
- Kansızlık ve tiroid sorunları. Kalbi zorlayarak benzer yakınma yaratabilir.
Yakınmanız sürüyorsa "normal çıktı" cümlesiyle yetinmeyin; hangi ihtimallerin değerlendirildiğini sorun. Tahlilim normal ama şikâyetim sürüyor yazımız bu konuya ayrılmıştır.
Acile giderken ne söylemeli?
Anlatım biçiminiz, değerlendirmenin hızını doğrudan etkiler. Şu beş bilgiyi ilk cümlelerde verin:
- Ne zaman başladı ve o sırada ne yapıyordunuz.
- Nasıl bir his. Baskı, sıkışma, yanma, dolgunluk.
- Nereye yayılıyor. Kol, çene, boyun, sırt, omuz.
- Yanında ne var. Terleme, bulantı, nefes darlığı, baş dönmesi.
- Hastalıklarınız ve ilaçlarınız. Diyabet, tansiyon, gebelik öyküsü, menopoz durumu.
Yakınmanızı küçültmeyin. "Herhalde bir şeyim yok" demek yerine ne hissettiğinizi olduğu gibi anlatın. Gebelik ya da yeni doğum yapmış olmak, preeklampsi öyküsü ve erken menopoz da söylenmesi gereken bilgilerdir.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı veya sıkışma tarzında göğüs rahatsızlığı
- çeneye, boyna, omuza, kola ya da sırta yayılan rahatsızlık
- soğuk terleme, bulantı ya da bayılma hissiyle birlikte olan yakınma
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- açıklanamayan, ani ve yoğun bitkinlik
- bayılma
Kendi aracınızla hastaneye gitmeyin ve yalnızsanız kapıyı açık bırakın. Ambulansı beklerken oturun ya da uzanın.
Sık sorulan sorular
Göğsüm ağrımıyor, sadece çenem ve sırtım. Yine de kalp olabilir mi?
Evet. Kadınlarda kalp kaynaklı yakınma, göğüs hiç ağrımadan yalnızca çene, boyun, omuz, kol ya da sırtta hissedilebilir. Özellikle eforla artıp dinlenmeyle geçiyorsa ya da terleme ve bulantı eşlik ediyorsa değerlendirilmelidir.
Panik atak mı, kalp mi?
İkisi de gerçek belirti verir ve evde ayırt edilmesi güvenli değildir. Daha önce panik atak tanısı almış olsanız bile, yakınma her zamankinden farklıysa, daha uzun sürüyorsa ya da terleme, bulantı ve yayılan ağrı eşlik ediyorsa acile başvurun.
Ağrı elle bastırınca artıyor, kalp değildir diyebilir miyim?
Elle bastırınca artan ağrı çoğu zaman kas ve kaburga kaynaklıdır ve bu iyi bir işarettir. Ancak tek başına yeterli bir ölçüt değildir. Yakınmanıza terleme, bulantı, nefes darlığı ya da yayılan ağrı eşlik ediyorsa bu ölçütü kullanmayın.
Kadınlarda kalp krizi neden geç fark ediliyor?
Üç neden bir arada rol oynar: belirtiler daha az keskin olabilir, kadınlar yakınmalarını yorgunluk ya da strese bağlayıp geç başvurur ve ortamda "kalp krizi erkek hastalığı" varsayımı vardır. Bu üçünü bilmek, gecikmeyi azaltmanın en pratik yoludur.
Yaşım genç, yine de kalp olabilir mi?
Daha seyrek görülür, ancak olabilir. Genç kadınlarda damar duvarının kendiliğinden ayrılması gibi farklı mekanizmalar söz konusudur; SCAD yazımıza bakabilirsiniz. Yaş, belirtiyi göz ardı etme gerekçesi değildir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Göğüs ağrısının nedeni muayene ve tetkiklerle belirlenir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kronik koroner sendromlar kılavuzu
- European Society of Cardiology, kadınlarda kardiyovasküler hastalıklar bilimsel bildirisi
- Türk Kardiyoloji Derneği, göğüs ağrısı değerlendirme uzlaşı raporu