Kalp krizi denince akla genellikle yıllar içinde daralmış, plakla dolmuş damarlar gelir. Oysa genç ve görünürde sağlıklı bir kadında kalp krizi, bambaşka bir nedenle olabilir: kendiliğinden koroner arter diseksiyonu, kısaca SCAD.
Bu tabloda damar duvarı kendiliğinden katmanlarına ayrılır. Ayrılan katmanlar arasında biriken kan, damarın içini dışarıdan bastırarak daraltır ya da tıkar. Sonuç, klasik kalp krizinin aynısıdır; ancak nedeni ve tedavisi farklıdır.
Kimlerde görülür?
- Ağırlıklı olarak kadınlarda. Bildirilen olguların büyük çoğunluğu kadındır.
- Genç ve orta yaşta. Klasik kalp krizinden belirgin biçimde daha erken yaşlarda görülür.
- Bilinen kalp risk başlığı olmayan kişilerde. Sigara içmeyen, kolesterolü normal, tansiyonu iyi olan kadınlarda da görülebilir. Tanının gecikmesinin başlıca nedeni budur.
- Gebelik çevresinde. Gebeliğin son döneminde ve özellikle doğumdan sonraki haftalarda görülme olasılığı artar.
İlişkilendirilen durumlar
- Fibromusküler displazi. Damar duvarını etkileyen bir yapı farklılığıdır ve SCAD ile birlikte sık bildirilir. Bu nedenle tanı sonrası diğer damarlar da taranabilir.
- Gebelik ve doğum sonrası dönem. Hormonal ve dolaşımsal değişikliklerin damar duvarını etkilediği düşünülür.
- Yoğun bedensel zorlanma. Ağır kaldırma, çok yoğun egzersiz, şiddetli öksürük ya da kusma nöbetleri.
- Yoğun duygusal stres.
- Bazı bağ dokusu hastalıkları.
- Bazı hormonal tedaviler.
Bu maddelerin hiçbiri tek başına neden sayılmaz. Birçok hastada belirgin bir tetikleyici bulunamaz.
Belirtiler
Belirtiler kalp krizinin belirtileridir ve ani başlar:
- göğüste baskı, sıkışma ya da yanma tarzında ağrı
- kola, çeneye, boyna, sırta ya da omuzlara yayılan rahatsızlık
- nefes darlığı
- soğuk terleme
- bulantı ve kusma
- baş dönmesi ya da bayılma
- açıklanamayan yoğun bir bitkinlik
En büyük tehlike, hastanın da çevresinin de "bu yaşta olmaz" diye düşünmesidir. Kadınlarda kalp krizi belirtilerinin nasıl farklı görünebileceğini kadınlarda kalp krizi yazımızda anlattık.
Tanı ve tedavi neden farklı?
Tanı anjiyografi ile konur; bazı durumlarda damarın içini gösteren ek görüntüleme yöntemleri kullanılır. Anjiyografi rehberimize bakabilirsiniz.
Tedavideki en önemli fark şudur: klasik kalp krizinin aksine, bu tabloda çoğu hastada stent takılmaz. Ayrılan damar duvarı zamanla kendiliğinden iyileşme eğilimindedir ve girişim bazı durumlarda ayrılmayı ilerletebilir.
Bu nedenle birçok hastada seçilen yol, ilaçlarla takip ve gözlemdir. Girişim ya da ameliyat, hastanın durumu ağırsa veya damar yeterince kan geçirmiyorsa gündeme gelir. Kararı işlemi yapan ekip verir.
Sonrasında ne olur?
- Damar duvarı genellikle haftalar içinde iyileşir. Kontrol görüntülemesi gerekip gerekmediğini ekibiniz belirler.
- İlaçlar hekim kararıyla sürdürülür. Kendi başınıza kesmeyin.
- Kardiyak rehabilitasyon önerilir. Ancak programın bu tabloya göre uyarlanması gerekir; ağır kaldırma ve zorlayıcı egzersizlerden kaçınılır.
- Diğer damarların taranması gündeme gelebilir. Özellikle fibromusküler displazi düşünülüyorsa.
- Tekrarlama olasılığı vardır. Bu nedenle belirtiler yeniden ortaya çıkarsa beklemeden 112 aranmalıdır.
- Ruhsal destek önemlidir. Genç yaşta ve beklenmedik biçimde yaşanan bu olay, kaygı ve korku bırakabilir. Bu, tedavinin bir parçası olarak ele alınmalıdır.
Gebelik ve gelecek planları
SCAD geçirmiş bir kadında yeni bir gebelik dikkatle değerlendirilir; bu, gebeliğin kesinlikle imkânsız olduğu anlamına gelmez, ancak kararın kardiyoloji ve kadın doğum hekimleri tarafından birlikte verilmesi gerekir.
Bu görüşmeyi gebe kalmadan önce yapın. Ayrıntısını kalp hastası kadınlarda gebelik planlaması yazımızda ele aldık.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa yaşınıza bakmadan hemen 112'yi arayın:
- birkaç dakikadan uzun süren, baskı veya sıkışma tarzında göğüs ağrısı
- kola, çeneye, boyna, sırta ya da omuzlara yayılan ağrı
- göğüs ağrısıyla birlikte soğuk terleme, bulantı veya bayılma hissi
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- açıklanamayan, ani ve yoğun bitkinlik
- bayılma
Kendi aracınızla hastaneye gitmeyin. Daha önce SCAD geçirdiyseniz bunu ambulans ekibine ve acil hekimine ilk cümlede söyleyin.
Sık sorulan sorular
Kolesterolüm normal, sigara da içmiyorum. Nasıl kalp krizi geçirdim?
Bu tabloda mekanizma farklıdır: damar yıllar içinde daralmamış, duvarı kendiliğinden katmanlarına ayrılmıştır. Bu nedenle klasik risk başlıkları olmayan kişilerde de görülebilir. Kendinizi suçlamanız için bir neden yoktur.
Neden bana stent takılmadı?
Bu tabloda damar duvarı zamanla kendiliğinden iyileşme eğilimindedir ve girişim bazı durumlarda ayrılmayı ilerletebilir. Bu nedenle birçok hastada ilaçla takip tercih edilir. Stent ya da ameliyat, durum ağırsa gündeme gelir. Kararın gerekçesini işlemi yapan ekibinize sorabilirsiniz.
Spor yapabilir miyim?
Hareketsiz kalmanız istenmez, ancak program bu tabloya göre uyarlanır. Genellikle ağır kaldırma, ıkınma gerektiren hareketler ve çok yüksek şiddetli antrenmanlardan kaçınılması önerilir. Sınırlarınızı kardiyak rehabilitasyon ekibinizle birlikte belirleyin.
Tekrarlar mı?
Tekrarlama olasılığı vardır. Bu yüzden benzer belirtiler ortaya çıktığında beklemeden 112 aranmalı ve önceki tanı mutlaka belirtilmelidir. Kontrollerinizi ve ilaçlarınızı aksatmayın.
Ailemde de görülür mü?
Çoğu olgu tek başınadır. Ancak bazı bağ dokusu hastalıkları ve damar duvarını etkileyen durumlar ailesel olabilir. Ailenizde genç yaşta kalp krizi, ani ölüm ya da damar yırtılması öyküsü varsa bunu mutlaka söyleyin; ailesel kalp riski yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, kendiliğinden koroner arter diseksiyonu uzman görüş bildirisi
- European Society of Cardiology, akut koroner sendromlar kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, akut koroner sendrom uzlaşı raporu