Magnezyum, kalp kasının kasılıp gevşemesinde ve elektriksel dengenin korunmasında görev alır. Düzeyi düştüğünde ritim bozuklukları kolaylaşabilir. Bu nedenle çarpıntı şikâyeti olan pek çok kişi kendi kendine magnezyum kullanmaya başlar.
Bu yazıda hangi durumda gerçekten anlamlı olduğunu ve nerede beklentinin abartıldığını anlatıyoruz.
Kalple bağlantısı
Magnezyum, hücre içine ve dışına potasyum ile kalsiyum geçişini düzenleyen sistemlerin çalışmasında rol alır. Düşük magnezyum:
- hücre içindeki potasyumun korunmasını zorlaştırır
- kalp hücrelerinin uyarılabilirliğini artırır
- ekstra atımların ve bazı ritim bozukluklarının ortaya çıkmasını kolaylaştırır
- bazı ciddi ritim bozukluklarında tedavinin bir parçası olarak damardan verilir
Önemli bir ayrıntı: düşük magnezyum genellikle yalnız gelmez. Sıklıkla düşük potasyum ile birliktedir ve yalnızca potasyumu düzeltmek yeterli olmaz; magnezyum düzeltilmeden potasyum normale gelmez.
Eksiklik kimde görülür?
- İdrar söktürücü kullananlar. Kalp ve tansiyon tedavisinde sık kullanılırlar ve magnezyum kaybını artırırlar.
- Uzun süreli mide koruyucu kullananlar.
- Uzun süren ishal ve kusma.
- Kontrolsüz diyabet.
- Kronik alkol kullanımı.
- Emilim bozukluğu yapan bağırsak hastalıkları.
- Bazı böbrek hastalıkları.
- İleri yaş ve yetersiz beslenme.
Belirtiler
- kas krampları, özellikle baldırda
- göz kapağı seğirmesi
- halsizlik, yorgunluk
- çarpıntı ve ekstra atım hissi
- uyku sorunları ve huzursuzluk
- ağır eksiklikte bulantı ve nöbet
Bu belirtiler özgül değildir; hepsi başka nedenlerle de olabilir. Bu yüzden magnezyum eksikliği, belirtiye bakılarak değil, gerekli durumlarda kan testiyle değerlendirilir.
Kan testinin sınırı
Kanda ölçülen magnezyum, vücuttaki toplam magnezyumun küçük bir bölümünü yansıtır; büyük kısmı kemikte ve hücre içindedir. Bu nedenle kan değeri normal çıkarken hücre düzeyinde eksiklik bulunabilir.
Yine de bu, "test normal ama ben yine de takviye alayım" demek için yeterli gerekçe değildir. Karar, risk etkenleriniz ve şikâyetlerinizle birlikte hekiminiz tarafından verilir.
Besin kaynakları
- koyu yeşil yapraklı sebzeler: ıspanak, pazı, semizotu
- kabak çekirdeği, ayçekirdeği, susam
- badem, ceviz, fındık
- baklagiller: mercimek, nohut, kuru fasulye
- tam tahıllar: bulgur, yulaf, tam buğday
- avokado ve muz
- bitter çikolata
Bu liste, kalp dostu beslenme listesiyle büyük ölçüde örtüşür; bu tesadüf değildir.
Takviye kullanmadan önce
- Böbrek hastalığınız varsa kendi başınıza magnezyum almayın. Böbrek atılımı bozulduğunda magnezyum birikir ve bu tehlikelidir; kalp ritmini yavaşlatır ve kas güçsüzlüğü yapar.
- Hekiminize sorun. Özellikle idrar söktürücü, kalp ve tansiyon ilacı kullanıyorsanız.
- Bazı ilaçların emilimini azaltabilir. Belirli antibiyotikler ve tiroid ilaçları gibi; alım saatlerinin ayrılması gerekebilir.
- Yüksek dozlar ishal yapar. Bu, en sık görülen yan etkidir.
- Ritim bozukluğunuzun tedavisinin yerine geçmez. Çarpıntınız varsa önce nedeni araştırılmalıdır.
Ölçüm ne zaman istenir?
Magnezyum düzeyi herkeste rutin olarak bakılmaz. Sık istendiği durumlar:
- idrar söktürücü kullanan hastaların takibinde
- potasyum düşüklüğü saptandığında; ikisi çoğu zaman birlikte ele alınır
- ritim bozukluğu araştırılırken
- uzun süren ishal, kusma ve beslenme bozukluğu durumlarında
- kalp yetmezliği takibinde
- alkol kullanım bozukluğu olan kişilerde
Sonuç tek başına değil; potasyum, kalsiyum ve böbrek fonksiyonlarıyla birlikte yorumlanır. Bu nedenle yalnızca magnezyum isteyerek tek bir test yaptırmak çoğu zaman eksik kalır.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- ani başlayan, uzun süren hızlı ve düzensiz çarpıntı
- çarpıntıya eşlik eden bayılma ya da bayılacak gibi olma
- göğüste baskı tarzında ağrı
- ani başlayan nefes darlığı
- yaygın kas güçsüzlüğü ile birlikte nabzın belirgin yavaşlaması
- nöbet geçirme
Sık sorulan sorular
Çarpıntım var, magnezyum kullansam geçer mi?
Bazı kişilerde eksiklik varsa fayda görülebilir. Ancak çarpıntının pek çok nedeni vardır: tiroid sorunları, kansızlık, kafein, kaygı ve gerçek ritim bozuklukları. Takviye almak yerine önce nedenin araştırılması gerekir. Ayrıntısı ekstrasistol yazımızda.
Hangi magnezyum formu daha iyi?
Formlar emilim ve yan etki açısından farklılık gösterir; bazıları daha çok ishal yapar. Ancak hangi formun sizin için uygun olduğuna hekiminiz karar vermelidir. Bu yazıda bilinçli olarak ürün ve doz önerisi verilmemiştir.
İdrar söktürücü kullanıyorum, otomatik olarak almalı mıyım?
Otomatik değil. Bazı idrar söktürücüler magnezyum ve potasyum kaybettirirken, bazıları potasyum tutar. Hangi grubu kullandığınıza göre yaklaşım değişir; hekiminiz kan değerlerinize bakarak karar verir.
Kramp giriyorsa magnezyum eksikliği midir?
Her zaman değil. Kramp; sıvı kaybı, aşırı egzersiz, damar sorunları ve bazı ilaçlarla da olabilir. Sürekli ve şiddetli kramplarınız varsa değerlendirilmelidir.
Magnezyum tansiyonu düşürür mü?
Bazı çalışmalarda hafif bir düşüş bildirilmiştir, ancak etki mütevazıdır ve tansiyon ilacının yerine geçmez. Tansiyon tedavinizi bu nedenle değiştirmeyin.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Böbrek hastalığı olanlarda magnezyum takviyesi tehlikeli olabilir. Burada bilinçli olarak doz bilgisi verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, ventriküler aritmiler ve ani kardiyak ölüm kılavuzu
- European Society of Cardiology, atriyal fibrilasyon tanı ve tedavi kılavuzu
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye Beslenme Rehberi