Tansiyon konuşulurken hep tuz konuşulur, potasyum ise atlanır. Oysa ikisi birbirinin karşıtı gibi çalışır: sodyum tansiyonu yükseltirken, potasyum düşürme yönünde etki eder.
Bu nedenle beslenmede yalnızca tuzu azaltmak değil, potasyumdan zengin besinleri artırmak da anlamlıdır. Ancak bu, herkes için geçerli bir öneri değildir; bazı hastalarda tam tersi gerekir.
Potasyum tansiyonu nasıl etkiler?
- Böbrekten sodyum atılımını artırır. Vücuttaki fazla tuzun atılmasını kolaylaştırır.
- Damar duvarının gevşemesine katkı sağlar.
- Damar direncini azaltır.
- Kalp ritminin düzenli çalışmasında rol oynar.
Beslenmeyle potasyum alımının artırılmasının tansiyonda ölçülebilir bir düşüş sağladığı gösterilmiştir. Etki, tuz alımı yüksek olan kişilerde daha belirgindir. Tuz tarafını tuz tüketimi yazımızda ele aldık.
Muz yeterli mi?
Muz potasyum denince akla ilk gelen besindir, ancak tek başına yeterli değildir ve aslında en zengin kaynak da değildir. Günlük ihtiyacı tek bir besinden karşılamaya çalışmak yerine çeşitlendirmek gerekir.
Potasyumdan zengin besinler:
- Sebzeler: ıspanak, pazı, brokoli, patates, tatlı patates, domates, kabak
- Baklagiller: kuru fasulye, mercimek, nohut
- Meyveler: muz, kayısı, kavun, portakal, avokado
- Kuru meyveler: kuru kayısı, kuru üzüm, hurma
- Kuruyemişler ve tohumlar
- Yoğurt ve süt
- Balık
Bir ipucu: pişirme yöntemi potasyumu etkiler. Sebzeleri bol suda haşlamak potasyumun bir kısmını suya geçirir. Buharda pişirmek ya da fırınlamak daha çok korur.
Kimler dikkat etmeli?
Burada yazının en önemli uyarısı geliyor. Potasyum, herkesin serbestçe artırabileceği bir mineral değildir. Kanda potasyumun yükselmesi, düşmesi kadar, hatta bazen daha tehlikelidir; ciddi ritim bozukluğuna ve kalp durmasına yol açabilir.
Aşağıdaki durumlarda potasyum alımı hekim kontrolünde belirlenir:
- Kronik böbrek hastalığı. Böbrek fazla potasyumu atamaz.
- Belirli tansiyon ve kalp yetmezliği ilaçlarını kullananlar. Bazı ilaç grupları kanda potasyumu yükseltir.
- Potasyum tutucu idrar söktürücü kullananlar.
- İleri yaş ve diyabet.
- Kontrolsüz diyabet ya da ağır susuz kalma durumları.
Bu gruplarda kuru meyve, avokado, muz ve potasyumdan zengin diğer besinlerin miktarı sınırlandırılabilir. Kendi kararınızla artırmayın.
Tuz yerine geçen ürünlere dikkat
Piyasada "az sodyumlu tuz" olarak satılan ürünlerin çoğu, sodyumun bir kısmını potasyum ile değiştirir. Sağlıklı böbreği olan kişilerde bu yararlı olabilir.
Ancak böbrek hastalığı olanlarda ve potasyum yükselten ilaç kullananlarda bu ürünler ciddi tehlike oluşturur. Kullanmadan önce mutlaka hekiminize sorun.
Aynı şekilde potasyum içeren takviyeleri hekim önerisi olmadan kullanmayın.
Günlük hayatta nasıl artırılır?
Böbrek fonksiyonunuz normalse ve hekiminiz kısıtlama koymadıysa, potasyum alımını artırmanın pratik yolları şunlardır:
- Her öğüne bir porsiyon sebze ekleyin. Tek tek besin saymaktan daha kolaydır.
- Haftada birkaç kez baklagil yemeği yapın.
- Ara öğünde kuru meyve ya da taze meyve tercih edin.
- Sebzeleri buharda pişirin ya da fırınlayın. Bol suda haşlamak potasyumun bir kısmını suya geçirir.
- Çorbanın suyunu da tüketin. Sebzelerden çıkan potasyum orada kalır.
- Yoğurdu günlük düzenin parçası yapın.
Bu değişiklikler aynı zamanda lif ve magnezyum alımını da artırır; üçü birlikte tansiyon üzerinde daha belirgin etki yapar.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- yaygın kas güçsüzlüğü ile birlikte nabzın belirgin yavaşlaması
- ani başlayan düzensiz çarpıntı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- göğüste baskı tarzında ağrı
- bacaklarda ve kollarda ilerleyen güçsüzlük ve uyuşma
Ölçüm sonucunu etkileyen durumlar
Kandaki potasyum değeri, örnek alma koşullarından etkilenebilir. Kolun aşırı sıkılması, tüpün uzun süre bekletilmesi ya da örneğin taşınma sırasında sarsılması sonucu yanlış yüksek gösterebilir. Bu nedenle beklenmedik bir yükseklikte test tekrarlanabilir. Sonucu her durumda hekiminize gösterin.
Sık sorulan sorular
Potasyum takviyesi kullanmalı mıyım?
Hekim önerisi olmadan kullanmayın. Sağlıklı kişilerde ihtiyaç beslenmeyle karşılanır. Takviye, yalnızca belgelenmiş eksiklik durumunda ve kan değerleri izlenerek verilir.
Potasyumum düşük çıktı, ne anlama gelir?
En sık nedenler idrar söktürücü kullanımı, uzun süren ishal ve kusmadır. Düşük potasyum ritim bozukluğu riskini artırdığı için düzeltilir. Aynı zamanda magnezyum düzeyi de kontrol edilir; ayrıntısı magnezyum yazımızda.
Tansiyonum için muz yemeye başlasam yeter mi?
Tek başına yetmez. Potasyum alımını artırmak yararlıdır ancak tuzu azaltmak, kilo, hareket ve gerekiyorsa ilaç tedavisiyle birlikte anlamlı olur.
Böbrek hastasıyım, sebze yiyemez miyim?
Yiyebilirsiniz, ancak seçim ve pişirme yöntemi önem kazanır. Bazı sebzelerin haşlanıp suyunun dökülmesi potasyum içeriğini azaltır. Kişiye özel planı hekiminiz ve diyetisyeniniz oluşturur.
Kan tahlilinde potasyum yüksek çıktı, panik yapmalı mıyım?
Bazen kan alınırken kolun aşırı sıkılması ya da örneğin geç işlenmesi yanlış yüksek sonuç verebilir. Bu nedenle beklenmedik bir yükseklikte test tekrarlanabilir. Yine de sonucu hekiminize mutlaka gösterin; gerçek yükseklik ciddi bir durumdur.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Böbrek hastalığı olanlarda ve potasyum yükselten ilaç kullananlarda potasyum alımını artırmak tehlikelidir. Takviye ve tuz yerine geçen ürünleri hekiminize sormadan kullanmayın.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, hipertansiyon tanı ve tedavi kılavuzu
- Dünya Sağlık Örgütü, potasyum alımı rehberi
- KDIGO, kronik böbrek hastalığı yönetimi kılavuzu