Karın aort anevrizması, sessiz ilerleyen bir tablodur. Genellikle hiçbir belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan görüntülemede tesadüfen bulunur. Sorun şudur: yırtıldığında tablo çok ağırdır. Bu yüzden taramanın anlamı büyüktür.
Bu yazı, kimlerde tarama gerektiğini ve tanı konduktan sonra sürecin nasıl işlediğini anlatır. Karar hekiminize aittir; burada bilinçli olarak çap ve yaş sınırı verilmemiştir.
Anevrizma nedir?
Aort, kalpten çıkan ve vücudun tamamına kan taşıyan ana atardamardır. Duvarının belirli bir bölümü zayıfladığında, basıncın etkisiyle o bölüm genişler. Bu genişlemeye anevrizma denir.
En sık görüldüğü yer, karın bölgesindeki aorttur. Göğüs bölgesindeki anevrizmalar farklı değerlendirilir; aort anevrizması yazımıza bakabilirsiniz.
Genişleyen bölüm zamanla büyür. Büyüdükçe duvar incelir ve yırtılma riski artar. Ancak bu süreç yıllar alır ve düzenli takiple izlenebilir.
Kimlerde tarama gündeme gelir?
Tarama, belirtisi olmayan kişilerde yapılan bir ultrason incelemesidir. Şu gruplarda gündeme gelir:
- Belirli bir yaşın üzerindeki erkekler. Özellikle sigara öyküsü olanlar.
- Sigara içen ya da içmiş olanlar. Bu hastalıkla en güçlü ilişkili etkendir.
- Birinci derece yakınında aort anevrizması olanlar. Aile öyküsü riski belirgin biçimde artırır.
- Bilinen damar hastalığı olanlar. Bacak damar hastalığı, koroner hastalık; periferik arter hastalığı yazımız.
- Yüksek tansiyonu uzun süredir kontrolsüz olanlar.
- Bazı bağ dokusu hastalıkları olanlar. Bu grupta takip farklı planlanır.
Kadınlarda genel tarama önerisi farklıdır ve daha seçilmiş gruplara yöneliktir. Sizin için gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.
Tarama nasıl yapılır?
Şaşırtıcı derecede basittir: karın ultrasonu. Birkaç dakika sürer, ağrısızdır, ışın içermez ve ilaç kullanılmaz. Genellikle aç gelinmesi istenir; bağırsak gazı görüntüyü zorlaştırabilir.
Sonuç normalse çoğu kişide tekrarına gerek kalmaz. Sınırda ya da genişlemiş bulunursa takip planı çıkarılır.
Belirtiler: genellikle yok
Anevrizmaların büyük bölümü belirti vermez. Bazı hastalarda şunlar bildirilir:
- karında zonklayıcı bir atım hissi
- karın ya da bel bölgesinde derin, künt bir rahatsızlık
- doygunluk hissi
Bu belirtiler özgül değildir. Ancak ani başlayan şiddetli karın ya da sırt ağrısı tamamen farklı bir durumdur ve acildir.
Tanı konduktan sonra
En sık yanlış anlaşılan nokta budur: anevrizma bulunması ameliyat gerektiği anlamına gelmez. Küçük anevrizmalarda izlem tercih edilir, çünkü ameliyatın kendi riski anevrizmanın o andaki riskinden yüksektir.
Süreç şöyle işler:
- Düzenli aralıklarla ultrason. Sıklık, anevrizmanın çapına göre belirlenir; küçükse daha seyrek, büyüdükçe daha sık.
- Sigaranın bırakılması. Büyüme hızını etkileyen en güçlü etkendir. Bu maddenin önemi abartı değildir; bırakma yazımız.
- Tansiyon kontrolü. Yüksek basınç duvarı zorlar.
- Kolesterol tedavisi.
- Ağır kaldırmadan kaçınma. Sınırları hekiminiz belirler.
- Belirli bir çapa ulaştığında ya da hızlı büyüdüğünde girişim. Kapalı yöntem ya da açık ameliyat seçenekleri değerlendirilir.
- Aile bireylerinin bilgilendirilmesi. Birinci derece yakınlarda tarama gündeme gelebilir.
Yaşam tarzı: neye izin var?
Anevrizma tanısı almak hareketsiz kalmayı gerektirmez. Genel yaklaşım şöyledir:
- Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi ılımlı aktiviteler genellikle uygundur.
- Çok ağır kaldırma ve ıkınma gerektiren hareketlerden kaçınılır.
- Kabızlıktan kaçının. Ikınma karın içi basıncı artırır.
- Tansiyonunuzu düzenli ölçün. Evde ölçüm yazımız.
- Kontrollerinizi aksatmayın. Bu tabloda takibin kendisi tedavidir.
Hekiminize sorulacaklar
- Bana tarama gerekir mi?
- Anevrizmam varsa çapı ne, takip sıklığım ne olacak?
- Hangi aktivitelerden kaçınmalıyım?
- Ailemin taranması gerekir mi?
- Girişim hangi durumda gündeme gelir?
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- ani başlayan şiddetli karın ağrısı
- ani başlayan şiddetli sırt ya da bel ağrısı
- karında zonklayan, hızla büyüyen bir şişlik hissi
- bu ağrılarla birlikte soğuk terleme, solukluk ve bayılma hissi
- bacaklarda ani güçsüzlük ve uyuşma
Kendi aracınızla hastaneye gitmeyin. Anevrizma tanınız varsa bunu ambulans ekibine ve acil hekimine ilk cümlede söyleyin.
Sık sorulan sorular
Anevrizmam var, ameliyat olmam şart mı?
Hayır. Küçük anevrizmalarda izlem tercih edilir, çünkü ameliyatın kendi riski o andaki yırtılma riskinden yüksektir. Girişim, belirli bir çapa ulaşıldığında ya da büyüme hızlı olduğunda gündeme gelir. Kararı damar cerrahınız verir.
Ne sıklıkla kontrol edilmeli?
Takip sıklığı anevrizmanın çapına göre değişir: küçükse daha seyrek, çap büyüdükçe daha sık aralıklarla ölçüm yapılır. Kendi takviminizi hekiminizden alın ve kontrolleri aksatmayın; bu tabloda takibin kendisi tedavinin parçasıdır.
Spor yapabilir miyim?
Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi ılımlı aktiviteler genellikle uygundur. Çok ağır kaldırma ve nefes tutarak ıkınma gerektiren hareketlerden kaçınılması önerilir. Kendi sınırlarınızı hekiminizle netleştirin.
Ailemde anevrizma var, ben ne yapmalıyım?
Birinci derece yakınında aort anevrizması olan kişilerde risk artmıştır ve tarama gündeme gelir. Bu bilgiyi hekiminize söyleyin; basit bir karın ultrasonu yeterlidir.
Sigarayı bırakmak gerçekten fark eder mi?
Evet, bu tabloda etkisi özellikle belirgindir. Sigara hem anevrizma gelişme riskini hem büyüme hızını artırır. Bırakmak, takip altındaki bir anevrizmada yapılabilecek en etkili şeydir.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tarama ve girişim kararları hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz, çap ve yaş sınırı verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, periferik arter ve aort hastalıkları kılavuzu
- European Society for Vascular Surgery, abdominal aort anevrizması yönetimi kılavuzu
- Ulusal Vasküler ve Endovasküler Cerrahi Derneği, aort hastalıkları uzlaşı raporu