Doğumdan sonra en sık duyulan cümlelerden biri şudur: "Emziriyorum, ilaç kullanamam." Bu cümle çoğu zaman doğru değildir ve bazen zararlıdır. Emzirme döneminde kullanılabilen kalp ve tansiyon ilaçları vardır; kararı hekiminiz verir.
Bu yazı, emzirme dönemindeki kalp takibini anlatır: ilaç konusunda nasıl davranılmalı, tansiyon neden bu dönemde de izlenmeli ve hangi belirtiler bekletilmemeli.
Emzirme kalbi nasıl etkiler?
Emzirme, anne için yalnızca bebeğe yönelik bir eylem değildir; annenin kendi metabolizmasını da etkiler. Bilinen etkileri şöyle özetlenebilir:
- Gebelikte biriken enerji depolarının kullanılmasına katkı sağlar. Kilonun geri verilmesini kolaylaştırabilir.
- Şeker ve yağ düzenlenmesi üzerinde olumlu etkileri bildirilmiştir.
- Uzun dönemde anne için olumlu bulunmuştur. Ancak bu bir tedavi değildir; emzirmeyi bir ilaç yerine koymak doğru olmaz.
- Uyku düzenini bozar. Bu, kalp açısından tek olumsuz başlıktır: kesintili uyku tansiyonu ve nabzı etkileyebilir.
Yani emzirmek kalp sağlığı için engel değildir; hatta olumlu bir tarafı vardır. Dikkat edilmesi gereken şey, bu dönemde takibin sürdürülmesidir.
Emzirirken kalp ilacı kullanılabilir mi?
Kısa yanıt: çoğu durumda evet. Doğru yaklaşım şudur:
- İlacı kendi kararınızla kesmeyin. Özellikle tansiyon ve kalp yetmezliği ilaçlarının aniden kesilmesi, ilacın kendisinden daha risklidir.
- Emzirdiğinizi her hekiminize söyleyin. Kardiyoloğunuza, aile hekiminize ve acile başvurduğunuzda. Bu tek cümle, size uygun seçeneğin belirlenmesini sağlar.
- Seçenek olduğunu bilin. Aynı işi gören ilaçlar arasında emzirme döneminde tercih edilenler vardır. Uygun olanı hekiminiz seçer.
- Emzirmeyi kesmeniz gerekiyorsa gerekçesini sorun. Bazı ender durumlarda gerçekten gerekebilir; ancak bu istisnadır, kural değil.
- Takviyeleri ve bitkisel ürünleri de söyleyin. Bunlar da ilaçlarla etkileşebilir. Takviye ve ilaç etkileşimi yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda bilinçli olarak hiçbir ilaç adı verilmemiştir.
Emzirme ve tansiyon
Doğum sonrası dönem, tansiyon açısından sanıldığından daha hareketlidir. Gebelikte yüksek tansiyonu olan kadınlarda yükseklik doğumdan sonraki haftalarda sürebilir; bazı kadınlarda ise ilk kez bu dönemde ortaya çıkar. Bu yüzden:
- Evde tansiyon ölçümünüzü sürdürün. Doğru teknik için evde ölçüm yazımıza bakın.
- Kaydedin. Tarih ve saatle birlikte yazın; bebekli dönemde akılda tutmak zordur.
- Tek bir yüksek ölçümle paniklemeyin. Dinlenip tekrarlayın. Ancak yükseklik sürüyorsa bekletmeyin.
- Ağrı kesici seçiminde hekiminize danışın. Bazı ağrı kesiciler tansiyonu etkileyebilir; doğum sonrası dönemde bunlar sık kullanılır.
Gebeliğinde preeklampsi ya da yüksek tansiyon olan kadınlar için bu dönem ayrıca önemlidir; ayrıntısını preeklampsi ve uzun vadeli kalp riski yazımızda anlattık.
Bu dönemde kalp sağlığı için yapılabilecekler
Bu dönemde hedefleri gerçekçi tutmak gerekir. Yapılabilecekler kısa bir liste hâlinde:
- Sıvı alımını aksatmayın. Emzirme sıvı ihtiyacını artırır; yetersiz sıvı çarpıntı ve baş dönmesi yapabilir.
- Öğün atlamayın. Az ve sık beslenmek, bebekli düzende en uygulanabilir yoldur.
- Katı diyetlerden kaçının. Kilo vermek istiyorsanız kademeli olsun ve hekiminize danışın.
- Yürüyüşü günlük rutine yerleştirin. Bebekle yapılan yürüyüş de sayılır.
- Kafeini sınırlayın. Hem uykuyu hem çarpıntıyı etkiler. Kafein ve çarpıntı yazımız.
- Uyku için yardım isteyin. Bölünmüş uykuyu tamamen düzeltemezsiniz, ancak toplam süreyi artırmak mümkündür. Uykusuzluk tansiyonu yükseltir.
- Sigaraya dönmeyin. Doğumdan sonra yeniden başlamak sık görülür. Bırakma yazımız yardımcı olabilir.
- Doğum sonrası kontrolünüzü yaptırın. Bebeğin kontrolleri aksamazken annenin kontrolü çoğu zaman ertelenir.
Kalp hastalığı olan annelerde emzirme
Bilinen bir kalp hastalığınız varsa emzirme kararı, hastalığın durumuna ve kullandığınız ilaçlara göre birlikte verilir. Çoğu kadın emzirebilir. Ağır kalp yetmezliği gibi bazı durumlarda ise annenin dinlenmesi öncelikli olabilir ve emzirme düzeni buna göre uyarlanabilir.
Burada önemli olan, kararın varsayımla değil konuşarak verilmesidir. Emzirmeyi bırakmak da sürdürmek de geçerli bir seçenek olabilir; hangisinin size uyduğunu hekiminiz söyleyecektir. Doğum sonrası kalp yetmezliği tablosunu ayrı bir yazıda ele aldık.
Emzirme döneminde bekletilmemesi gerekenler
Aşağıdakilerden biri varsa aynı gün hekiminize başvurun:
- evde ölçtüğünüz tansiyonun sürekli yüksek seyretmesi
- giderek artan nefes darlığı ya da düz yatarken nefes alamama
- bacaklarda hızla artan şişlik
- gece öksürükle uyanma
- geçmeyen baş ağrısı
- istirahatte de süren çarpıntı
Acil durum: 112'yi arayın
Doğum sonrası dönemde aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- göğüste baskı, sıkışma tarzında ağrı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- bir bacakta ani şişlik, ısı artışı ve ağrı
- öksürükle kan gelmesi
- yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kolda ani güçsüzlük
- nöbet geçirme veya bilinç bulanıklığı
Sık sorulan sorular
Tansiyon ilacı kullanırken emzirebilir miyim?
Çoğu durumda evet. Emzirme döneminde tercih edilen seçenekler vardır ve hekiminiz ilacınızı buna göre düzenleyebilir. Yapılmaması gereken şey, ilacı kendi kararınızla kesmek ya da emzirmeyi sormadan bırakmaktır.
Emzirirken tuz ve su kısıtlaması yapmalı mıyım?
Genel bir kısıtlama önerilmez; emzirme sıvı ihtiyacını artırır. Kalp yetmezliği gibi özel bir durumunuz varsa çerçeveyi hekiminiz belirler. Kendi başınıza sıvı kısıtlamayın.
Emzirirken kalp tetkiki yaptırabilir miyim?
EKG, ekokardiyografi ve Holter emzirme dönemi için sorun oluşturmaz. Işın ya da ilaçlı madde kullanılan tetkiklerde emzirdiğinizi mutlaka söyleyin; gerekiyorsa uygun bir plan yapılır.
Emzirme çarpıntı yapar mı?
Emzirme sırasında ya da hemen sonrasında çarpıntı hissetmek bildirilen bir durumdur ve genellikle sıvı kaybı, uykusuzluk ya da kansızlıkla ilgilidir. Sık tekrarlıyorsa ya da baş dönmesi eşlik ediyorsa değerlendirilmelidir.
Emzirmeyi bırakınca kalp riskim artar mı?
Emzirmemek bir risk faktörü değildir. Emzirmenin anne için olumlu etkileri bildirilmiştir, ancak emzirememek ya da bırakmak kalp sağlığınızı belirlemez. Belirleyici olan tansiyon, şeker, kilo, hareket ve sigara başlıklarındaki durumunuzdur.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. İlaç seçimi ve emzirme kararları hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, gebelikte kardiyovasküler hastalıkların yönetimi kılavuzu
- European Society of Cardiology, hipertansiyon tanı ve tedavi kılavuzu
- Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği, doğum sonrası izlem uzlaşı raporu