Yeni doğum yapmış bir kadının yorgun olması, nefesinin çabuk daralması ve ayaklarının şişmesi çoğu zaman olağan karşılanır. Bu genellikle doğrudur. Ancak nadir görülen bir durum vardır ki tam da bu nedenle gecikebilir: peripartum kardiyomiyopati, yani gebeliğin son döneminde ya da doğumdan sonraki aylarda ortaya çıkan kalp yetmezliği.
Bu yazı, tabloyu tanımanız için değil, ne zaman soru sormanız gerektiğini bilmeniz için yazıldı. Tanı ve tedavi kararları hekiminize aittir.
Nedir ve neden olur?
Peripartum kardiyomiyopatide kalp kası zayıflar ve kalbin pompalama gücü azalır. Bunun sonucunda vücuda giden kan azalır, akciğerlerde ve bacaklarda sıvı birikir. Genellikle gebeliğin son ayında ya da doğumdan sonraki ilk aylarda ortaya çıkar.
Nedeni tam olarak bilinmemektedir. Gebeliğin sonundaki hormonal değişiklikler, damar yapısını etkileyen süreçler, iltihabi yanıt ve kişisel yatkınlığın bir arada rol oynadığı düşünülür. Sık görülen bir durum değildir; ancak fark edilmediğinde ciddi seyredebildiği için bilinmesi önemlidir.
Kalp yetmezliğinin genel çerçevesini kadınlarda kalp yetmezliği yazımızda anlattık.
Riski artırdığı bildirilen durumlar
- gebelikte yüksek tansiyon ya da preeklampsi öyküsü
- çoğul gebelik
- ileri anne yaşı
- çok sayıda doğum yapmış olmak
- uzun süreli erken doğum tedavisi almak
- ailede kalp kası hastalığı öyküsü
- obezite
- diyabet
- sigara ve alkol kullanımı
Bu listedeki maddeler tanı koydurmaz. Riski olmayan kadınlarda da görülebilir, riski olanların büyük çoğunluğunda ise hiç görülmez.
Belirtiler: olağan ile olağan olmayanı ayırmak
Zorluk şuradadır: belirtilerin çoğu, doğum sonrası dönemde zaten sık görülen yakınmalardır. Ayrımı yapan üç ölçüt vardır.
- Yön. Olağan yorgunluk haftalar içinde azalır. Bu tabloda ise yakınmalar azalmaz, artar.
- Yatarken. Sırtüstü yatınca nefesin daralması ve düz yastıkla uyuyamamak önemli bir işarettir. Kaç yastıkla uyuduğunuz zamanla değiştiyse bunu söyleyin.
- Gece. Gece nefes darlığı ya da kuru öksürükle uyanmak, üzerinde durulması gereken bir belirtidir.
Bunlara ek olarak sıklıkla şunlar bildirilir:
- hafif hareketle bile gelen nefes darlığı, merdiven çıkarken zorlanma
- bacaklarda ve ayak bileklerinde giderek artan şişlik
- birkaç gün içinde hızlı kilo artışı
- çarpıntı
- karında şişkinlik ve erken doyma hissi
- gece sık idrara çıkma
- baş dönmesi ve bayılacak gibi olma
Bu belirtilerin hepsi başka nedenlerle de olabilir. Doğru yaklaşım tahmin yürütmek değil, hekime söylemektir.
Nasıl değerlendirilir?
Değerlendirme basamak basamak ilerler ve kullanılan temel tetkikler ışın içermez:
- Muayene. Akciğer sesleri, boyun damarları, bacak şişliği ve tansiyon.
- EKG. Ritim ve iletim hakkında bilgi verir. EKG yazımız.
- Ekokardiyografi. Bu tabloda belirleyici tetkiktir; kalbin pompalama gücü ölçülür. Ekokardiyografi ve ejeksiyon fraksiyonu yazılarımıza bakabilirsiniz.
- Kan testleri. Kalp yetmezliğine özgü belirteçler, kansızlık, tiroid ve böbrek işlevleri.
- Akciğer görüntülemesi. Gerekli görülürse ve koruyucu önlemlerle yapılır.
- Kalp MR. Bazı durumlarda ayırıcı tanı için istenebilir. Kalp MR yazımız.
Seyri ve takip
Bu tablonun önemli bir özelliği vardır: kalp kasının gücü zamanla düzelebilir. Erken tanı konan ve düzenli takip edilen kadınların önemli bir bölümünde pompalama gücü aylar içinde belirgin biçimde toparlanır. Bazı kadınlarda düzelme kısmi kalır, bazılarında ise tablo kalıcı olabilir.
Takipte şunlar öne çıkar:
- Ekokardiyografinin tekrarlanması. Düzelmenin izlenmesi tedavi süresini belirler. Sıklığını hekiminiz planlar.
- İlaçların hekim kararıyla sürdürülmesi. Kalp gücü düzelse bile ilaçlar erken kesilmez; kesme kararı ekokardiyografi sonucuna göre verilir.
- Günlük kilo takibi. Aynı tartı, aynı saat, sabah tuvalet sonrası. Hızlı artış sıvı birikiminin en erken işaretidir.
- Tuz ve sıvı konusunda hekiminizin verdiği çerçeveye uymak.
- Emzirme. Emzirmeyi sürdürüp sürdürmeyeceğiniz tablonun ağırlığına ve seçilen tedaviye göre birlikte karar verilir. Kendi başınıza kesmeyin, sorun. Emzirme ve kalp sağlığı yazımız yardımcı olabilir.
Sonraki gebelikler
Bu, en çok sorulan ve en dikkatli konuşulması gereken konudur. Peripartum kardiyomiyopati geçirmiş bir kadında yeni bir gebelik, tablonun tekrarlaması açısından risk taşır. Riskin büyüklüğü, kalp gücünün ne kadar düzeldiğine bağlı olarak değişir.
Bu nedenle yeni gebelik mutlaka önceden planlanmalı ve karar, kardiyoloji ile kadın doğum hekiminin birlikte değerlendirmesiyle verilmelidir. Ayrıntıyı kalp hastası kadınlarda gebelik planlaması yazımızda ele aldık.
Doğumdan sonra bunları anlatın
Kontrolünüzde bu dört bilgiyi kendiniz söyleyin, sorulmasını beklemeyin:
- Kaç yastıkla uyuyorsunuz ve bu değişti mi.
- Merdiven çıkarken zorlanıyor musunuz ve bu artıyor mu.
- Bacaklarınızda şişlik var mı ve sabah da sürüyor mu.
- Kilonuz son günlerde hızlı arttı mı.
Acil durum: 112'yi arayın
Gebelikte ya da doğum sonrası aşağıdakilerden biri varsa hemen 112'yi arayın:
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı, yatarken nefes alamama
- pembemsi köpüklü balgam çıkarma
- göğüste baskı, sıkışma tarzında ağrı
- bayılma ya da bayılacak gibi olma
- dudaklarda veya parmaklarda morarma
- bilinç bulanıklığı
- hızlı ve düzensiz kalp atışıyla birlikte halsizlik
Sık sorulan sorular
Doğum sonrası yorgunluk ne zaman ciddiye alınmalı?
Ölçüt yorgunluğun kendisi değil, yönü ve eşlikçileridir. Haftalar içinde azalan yorgunluk beklenendir. Artan yorgunluğa nefes darlığı, bacak şişliği, gece öksürükle uyanma ya da düz yatamama ekleniyorsa değerlendirilmelidir.
Emzirmeye devam edebilir miyim?
Çoğu durumda emzirmeyi sürdürmek mümkündür ve bu karar tablonun ağırlığına ve seçilen tedaviye göre verilir. Kendi kararınızla ne emzirmeyi kesin ne de ilacı bırakın; ikisini de hekiminize sorun.
Kalbim tamamen düzelir mi?
Erken tanı konan ve düzenli takip edilen kadınların önemli bir bölümünde pompalama gücü aylar içinde belirgin biçimde toparlanır. Düzelmenin derecesi kişiden kişiye değişir ve ekokardiyografiyle izlenir. Bu yüzden kontrolleri aksatmamak gerekir.
İlaçlarımı ne zaman bırakabilirim?
Kendinizi iyi hissetmeniz ilacı bırakma gerekçesi değildir. Kalp gücü düzelse bile ilaçlar belirli bir süre daha sürdürülür; kesme kararı kontrol ekokardiyografisi sonucuna göre hekiminiz tarafından verilir.
Tekrar gebe kalabilir miyim?
Bu soruya genel bir yanıt verilemez. Karar, kalp gücünüzün ne kadar düzeldiğine ve genel durumunuza bakılarak kardiyoloji ile kadın doğum hekiminizin birlikte değerlendirmesiyle verilir. Yeni bir gebeliği planlamadan önce mutlaka bu görüşmeyi yapın.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları hekiminize aittir. Burada bilinçli olarak ilaç adı, doz ve sınır değer verilmemiştir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology, gebelikte kardiyovasküler hastalıkların yönetimi kılavuzu
- European Society of Cardiology, akut ve kronik kalp yetmezliği kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, kalp yetmezliği tanı ve tedavi uzlaşı raporu