Ekokardiyografi, halk arasında kalp ultrasonu olarak bilinir. Ses dalgaları gönderilir, dokulardan geri dönen yankılar görüntüye çevrilir. Ağrısızdır, ışın içermez ve gerektiğinde tekrarlanabilir.
EKG kalbin elektriğini gösterirken, eko kalbin yapısını ve hareketini gösterir. İkisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.
Neyi gösterir?
- Pompalama gücü. Ejeksiyon fraksiyonu adı verilen değerle ifade edilir; ayrıntısı ilgili yazımızda.
- Kalp kasının kalınlığı. Uzun süreli yüksek tansiyonda kalınlaşma görülür.
- Odacıkların boyutları. Genişleme, yüklenmeyi gösterir.
- Kapakların yapısı ve çalışması. Darlık ve kaçak burada ölçülür; ayrıntısı kapak hastalıkları yazımızda.
- Duvar hareket bozuklukları. Geçirilmiş kalp krizinin izleri.
- Kalp zarında sıvı olup olmadığı.
- Akciğer damar basıncı hakkında tahmin. Kesin ölçüm değildir; ayrıntısı pulmoner hipertansiyon yazımızda.
- Doğuştan gelen yapısal farklılıklar.
- Kalp içinde kitle ya da pıhtı olup olmadığı.
Nasıl yapılır?
- Sol yanınıza yatarsınız, sol kolunuzu başınızın altına almanız istenebilir.
- Göğüs bölgesine jel sürülür; jel soğuk hissedilebilir.
- Prob adı verilen cihaz cilde bastırılarak farklı açılardan görüntü alınır. Hafif bir baskı hissedilir.
- Zaman zaman nefes tutmanız ya da nefes verip beklemeniz istenir.
- İşlem genellikle yirmi dakika civarında sürer.
- Cihazdan gelen uğultulu sesler kan akımının sesidir; bu normaldir.
- Hazırlık gerekmez, aç kalmanız istenmez.
Farklı eko türleri
- Standart eko. Göğüs üzerinden yapılan, en sık kullanılan yöntemdir.
- Yemek borusundan yapılan eko. Prob, yutulan ince bir boru ile yemek borusuna indirilir. Kalbe çok daha yakın olduğu için özellikle kapaklar, kalp içi pıhtı ve enfeksiyon şüphesinde ayrıntılı görüntü sağlar. Boğaz uyuşturulur ve genellikle hafif sakinleştirici verilir; öncesinde aç kalmanız istenir.
- Stres eko. Egzersiz ya da ilaçla kalp zorlanırken çekilen ekodur. Duvar hareketlerindeki bozulmayı göstererek damar hastalığı hakkında bilgi verir.
- Kontrastlı eko. Görüntü kalitesi yetersizse damar yoluyla verilen özel bir madde ile sınırlar belirginleştirilir.
Rapordaki ifadeler
Eko raporları teknik terimlerle doludur ve okuyan kişide gereksiz endişe yaratabilir. Sık karşılaşılan ve çoğu zaman önemsiz olan ifadeler:
- Eser ya da hafif kapak kaçağı. Sağlıklı kişilerde de sık görülür ve genellikle takip bile gerektirmez.
- Hafif kapak kalınlaşması. Yaşla birlikte olağandır.
- Diyastolik fonksiyon bozukluğu, birinci derece. Kalbin gevşeme özelliğinde yaşa bağlı değişikliği gösterir; tek başına hastalık anlamına gelmez.
- Kapakta artmış ekojenite. Yaşa bağlı yoğunlaşma.
Buna karşılık, ileri düzeyde kaçak ya da darlık, pompalama gücünde düşüş, odacıklarda genişleme ve duvar hareket bozukluğu gibi bulgular takip ve tedavi gerektirir.
Ekonun sınırları
- Damar tıkanıklığını doğrudan göstermez. Kalbe giden damarlar standart ekoda görüntülenmez; yalnızca dolaylı bulgular saptanabilir.
- Görüntü kalitesi kişiye göre değişir. Akciğer hastalığı, fazla kilo ve göğüs yapısı görüntüyü zorlaştırabilir.
- Ölçümler kişiye ve cihaza göre biraz farklılık gösterebilir. Bu nedenle küçük değişikliklere değil, eğilime bakılır.
- Akciğer basıncı tahminidir. Kesin tanı için farklı yöntem gerekir.
Ekoya hazırlık ve sonrası
Standart eko için özel bir hazırlık gerekmez, ancak birkaç ayrıntı işlemi kolaylaştırır:
- Önden açılan ya da kolayca çıkarılabilen bir üst giyin.
- Göğüs bölgesine krem ve yağ sürmeyin.
- Aç kalmanız gerekmez, ancak çok tok olmak görüntüyü zorlaştırabilir.
- Sigara ve kahveyi işlemden önce sınırlayın.
- Eski eko raporlarınızı yanınızda götürün. Karşılaştırma, tek bir ölçümden çok daha değerlidir.
İşlemden sonra jel silinir ve hemen günlük hayatınıza dönebilirsiniz. Herhangi bir kısıtlama yoktur. Yemek borusundan yapılan ekoda ise farklı kurallar geçerlidir.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa randevu beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- göğüste baskı tarzında ağrı
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı, yatarken nefes alamama
- bayılma ya da efor sırasında bayılacak gibi olma
- hızla artan bacak şişliği ve karında gerginlik
- ani başlayan hızlı ve düzensiz çarpıntı
- kapak hastalığı olan kişide birkaç gün süren açıklanamayan ateş
Sık sorulan sorular
Eko zararlı mı, ışın alır mıyım?
Hayır. Ekokardiyografi ses dalgalarıyla çalışır ve radyasyon içermez. Gebelikte de güvenle kullanılabilir ve gerektiğinde tekrarlanabilir.
Raporumda kaçak yazıyor, ameliyat mı olacağım?
Eser ve hafif düzeydeki kaçaklar çok yaygındır ve genellikle hiçbir müdahale gerektirmez. Girişim kararı; kaçağın derecesine, şikâyetlerinize ve kalbin boyutlarına göre verilir.
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
Bu, bulgunuza bağlıdır. Normal bir ekonun rutin olarak her yıl tekrarlanması gerekmez. Kapak hastalığı ya da kalp yetmezliği varsa aralık, hastalığın derecesine göre belirlenir. Kendi aralığınızı hekiminizden öğrenin.
Ekom normal, göğüs ağrım neden geçmiyor?
Normal eko damar tıkanıklığını dışlamaz. Şikâyetiniz sürüyorsa efor testi, kalp tomografisi ya da diğer yöntemler gündeme gelebilir. Ayrıca ağrının kalp dışı nedenleri de değerlendirilir; ilgili yazımıza bakabilirsiniz.
Yemek borusundan eko zor bir işlem mi?
Boğaz uyuşturulur ve genellikle hafif sakinleştirici verilir; çoğu hasta işlemi rahat tamamlar. Öncesinde aç kalmanız istenir ve sonrasında bir süre bir şey yiyip içmemeniz gerekir. İşlem sonrası araç kullanmayın.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Eko raporundaki ölçümleri kendi başınıza yorumlamayın; bulgular şikâyetleriniz ve diğer testlerle birlikte değerlendirilir.
Kaynaklar
- European Association of Cardiovascular Imaging, ekokardiyografi uygulama önerileri
- European Society of Cardiology ve EACTS, kalp kapak hastalıkları kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, ekokardiyografi bilgilendirme metinleri