Halk arasında "akciğer tansiyonu" denilen pulmoner hipertansiyon, kolunuzdan ölçülen tansiyonla aynı şey değildir. Burada söz konusu olan, kalbin sağ tarafından akciğerlere giden damarlardaki basınçtır.
Bu dolaşım normalde çok düşük basınçla çalışır. Basınç yükseldiğinde kalbin sağ karıncığı, daha fazla dirence karşı pompalamak zorunda kalır. Zamanla yorulur ve büyür.
Neden olur?
Pulmoner hipertansiyon tek bir hastalık değil, farklı nedenlerin ortak sonucudur. Nedene göre tedavi de tamamen değişir. Başlıca gruplar:
- Sol kalp hastalıkları. En sık nedendir. Kalp yetmezliği ya da kapak hastalığı nedeniyle basınç geriye, akciğer damarlarına yansır.
- Akciğer hastalıkları. KOAH, akciğer dokusunun sertleşmesi ve uyku apnesi gibi kronik oksijen düşüklüğü yapan durumlar.
- Akciğer damarlarında kalıcı pıhtı. Geçirilmiş akciğer embolisinin ardından damarların açılmaması. Bu grup, tedavi edilebilir olduğu için ayrıca araştırılır.
- Akciğer damarlarının kendi hastalığı. Daha nadirdir; bazı bağ dokusu hastalıkları, doğuştan kalp delikleri ve kalıtsal formlar bu gruptadır.
- Diğer nedenler. Kan hastalıkları ve bazı metabolik durumlar.
Bu ayrım önemlidir: sol kalp kaynaklı olanda tedavi kalp yetmezliğine yönelirken, damar hastalığına bağlı olanlarda tamamen farklı ilaçlar kullanılır. Yanlış grupta verilen tedavi zarar verebilir.
Belirtileri
Erken dönemde belirtiler siliktir ve genellikle başka nedenlere yorulur. Bu, tanının gecikmesinin başlıca sebebidir.
- Eforla artan nefes darlığı. En sık ve en erken belirtidir.
- Çabuk yorulma ve halsizlik.
- Efor sırasında baş dönmesi ya da bayılma. Bu belirti önemlidir ve mutlaka bildirilmelidir.
- Göğüste baskı hissi.
- Çarpıntı.
- Ayak bileklerinde şişlik, karında şişkinlik. Daha ileri dönemde görülür.
- Boyun damarlarında dolgunluk.
- Öksürük, bazen kanlı balgam.
Tanı nasıl konur?
Tanı basamaklı ilerler:
- Ekokardiyografi. İlk basamaktır. Basınç hakkında tahmini bilgi verir ve sağ kalbin durumunu gösterir. Ancak tek başına kesin tanı koydurmaz.
- Nedene yönelik testler. Solunum fonksiyon testi, akciğer tomografisi, uyku testi, bağ dokusu hastalıkları için kan tetkikleri.
- Akciğer damarlarında pıhtı taraması. Bu grubun ayrı tedavisi olduğu için atlanmaz.
- Sağ kalp kateterizasyonu. Basıncın doğrudan ölçüldüğü işlemdir ve kesin tanı bununla konur. Aynı zamanda hastalığın hangi gruba girdiğini ayırır.
- Egzersiz kapasitesinin ölçülmesi. Takipte de kullanılır.
Tedavi ve takip
Tedavinin ilk kuralı altta yatan nedeni tedavi etmektir: kalp yetmezliği varsa ona, uyku apnesi varsa ona, pıhtı varsa ona yönelinir.
Akciğer damarlarının kendi hastalığında ise özel ilaç grupları kullanılır. Bu tedaviler deneyimli merkezlerde planlanır ve yakın izlem gerektirir. Bu yazıda ilaç adı ve doz verilmez.
Günlük yaşamda dikkat edilenler:
- Aşırı zorlanmadan, düzenli ve hafif hareket. Program hekimle birlikte belirlenir.
- Tuz ve sıvı dengesine dikkat, sağ kalp yetmezliği geliştiyse.
- Günlük kilo takibi, sıvı birikimini erken yakalamak için.
- Aşılar. Solunum enfeksiyonları bu hastalarda ağır seyredebilir.
- Gebelik planı mutlaka önceden konuşulmalıdır, çünkü risk yüksektir.
- Yüksek irtifa ve uçak yolculuğu öncesinde hekime danışılmalıdır; ayrıntısı uçak yolculuğu yazımızda.
Ekokardiyografide basınç yüksek çıktı diyenler için
Ekokardiyografi raporunda akciğer basıncının yüksek tahmin edilmesi, tek başına pulmoner hipertansiyon tanısı anlamına gelmez. Ölçüm koşulları, kalp hızı ve sıvı durumu sonucu etkileyebilir.
Doğru yaklaşım, bulgunun bir hekim tarafından şikâyetleriniz ve diğer testlerle birlikte değerlendirilmesidir. Rapordaki tek bir sayıya bakarak tanı ya da tedavi kararı çıkarmayın.
Acil durum: 112'yi arayın
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın:
- bayılma ya da efor sırasında bayılacak gibi olma
- ani başlayan ve şiddetli nefes darlığı
- göğüste baskı tarzında ağrı
- dudaklarda ve parmak uçlarında morarma
- kan tükürme
- hızla artan bacak şişliği ve karında gerginlik
Sık sorulan sorular
Akciğer tansiyonu ile normal tansiyon aynı şey mi?
Hayır. Koldan ölçülen tansiyon vücut dolaşımını, pulmoner hipertansiyon ise akciğer dolaşımını ilgilendirir. Biri normalken diğeri yüksek olabilir ve tedavileri farklıdır. Evde kullanılan tansiyon aleti akciğer basıncını ölçmez.
Tansiyon ilacı bu basıncı düşürür mü?
Genellikle hayır. Vücut tansiyonu için kullanılan ilaçlar akciğer damar basıncını düşürmek için uygun değildir; bazıları bu hastalarda zararlı olabilir. Tedavi, hastalığın grubuna göre seçilir.
Kesin tanı için kateter şart mı?
Akciğer damar hastalığına bağlı formlarda ve tedavi kararı verilecek durumlarda genellikle gereklidir, çünkü ekokardiyografi yalnızca tahmin verir. Her hastada gerekli olmayabilir; karar klinik tabloya göre verilir.
Egzersiz yapabilir miyim?
Genellikle evet, ancak yoğunluk sınırlanır. Aşırı zorlanma, nefes tutarak ağırlık kaldırma ve bayılmaya yol açabilecek efor önerilmez. Program hekiminizle birlikte belirlenmelidir.
İlerleyici bir hastalık mı?
Nedene göre değişir. Sol kalp ya da akciğer hastalığına bağlı olanlarda altta yatan durum kontrol altına alındığında basınç gerileyebilir. Pıhtıya bağlı formların bir kısmı girişimle tedavi edilebilir. Damar hastalığına bağlı formlarda ise düzenli takip ve tedavi ile hastalığın seyri yavaşlatılmaya çalışılır.
İlgili yazılar
Hekiminize danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Pulmoner hipertansiyonda tedavi, hastalığın grubuna göre tamamen değişir ve yanlış tedavi zarar verebilir. Tanı ve tedavi kararı deneyimli bir ekip tarafından verilmelidir.
Kaynaklar
- European Society of Cardiology ve European Respiratory Society, pulmoner hipertansiyon kılavuzu
- European Society of Cardiology, kalp yetmezliği tanı ve tedavi kılavuzu
- Türk Kardiyoloji Derneği, pulmoner hipertansiyon uzlaşı raporu